Fernando Morillo: “Liburu biziak eta dinamikoak eskatzen dizkidate irakurleek”
Zer da, labur esanda, “Suminaren estrategia”?
“Suminaren estrategia” intriga da, eta manipulazioa, misterioa eta jakin-mina. Protagonistek jolas egin nahi dute, ia beste edozer gauzaren gainetik. Eta haientzat jolas egitea ez da dibertsio kontua, bizirik irauteko baldintza bortitz eta funtsezkoena baizik.
Liburu honekin arlo berri bat lantzen duzula esan liteke: gazteen egoera sentimentaletatik badu zer edo zer, thriller-etik ere bai...
Intrigazko thriller-ak maite dituzten irakurleek (edozein adinetakoak izanda ere) gozatzeko modukoa dela uste dut. Hori bai, gaztetxoentzat baino gehiago, adin handixeagoa dutenentzako liburua dela esango nuke nik (“helduentzat”, nolabait esateko), bai sentimenduen ikuspegiari begiratuta, bai egitura eta hizkuntzari begiratuta,
Ikus liteke bereziki landu duzula erritmoa, gertakarien katea, eleberri osoaren egitura...
Protagonisten funtsa eta leitmotiva jolasa eta jokoa dela kontuan hartuta, nik ere jolas gisa heldu behar nion istorioari. Xake-partida bat jokatzen ariko banintz bezala ahalegindu naiz antolatzen, eta irakurleak ere hala jasotzea espero dut: joko bizi baten barruan sartuta balego bezala. Helburua: aldi berean dema eta plazera aurkitzea.
Bestalde, idazkera arina aukeratu duzu: esaldi laburrak, zuzenak, elkarrizketa ugari...
Trenean, ohean edo parke batean lasai asko irakurtzeko eta gozatzeko moduko liburua nahi nuen. Azkenaldian emandako hainbat hitzalditan, oso antzeko eskaera egin didate adin eta mota guztietako irakurzaleek: liburu biziak eta dinamikoak sortzea, mesedez. MESEDEZ! Seinale badela jende-multzo handi samar bat halako istorioak (biziak, zuzenak, harrapatzeko modukoak) jasotzeko irrikaz. Horrek ematen du zer pentsatua. Idazleok beti gabiltza kexu, gutxi irakurtzen dela-eta: ez ote da noiz edo noiz ez diegula entzuten irakurleei? Zain ditugu eta! Dialogoari dagokionez, oso maite dudan estiloa da, eta sarritan gutxietsia dagoela iruditzen zait (filosofia eta zientzia sakonenak ere sor daitezke dialogoaren bitartez, hara; ikusi bestela Platon edo Galileo). “Suminaren estrategia” elkarrizketa ugariko liburua da, eta garbi dago horren asmoa: ahalik eta bizien, hurbilen eta erakargarrien egitea.
Estrategia hitza, berez, hizkuntza belikoari dagokio; amodioak eta gerrak paralelismo asko ote dituzte?
Estrategia nonahi eta noiznahi aplikatzen da eta aplikatu behar da: amodioan, gerran, jokoetan, zientzian, politikan… Baita istorioak garatzeko orduan ere. Amodioa eta gerra bizitzaren beraren bi mozorro dira. “Suminaren estrategia” liburuan, pertsonaiek jokoaren maskara janzten dute: bizitza egokitzeko, errealitatea beste era batera egituratzeko, edota gorrotatzeko. Gure egunerokotasunean ere, elkarren oso antzekoak dira maitasunaren eta suminaren estrategiak.
Ez dugu ezer aurreratuko amaieraz, baina benetan zaindu duzu ustekabea...
Irakurleak jolas egiten ari zela sentitzea nahi nuen. Intrigazko istorioa izanik, egokia iruditu zitzaidan ustekabea lortzen saiatzea. “Suminaren estrategia” poliziakoa ez bada ere, halako liburuen kutsua ere badauka, eta, guztiok jolas-zaleak garen neurrian, beti gustatzen zaigu espero ez ditugun bideak aurkitzea.
Nola eraikitzen dituzu horrelako eleberriak: amaiera argi edukitzetik abiatuta? Argumentu osoa idazten hasi aurretik diseinatuta?
Hasieran, egitura bat osatzen dut, baina betiere garbi edukita guztiz malgua behar duela: istorioak hegan egin nahi badu, utzi egin behar zaio. “Suminaren estrategia” liburuan antzeko zerbait egin nuen: egitura oso bat planifikatu, xehe-xehe, baina gero istorioari entzun, bideak probatu, behar ziren aldaketak sartu, et voilà: une batetik aurrera testua arnasa hartzen hasi zen. Zailena eginda zegoen.
Irakurleekiko kontaktu etengabea izaten duzu, eskoletako hitzaldien eta bestelakoen bidez; haien iradokizunak eta erreakzioak oso kontuan hartzen dituzu lan berriak idazteko orduan?
Ezinbestean. Osasun-kontua da gainera. Idazleak, oro har, bakardadean idazten du, eta askotan errazegia izaten da errealitatearekiko kontaktua galtzea. Hitzaldietan, giro hurbila lortuz gero, oso garbi adierazten dizute irakurleek non zaren indartsu eta non zabiltzan herren; non lortu duzun hurbiltzea, eta noiz galdu zaren itxuragabekerietan. Ondoren, noski, zeuk erabakitzen duzu iruzkin haiek aintzat hartuko dituzun edo ez, baina lehen eskuko informazio horrek ez dauka preziorik: mundu errealaren ahotsa da. Entzungor egiten badiozu, gero alferrik (eta tontoarena egitea) da kexuka ibiltzea.
Eta orain, zertan ari zara?
Idazten, idazten ari naiz! Ez da txantxa, gero. Hamaika zirriborro garatzen ari naiz, denetarikoak: helduen literatura, gazte-literatura, ipuinak, thriller-ak. Hainbat estilo, doinu, erritmo probatu nahi ditut. Istorio-gose izugarriz ari naiz, eta datozen hilabeteetan zenbait liburu amaitzeko gogoz eta asmoz nabil. Ezin esan, ordea, nolakoak izango diren zehatz-mehatz, une honetan neuk ere ez baitakit. Ziur asko, eta gutxienez, nobela “heldu” bat (horrela definitzea batere egokia iruditzen ez bazait ere), gazteentzako abentura-liburu bat eta zientzia-thriller bat. Baina auskalo: zalantzarik gabe esan dezakedan bakarra da batzuk etorriko direla.
Philip Roth: gizakiaren zaurietan eta gizartearen arrakaletan arakatzaile nekagaitza
(elkar liburu-dendetan banatzen den izen bereko aldizkariaren eskariz egina; Hegoaldeko merkatuan salgai dauden liburuak aipatzea zen baldintzetako bat, eta horregatik doaz izenburuak gaztelaniaz)
Idazlerik baldin bada munduko sari garrantzitsu gehienak eskuratu dituena eta urtero Literaturako Nobel Saria irabazteko hautagaien artean aipatzen dena, horra bat: Philip Roth nobelagile judu estatubatuarra (Newark, New Jersey, 1933). Rothen kasuan, gainera, sarien pilaketa ez da aspaldiko merituen aitortza, erretiroko esker emate goxoa; aitzitik, beti idazle zorrotz eta oparo izan denak bere ezaugarri bi horiei eusten die, ekoizpen zabal eta maila handikoa eskaintzen jarraitu baitu aspaldi honetan. Gaur egun Rothen obraren erakusgarri zabala aurki liteke dendetan, bai aspaldiko bai azken aldiko liburuak hartuz.
Goodbye Columbus (1959) ipuin-bilduma izan zen bere estreinaldiko lana, Deudas y dolores eleberria sortu zuen gero (1962), baina benetako ospea El lamento de Portnoy
(1969) eleberriak eman zion: hor ageri dira, dagoeneko, egilearen bereizgarri ezagunenetako batzuk, hala nola sexuaren indarra, idazlearen autobiografia-itxura ematea testuari, judu-herriaren inguruko arazo existentzialak, umore garratza, edo erretratu soziologikoak egiteko trebezia.
Ezaugarri horiek nabarmenak dira 70 eta 80ko hamarkadetan zehar kaleratu zituen eleberrietan ere, horietako asko Nathan Zuckerman alter-egoa protagonista edo kontalaritzat dutenak: Mi vida como hombre, El profesor del deseo, Zuckerman encadenado, La mancha humana
…
Azken aldian, heriotza edo sexua bezalako gai jakin bat duten liburu laburragoen aldean (El animal moribundo, El pecho, Elegía –azken hau, Isabel Coixetek zinemara eraman berria–) Amerikako Estatu Batuen historia jorratzeko nahi bat antzematen zaio, XX. mendearen errepaso zabal eta kritiko bat eginez, adibidez bere trilogia ospetsuan: Pastoral americana, Me casé con un comunista, El teatro del Sabbath; edo baita La conjura contra América
ukronian ere.
Roth izan liteke, une honetan, irakurle eta kritikarien estimazioa biltzeaz gain, mundu osoko idazleengan eragin handienetakoa duen sortzailea, idazleek eurek aitortua (hainbat idazlerekiko harreman eta kritikak ageri dira Roth-en El oficio, un escritor, sus colegas y sus obras
liburuan ere). Roth-ena ez da berez kontsumoko literatura, bere paragrafo luzeek eta jario etengabeak irakurlearen arreta eskatzen baitute, baina bere liburuen anbizioak eta estiloaren indarrak esperientzia berezi eta ia sorgingarria bihurtzen dute irakurketa, eta horri zor zaio, noski, lortu duen arrakasta eta bere tituluen zain dauden hainbeste zale izatea.