Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Nire uste harroan / Panfletoak direla-eta

Panfletoak direla-eta

Xabier Mendiguren 2005/03/22 08:00

Joxe Azurmendik 1968an idatzi zuen bere "Manifestu atzeratua" ospetsua, hitz hauekintxe hasten zena: "Gure herriak ez dauka kondairarik. / Pobrea da. Ez dauka / pirata koxkor pare bat / langile sofritu batzuk, / muga zentzugabe asko, / mila zorigaizto / besterik. Ez da gutxi." Hitz horien atarian, baina, ohar bat ipini zuen: "Panfleto bat idatzi nizun / kondenatu nahi banauzu / injustiziarik kometa ez dezazun."

"Manifestu atzeratua" euskal literaturako testurik inportanteenetako bat iruditzen zait: kalitatez, indarrez, eraginez... Eta ez naiz ni hori dioen bakarra. Sarreratxo horrek, berriz (eta oraintxe ohartu naiz horretaz), Joxe Azurmendi gure arteko lehenengo idazle postmodernoa bihurtzen duela esango nuke, nolabait (nolabait hori azpimarratu behar, badaezpada).

Intelektualen tradizio modernoak edozein kausaren aldezle kualifikatu bihurtua zuen idazlea, gutxienez Emile Zola-ren "J'acusse" ezagunaz geroztik. Idazlea libre izango zen bere gogoko kausa hautatzeko, eta baita isiltzeko ere, baina denek hartuko zuten aintzat haren hitza, sinesgarritasunezko plus bat balu bezala, eta gizartearen gainean eragin zalantzarik gabea. Azurmendiren jarrera postmodernoa da, kontzepzio horren kontrakarrean ironia sartzen duelako: ez du konpromisoa ukatzen, baina ez du fede handirik bere hitzen ahalmen konbentzigarrian, aldez aurretik ematen baitie "panfleto" izena.

Niri ere egokitu izan zait inoiz edo behin panfletoren bat idatzi beharra. Azkena, atzo bertan, AHT Gelditu Elkarlanekoek eskatuta. Agintariren batek esan omen du, AHTren kontrakoek ez dakitela zer nahi duten, ez dutela logikarik eta ea astoz ibiltzera itzuli nahi ote duten. Lemoiz egin ezean azak jan beharko genituela esan zutenean bezala, gutxi gorabehera. Ba, hari erantzuteko testu ironikoren bat idatziko ote nuen edo.

Ezetz esaten baneki... "Ella siempre dice sí" filmaren bertsio maskulinoa naiz ordea. Eta egin nien testua. Panfleto hutsa, baina Azurmendirenaren kalitaterik gabea: demagogikoa, jeneralidadez betea... Nahiago nuke nire sinadurarik gabe geratu balitz, baina AHTren kontrakoek fedea dute nonbait idazlearen sinesgarritasun-plusean, eta umiltasunak, batzuetan, zintzilikatu nahi dizkiguten berunezko dominak onartzea eskatzen du.

Horra, beraz, delako testua, literaturaren inongo historiara pasatuko ez dena, eta hala hobe:

ASTAKILO BATEK JAUN ZALDUNARI

Jaun zaldun horrek dioenez,
ez omen dakigu zer nahi dugun
Abiadura Handiko Trenaren kontra egiten dugunean.
Arrazoi izango du berorrek: ez dugu jakingo zer nahi dugun
baina ondo asko dakigu zer nahi ez dugun:
lurraldea txikitzea, basoak porlanez betetzea, natura ezpataz akabatzea.

Jaun zaldun horrek dioenez,
ez omen daukagu logikarik
Abiadura Handiko Trenaren kontra jartzen garenean.
Gurea ez baizik berorrena bai logika ederra:
Datozela bulldozerrak eta bulldog txakurrak, motozerrak eta eskabadorak,
has daitezela denak martxan eta lanean,
haien burrunbak txin-txin soinua ekarriko baitu,
eta diruaren txin-txinak botoaren hotsa.

Jaun zaldun horrek dioenez,
astoz ibili nahi omen dugu
Abiadura Handiko Trenaren kontra ari garenok.
Berriz ere zuzen egongo da berori:
astakilook zer esango dugu ba astakeriak besterik?
Jaun zaldunak, ordea, bai ederki zaldi gainean, bai dotore bere limusinan,
bai azkarra bere abioian, bai bizkorra bere tren berrian...
Eta bai pozik gaudela astakiloak berorren zaldi, limusina, abioi eta trenak
ordaintzen dizkiogunean.

Patxi Lurra
Patxi Lurra dio:
2005/03/27 16:32

  • Hona Espainiako Hizkuntza Akademiak dinoena (www.rae.es):

panfleto. (Del ingl. pamphlet). 1. m. Libelo difamatorio. 2. m. Opúsculo de carácter agresivo.

  • Eta hau, aldiz, www.dictionary.com-en:

pam·phlet n. [Middle English pamflet, from Medieval Latin pamfletus, from Pamphiletus, diminutive of Pamphilus, amatory Latin poem of the 12th century, from Greek pamphilos, beloved by all : pan-, pan- + philos, beloved.]

  1. An unbound printed work, usually with a paper cover. 2. A short essay or treatise, usually on a current topic, published without a binding.

  • Ondorioak:

Gaztelerak "panfleto" berbari oso zentzu negatiboak baino emoten ez badeutsazan bitartean, ingelesak askoz neutralagoa jokatzen dau eta greziera klasikoak, azkenik, amodiozko ezaugarria (pan + philos) be emoten deutsa.

Hemetik aurrera amodiozko gutunak, maitasunezko SMS-ak eta eleberri arrosak be "panfleto"tzat hartu behar izango ditugu. Behin despolitizatzen hasita...

Patxi
Patxi dio:
2005/03/24 12:03

Nere iloba mendizalea da, oso. Iraultzailea, oso. Baina etxetik Gaztelekura juteko (300 metro) kotxea hartzen du. Eta San Adriango koba azpian beste 200 kotxeren ondoan utzita berea, ez da asaldatzen (porlanezko autopista ipini dute Otzaurtetik San Adrianeraino. 200 kotxerena ez da esajerazioa. Egia da.)

Garraio publikorik ez da esistitzen. Garraio publikoa guztiz testimoniala da. Arrazoi guztia ematen dizut.

Hala ere, garraio publikoa ideala balitz ere, Kapritxorako bakarrik erabilita ere, autoa gauza ederra da. Autoak askatasuna ematen du (jende gehienari kendu. erabilera arrazionalaz ari nintzen)

Nere ustez ez dezu egiten pekatu, Kepa. Kontsekuente izateak zentzua dauka, helburu bat dagoen bitartean. Helbururik ez badago... Zer zentzu dauka?

Erabiltzea egozten dizunari, erantzungo nioke: Nik sekula ez ditut AHT aren abantaila apurrak ukatu. Ni txikizioaren kontra nengoen. Txikizioa zuk egin dezu, eta gainera ez didazu utzi behar abantaila apur hoietaz aprobetxatzen?

Tontoa zu izan zinen, txikizioa onartuta. Ez eskatu neri orain tontoa izatea.

Kepa Ele
Kepa Ele dio:
2005/03/23 13:53

Patxi, bete betean asmatu duzu esagerazioaz (ironia kaxkarraz) esan nahi nuena... Azken batean panfletoak oso demagogozaleak izan daitezke ere. Aurreko nerea panfleto txarra izan da, aproposa egindakoa.

Adinekoa nauzu, eta behekoa, Patxi, eta gogoan dut nolatan nijoa Lemoizera protesta egitera lagunekin : autobusetik trenera, trenetik autobusera, beti ordutegien menpe, garraio publikoen aldekoa nintzen eta naizelako. Eta nola beste gehienak auto pribatuaz joaten zirela... Horregatik aipatu dut pegatinarena.

Noski Patxi, badira zauri batzuk ezinbestekoak... Baina harritzen nau batzuei besteei baino garrantzi haundiagoa emateak (ematen du derrigorrez autogidariak izan behar dugula den denok...)

Trenezalea nauzu autozalea baino. AHT buruz nik ez dut botako lehenengo harria. Gustora oso banoa Paris aldera , edo Sevilla aldera hoietako batetan. Teorian AHTren kontra nago erabat baina ez dut nahi hipokrita agertzea. Aste Santuaren ateetan gaudenez ozenki aldarrikatzen dut nere pekatua: Nik erabiltzen ditut. (Portzierto: Suzko Deabrua deitzen omen zuten gure larre berdeak lehedabiziz zeharkatu zuten hainbeste maitatzen ditugun aspaldiko trenak.)

Patxi
Patxi dio:
2005/03/23 12:57

Nik gustora egingo nuke, ikerketa sakon bat, panfletoen eragingarritasunari buruz. Inoiz egin da?

Kepa Eleri erantzunez, gustora, esango diot neretzako zalantza izpirik ez dagoela: naturaren zauri-urradura batzuk besteak baino beharrezkoagoak direla, jakina! Natura urratzea, ezinbestekoa, eta beharrezkoa da, mesedegarria da. Gizakia ez zan sufritzeko jaio.

Eztabaida litzateke, zer dan beharrezko eta zer ez. Arazoa da sekula ez dela eztabaidarik egon. Orain arte Xabierren aipatzen dituen limusinazaleek erabaki dute, eta segitzen dute erabakitzen. Hiritarrari, ez zaio galdetzen. Eta sekula galdetzen ez zaionez, ez da nekatzen ondo ala gaizki dagoen pentsatzen.

Ezin da konparatu, Kepa, energia nuklearraren arriskuak, bideak ondo asfaltatuta egotearekin, edo bideen gestio eraginkorra eskatzearekin.

Bideak, beharrezko dira. Uste det horretan ados egon gaitezkeela. Daudenak ondo egotea, eskari normala da. Gehiago behar den, edo daudenetatik batzuk sobran dauden, hortan guztiz ados egon gaitezke biok.

Xabierren panfleto honi buruz... Nik ez nuen idatziko. AHT ren kontrako taldeek begiak iriki beharko lituzkete nere ustez. Horretaz nere iritzia emango det aurki, mundua aldrebes blogean, inork irakurri nahi badu ere.

Kepa Ele
Kepa Ele dio:
2005/03/23 11:36

Gustokoa dut XMEk idatzi duen panfletoa, tren "modernoa"ren kontraz gainera edozein bidearen kontra, zaharra zein berria, balio duelako. Kotxea ez dugunok harriduraz begiratzen dugu panfletozale batzuen hipokresia: ziztu bizian dabiltza Euskalerritik Euskalerrira batxeez eta ataskoez protestatzen eta "Nuklearrik ez" pegatina daramate autoaren atzekaldean. Dirudienez ba omen daude naturaren zauri-urradura batzuk besteak baino beharrezkoagoak eta onuragarriagoak.

Nere ustez, idatzi diren idazkirik liluragarrienak lehenengo anarkisten panfletoak dira. Ez dago amesteko, gogoa altxatzeko, eta biziari bete betean eusteko literatura hoberik. Benetan diot: zirraragarriak.

(Hau letra txikian diot: Ez dakit Hasier Etxeberria "divoa" den ala ez. Bere literatura asko gustatzen zait, eta onartu behar dut euskal literatura-panfletaria- errepikorrari buruz aritzen denean (adibideak ugari dira, baina gero eta gutxiago zorionez) arrazoitxoak badituela.)

Petrus
Petrus dio:
2005/03/22 00:43

"Panfletoa" berba ez da belarrira ondo sartzen, berba zatarra dirudi. Baina nik maite ditut panfletoak, idazten duenak argi uzten badu, behintzat, panfletoa dela eta helburu (normalean politiko edo sozial) jakin batekin idatzia dagoela. Maiakovsky in memoriam (seguru gaizki idatzi dudala), adibidez. Nik panfleto marabillosoak irakurri izan ditut nire bizitzan zehar eta, gazteagoa nintzenean, idazten saiatu ere. Behar zelako, eta gura nuelako. Nik miretsi egiten ditut literatura fina, barrokoa, abstraktoa eta sinbolikoa idazteko gai izan eta, jarraian, panfleto on eta potente bat idazteko gai direnak; ta baditut izen batzuk buruan, urrutira gabe. Baina badirudi, gai honekin ere, batzuk akonplejatuta-edo bizi direla: "(...) Segur naiz denok ere antzu xamar gabiltzan seinale dela entretenimendu hau guztia eta, lagunok, horregatik gabiltzala literaturatik panfletora jaitsiak" (Hasier Etxeberria dixit, Gaztelumendin eman zen eztabaida hartan). Gogoan dut bost elkarrizketen bere liburua baloratzen, eztabaidaren batean norbaitek "divo" bezala definitu zuela Elgoibarko kazetari sukaldezalea. Definizio hoberik enuke aurkituko.

Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Zenbat dira hogei ken bi? (idatzi zenbakiz)
Erantzuna:
Aurkezpena

Xabier Mendiguren Elizegi

Xabier Mendiguren Elizegi dut izena. Beasainen jaio nintzen, 1964an. Filologoa naiz formazioz, editorea ofizioz, irakurlea afizioz, idazlea bokazioz, berritsua bizioz, euskalduna bedeinkazioz edo madarikazioz. Lagunen eskariei ezetz esaten jakin ez eta blog honetan idazten hasi naizenez gero, ea gauza naizen, egunen harian, nire giza kondizio horien inguruan bururatzen zaizkidanak kontatzeko.