Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Ingelesen hilerria / Oteiza tiriki-tauki

Oteiza tiriki-tauki

Luistxo Fernandez 2008/10/25 11:45


Euskarazko kantu eder baina enigmatiko bat igo nuen Euskaltubera lehengo batean. Erauzi nuen behin disko batetik, eta Euskaltubera igo: gune honek audioa igotzeko jarri duen aukera berria kristorena iruditzen zait.

Imanol Lartzabalek kantatzen du hor. Oroitzen diskoan azaltzen da, Paco Ibañezekin batera. Ez dakit nire transkribapena guztiz zuzena den, baina hor behean doa.

Euskel sustrai
herri honen mamia non dago?
hauxe duk nere ustea
ez cromlech, ez dolmenetan ez harri koxkor zaharretan

itsaso bazter-etxetan ta mendi baserrietan
oraindik bizirik bainan usakon (?) ilunpetan
estaltzera dihoakigun hizkuntza gurea

mendi-mendian otea
botoi horiaz betea
Jorge de Oteiza hi haiz
olagizonen semea

hire mailuak ordea
irudimenezko mailu horrek
ez tiriki-taukirik
hutsa moldatzeko joak
ez baitute soinurik
bihotzarentzat baizik

***

Oteizaren mendeurrenean (joan den asteartean) galdera batzuk zuzendu nituen kantu honetaz ingurukoen artean, eta hala jakin nuen egilea nonbait Antonio Valverde "Aialde" dela, Antton Valverde kantariaren aita. Industria-gizona (Gráficas Valverde-ren sortzailea), pintorea, intelektuala eta euskaldun berria izan zen Aialde; Zumalabe zaharra eta Karlos Santamaria bezala, Donostian garai hartan zeuden euskaltzale familia onekoen adibide argia. Poema hori kantu bihurtzen lehena Antton Valverde bera izan zen, bere lehen disko txikian. Gero Imanol, nonbait.

Beste zalantza bat ere banuen: Oteizaren "kontrakoa" da kantua? ala aldekoa? Niri iruditzen zitzaidan kritika zegoela atzean: euskal arima ez dago Oteizak uste bezala kromletx eta harrietan, hizkuntzan baizik, eta horra paradoxa, Jorgeren mailuak soinurik ez hizkuntza horretan... Euskaraz jakin ez izanaren leporatzea ez ote zegoen iruditzen zitzaidan niri. Lagun batek ere uste hori adierazi zidan, beste batek kontrakoa.

Gero, astearte horretan bertan, Euskadi Irratiko Mezularia programan bi aldiz jarri zuten kantua, Valverderen ahotsean, Nekane San Miguel tertuliakideak eskatuta. Oteiza zuten hizpide tertulian, eta San Miguelek esan zuen nola berarentzat Oteiza figura kontraesankorra zen: euskararik gabeko euskal izpiritua posible ote? Gaztetan kantu hori entzun eta gogoko izan zuela, eta han ere kezka hori agertzen zela. Oteizari kritika beraz, nik susmatzen nuen bezala.


Argazkiak.org | Altzuza, Oteiza museoa © cc-by-sa: Luistxo.F

Oteizaren Altzuzako museoan izan nintzen duela pare bat aste lagunekin. Argazki hauek atera nituen han. Ez zidan asko bete, ze Oteiza farsante samarra iruditu izan zait lehendik ere, eta are fartsa handiagoa bere lanekin egin izan dena (horra nire mezu parea aspaldi Eibartarrak zerrendan). Baina Altzuzako parajea ederra da, eta izatez, merezi du bisita. Arte modernoa txiste bat izan arren, barrezka disfrutatzeko modukoa den bezalaxe.

Azaroan izango duzue aukera polita Altzuzara izateko, ze azaroaren 1ean hasiko da han gertu-gertu dagoen Uharteko Huarte Arte Zentroko denboraldi berria. Hura doan da, eta han ere arte moderno txoro eta ikusgarria izango duzue. Denboraldi berriko instalazioen artean, geure semaren kontribuzioa. Kyungwoo Chun korearraren artelan batean parte hartu du gure Peruk.


Argazkiak.org | Kyungwoo Chun © cc-by-sa: Luistxo.F

Zera zen koxka, zapi gorri batean, zure "minaren" pisua jarri harrietan, ipini izena, jaiotze data eta lekua, eta bildu. Zapiak, harriak eta jarraibideak, hain zuzen, Altzuzako museoan zeuden bisitatu genuena, eta gure ume koadrilak bete zituzten zapiak beren min asmatuekin. Esan bezala, Huarte Zentroan, azarotik aurrera ikusgai hori. Irailera arte egondako erakusketen nire kronika, beste artikulu honetan. Bi kulturetxe handi hauek, Uhartekoa eta Altzuzakoa, oso gertu daude elkarrengandik, ikusi mapan. Bisita bikoitza merezi du, beraz.

Gaurko rollo hau kultureta amaitzeko, beste kantu batzuk Imanol eta Paco Ibañezen disko horretatik:

 

Kantu hauen loturetan, eta Oteizari dedikatutakoan ere bai, ez bakarrik dago aukera kantua entzuteko: klikatu AUDIOA ESKURATU loturan, eta mp3 bat zure ordenagailura jaitsiko da. Ez horregatik.
H. Etxeberria
H. Etxeberria dio:
2008/10/26 12:24

Poema Antonio Valverderena da, eta osorik honela da:

Munduz mundu ibili ondoren/aingura bota duk azkenik hemen,/Urantzu-Irunen,/Oteiza lagun, anaia,/erti-aitzindari sutsua.

Eta Frantziarako Abenidan/eraikitako etxean/lantzen ari haiz orain./ Hor labratzen duk airea,/ Hutsari itxura emanez/ harri eta burni tartean.

Hire gogoa/ ez zaik kabitzen barnean,/ irten baitzaik begitik,/ iletik, eskutik, larrutik, /ta batez ere ahotik/ mintza ari haizenean.

Oteizaren soina/ kalez kale dabilenean/ —arno biziaz suspertzeko—/ Oteiza-gogoa/ lantegian gelditzen da,/ harri baten hutsunean/ kokaturik,/ atseden hartzen bakean,/ Isilaren doinu eta/ Hutsaren musika aditzean.

Euskal sustraia!/ Herri honen mamia non dago?/ Hauxe duk nire ustea:/ ez kromletx ez dolmenetan,/ ez harri koxkor zaharretan...

Itsaso-bazter etxetan/ ta mendi baserrietan,/ oraindik bizirik bainan/ Huts sakon ilunpetan/ estaltzera dihoakigun/ hizkuntza gurean...

Mendi-mendian otea/ botoi horiaz betea,/ Jorge de Oteiza, hi haiz/ olagizonen semea.

Hire mailuak ordea/ —irudimenezko mailu horrek—/ ez tiriki-taukirik,/ Hutsa moldatzeko joek/ ez baitute soinurik/ bihotzarentzat baizik...

http://www.basquepoetry.net/poemak/0165.htm

Baliteke Ayaldek Oteizari eginiko kritika izatea poema hau, baina, era berean esango nuke, gorazarrekoa ere badela eta halakotzat har daitekeela, eta asko kiribiltzea izan daitekeen arren, azken estrofa har daitekeela beste aldera ere: hire tiriki-tauki mutu horiek, "bihotzek" (arimek?) bakarrik dizkitek aditzen... . Bestalde, Luistxo, esaten duk "euskal arima ez dago Oteizak uste bezala kromletx eta harrietan", baina jakin behar duk, kromletx horietatik datorren sinbolismo karga guztiaren gainean bezala, beste hanka bat jartzen ziola Oteizak "euskal arimari" eta, hain justu, hizkuntzarena zuan. Oteizak ez zian harrietara mugatzen gure nortasunaren oinarria. Paradoxarik ez, beraz, nahiz eta Oteizak, euskaraz ez jakin, askok uste baino gehiago zekien arren. Beste kontu bat dok hark egiten zuen hizkuntzaren "erabilera estetikoa" zientifikoa zen ala ez, batez ere NOCIONES PARA UNA FILOLOGIA VASCA DE NUESTRO PREINDOEUROPEO liburuan. Nik ezetz uste joat, ez zela zientifikoa, eta kasu honetan berdin diola gainera, azken finean Oteizaren ekarria —baita hizkuntzaren azterketaren ingurukoa ere—, ez baitu linguistikak aztertuko, Estetikak baizik. Eta hori beste kontu bat dok, mon ami.

Luistxo
Luistxo dio:
2008/11/11 15:04
  1. Etxeberriak beste mezu bat ere bidali dit postontzira, baina barkatuko dit publiko egiten badut: Antton Valverderekin egin joat topo eta bai, "Oteizarekiko kritikaren bat zagok" poema horretan. Txikia, ezdeusa, baina ba omen zagok. Argituak, beraz, Hutsa poemaz nituen zalantzak. Eskerrik asko Hasier.
Luistxo
Luistxo dio:
2012/06/03 18:42
Artikulu honetan aipatutako Nekane San Miguel epailearekin gurutzatu nintzen lehengoan jardunaldi batean, eta eskuz idatzita, kantuaren beste bertsio apur bat desberdina transkribatu zidan orritxo batean. Horra:

Euskal sustrai
Herri honen mamia non dago?
Hauxe duk nire ustea
Ez kromletx
Ez dolmenetan
Ez harri koxkor zaharretan
Itsaso bazer etxetan
ta herri baserrietan
Oraindik bizirik
baina
Huts sakon ilunpera
Estaltzera dihoakigun
Hizkuntza gurea
Mendi mendian otea
botoi oriaz betea
Jorge de Oteiza hi haiz
Horra gizonen semea
Hiru mailuak, ordea
Irudimenezko mailu horrek
Ez tirikitaukirik
Hitzak moldatzeko joek
Ez baitute soinurik
Bihotzarentzat baizik
Itsaso bazter etxetan...

Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Zenbat dira hiru ken lau (idatzi zenbakiz) ?
Erantzuna:
Aurkezpena

Luistxo Fernandez

Lan egiten dut CodeSyntaxen, Sustatun ere dexente editatzen dut. Eibarren jaioa naiz (1966) eta Donostian bizi naiz. Twitterren @Luistxo naiz. Azpìtituluak.com proiektuan ere banabil, eta niren kontsumo kulturala zertifikatzeko. Gainera, blog honek erdarazko bi bertsio ditu:

The English Cemetery

El cementerio de los ingleses

Nire kontsumo kulturala: 2012/13 | Zinea | Telebista | Artea | Liburuak | Antzerkia | Musika

Hemengo edukien lizentzia: Creative Commons by-sa.

E-postaz harpidetu: hemendik.