Averroesen nahasmena (III)
"Averroesen bilaketa" interesgarria da ikusteko Borgesentzat hizkuntza ez dela ezein pentsamendu unibertsalen itzulpen hutsa. Averroes Aristotelesen Poetika interpretatzen ari da. Arazo bat dauka, ordea: ezin ditu “tragedia” eta “komedia” kontzeptuak behar bezala ulertu, bere esperientzia kulturaletik kanpo geratzen baitzaio antzerki grekoa.
Halako batean, antzerkiaren antzeko jarduera baten lekuko izatea suertatzen zaio Averroesi, baina ez du bere arazo filosofikoarekin lotzen. Hizkuntzaren eta kulturaren arteko lotura ageri da hemen: ez da aski hitz bat beste hizkuntza bateko hitz batekin ordezkatzea, kontzeptuak praktika sozial, historiko eta kultural batean hartzen baitu zentzua. Itzulpena ez da bakarrik hiztegi kontua; gainera, beste mundu kontzeptual batean sartzea eskatzen du.
Edozelan ere, ipuinak ez du aditzera eman nahi kultura desberdinen arteko ulermena ezinezkoa denik. Mugatzen da erakustera ulermen hori baldintzatua, historikoa eta sarritan partziala izaten dela.
Eta hor ere bat egiten du Humboldten eta Azurmendiren ikuspuntuekin, eta ez itzulpenaren ezintasuna aldarrikatzen duen Sapir-Whorf hipotesiaren muturreko interpretazioarekin.