Calixtínen miliarria
Las Eretaseko arkeologia museoan badago Errensa jainkosari eskainiriko aldare famatu bat, Larragan aurkitua. Baina badago halaber Berbintzanako Calixtínek traktorean luzaro eramandako harri bat, latinezko inskripzioekin. Eminentzia bat zen Berbintzanan Calixtín, traktorean atzera eta aurrera beti. Pisua handituta goldea lurrean sakonkiago sar zedin zerabilen Calixtínek harria, ildoa hobeto zehazteko.
“Eretas” horrek “era txikiak” esan nahi du, “larretxoak”. “Calle Las Eras” “Larrain kalea” da Berbintzanan (Sartagudan bezala). Biltegia zeukan Calixtínek museoaren ondoan. 90eko urteetan alabak generamatzan biltegiko burdinazko atera iluntzean, atean jarri eta berehala baitzetozkigun antzarak, ahateak, zakurrak eta Calixtínek han zeuzkan gainerako animalia zaratatsuak, alaben harridura eta poza piztuz. Ematen zuen antzarek beren burua zakurtzat zutela; zaunka egiten zuten, behintzat.
Urtero joaten gara museora, azalpen bikainak ematen ditu Chari arduradunak, nola burdin aroko herri berreraikiaz hala museoko ondareaz: aurten, besteak beste, museoa egiteko XIX. mendearen erdialdean eraikitako industria-gune bat zaharberritu zutela ikasi dugu. “Sagartxo” izeneko kontserba-fabrika zegoen eraikin horretan.
Ezustekoak ere gertatzen dira: iaz, bisita betean, museoko atetik bisoi bat sartu eta elkartu egin zitzaigun.
Javier Armendarizek zuzendu zuen Las Eretaseko indusketa, eta Charik “El arqueólogo” deitzen dio, Erdi Aroan Aristotelesi “Filosofoa” deitzen zioten bezala, antonomasikoki.
Armendariz Berbintzanan agertu eta Calixtínek aditu zuelarik indusketak abiaraziko zituztela gauzaki oso zaharren bila, jakinarazi zion urteak zeramatzala zahar-zaharra zirudien harria garraio, traktorean tente jarrita, eta letra ulergaitzak zituela gainera.
Miliarri bat zen, Konstantino enperadorearen garaikoa!
Aurtengo abuztuko erdi aldean, Nafarroako Museoan udarako prestatzen dituzten bisitaldi lagundu horietako batean, antzeko harlandu bat erakutsi digu Maite adituak -Charirenaren tankerako talentu pedagogiko bikainaren jabe-, beste nekazari nafar batek traktorean astungarritzat erabilia, ildoa sakonkiago jorratzeko. Ondo landutako harriak izaten dira idazkidunak, traktoreko atzealdean eroso kokatzeko egokiak. Zer ez ote genuke aurkituko, orain bertan kolpez Nafarroako traktore guztietako harri guztiak ikusiko bagenitu!
“Arraneseku Selatsehe eraukon. Eturissan ekien Ilumberriars” irakurriko genuke agian horietako batean.