Mitxelena biren arteko polemika (b)

Mitxelenak inoiz ez zituen euskararen eta iberieraren arteko paralelismoak ukatu. Alderantziz, garrantzi handia eman zien zenbait antzekotasun fonologiko eta morfologikori: “muy notables coincidencias: coincidencias en el inventario fonológico, en la estructura silábica, en la forma canónica de los «morfemas», y hasta en muchos «morfemas», alguno de los cuales sería hasta gramatical”. (Idazlan guztiak, III, 7)

Dena den, antzekotasun horiek ez direla aski ahaidetasun genetikoa frogatzeko azpimarratu zuen beti: uste zuen euskara eta iberiera ezin direla berdindu, “irreductibles” eta “inconmensurables” iruditzen zitzaizkion. Hizkuntzen ahaidetasuna frogatzeko ezinbestekoa baita fonologiaren, morfologiaren eta oinarrizko lexikoaren korrespondentzia sistematikoa aurkitzea. Hori zen XIX. mendetik zetorren hizkuntzalaritza konparatuaren irizpidea, eta Mitxelenak zorrozki eutsi zion. Haren eszeptizismo metodologikoak froga nahikorik gabeko ondorioen aurka jo zuen beti. Adibidez, “hamar” eta “abar”, “eraukon” eta “erokan” zein “ekiar” eta “ekien” gorabehera, Mitxelenaren baitako polemista zuhur zurrunak aldarrikatuko luke tentuari eutsi behar diogula beti eta nonahi, eta oraingoz bederen ezin dela euskararen eta iberieraren ahaidetasuna frogatutzat jo. Garrantzitsuak izan arren agertzen ari diren datuak, bere horretan ez dute ahaidetasuna frogatzen.

Hori bai, arreta handiz irakurriko lukete Mitxelenaren baitako biltzarkide guztiek, zurrunak barne, Eduardo Orduñaren “Euskararen eta iberieraren arteko harremana: zenbakietatik harago”. Orduñak desestali zituen behinola zenbakien inguruko euskararen eta iberieraren arteko harremanak, eta bestelako morfemen, izenen eta aditzen paralelismoak erakutsi ditu oraingoan.

Urrats garrantzitsua egin du zalantza barik Orduñaren artikuluak, errepikatuko luke Mitxelenaren barruko bigarren polemistak (orain arte isilik egondakoak, ihardukitzaile malguak), zenbakietatik haragoko beste hainbat paralelismo morfologiko eta lexiko aurkeztu baititu. Nolanahi ere den, jakina, Mitxelenatxo zuhur zurrunari ez litzaioke aski irudituko iberieraren eta euskararen arteko ahaidetasuna ziurtatzeko.