Izan eta Esan

Bi hizkuntza dira ofizialak, baina Justizia Administrazioak EAEn gazteleraz funtzionatzen du. Lan guztia gazteleraz egiten da. Langileren batzuk badakite euskaraz, hizkuntz perfila ere badute; idazkariren bat edo beste ere euskalduna da, eta epaileak, baten bat. Baina idazkari eta epaileek ez daukate euskaraz jakiteko obligaziorik, euskara meritua baino ez da.

Euskaraz dakigun abokatuok oso gutxi erabiltzen dugu euskara aurkezten ditugun idatzietan. Arrazoiak: gazteleraz ere badakigulako, guztia itzuli beharra dagoelako, eta praktikoagoa delako bestela ere asko moteltzen diren prozeduretan gaztelera erabiltzea. 

Eguneroko jardun praktikoak ordea, hizkuntz eskubideak eta erreibindikazioak ahaztera garamatzate sarritan. Ondorioz, euskaraz erraz egin daitezken gauza asko ere gazteleraz egiten ditu sarritan abokatu euskaldunak: bezero bati edo aurkari bati eskutitz bat bidali, bilera-aktak, kontratuak etab.

Gure bulegoan lana bi hizkuntzetan eskaintzen dugu, eta bezeroarekiko arreta eta tramite guztiak euskaraz egiteaz gain, takian potian epaitegiari ere euskaraz zuzentzan gatzaizkio. Bele zuria iruditzen zaie epaitegian euskarazko demanda bat ikusten dutenean, adibidez, gaur goizean sartu duguna bezalakoa (izenak aldatuta daude).

Militantzia, eskubideak, erreibindikazioa, praktikotasuna eta eguneroko ogia nahasten dituen eztabaida, norbere esku.

“Protesta egiten dugu ez dugula gure gurasoak baino gaizkiago bizi nahi”.- Estudiante frantsesek arrazoi hau ematen dute erretiroen legearen aldaketaren aurka kalera zergatik ateratzen diren azaltzeko. Pentsioen aldaketaren aurkako beste protesta egun jendetsu batek Sarkozy itotzen hasi da. El País, 2010-10-16

Amaren amak harrizko garbitegi batean garbitzen zituen arropak, etxetik laurehun bat metrora, uda eta negu ur hotzarekin. Amak garbigailu batean, xaboiarekin garbitu bai, baina eskuz aklaratzea eskatzen zuena. Nik arropak makinan sartzen ditut, eta lanean nagoen bitartean arropak bakarrik garbitzen dira. Historia emakumeen aurrepausoetatik idatziko balitz, garbigailu automatikoa testuliburu guztietan agertuko litzateke aurrerakuntza guztien ikur. Horri eta beste txikikeria batzuri esker, gure belaunaldiak gutxienez aurreko biak baino hobeto bizi izatea lortu du.

Amonari  sekulako aurrerakuntzak begitantzen zitzaizkion emakumeentzako prakak janztea, estudiatzea eta autoak gidatzea. Eta bikinia. Eta hori ez genuela antisorgailuez hitz egiteko aukerarik izan! (hamar seme-alaba erditu zituen). Ostera, erretiratu ostean pentsio bat jasotzea, hori ez zitzaion bitxia iruditzen, nahiz eta berak bizitza guztian kotizatu bariko lanetan ibilita, sekula ez zuen bere pentsiorik izan.

Bitxia da, gaur egun ezagutzen dugun erretiro-sistemak ehun urte bainoa gehixeago dauka, eta hala ere ez zaigu iruditzen berrikuntza bat denik gure bizitza aldatu duena, gaztetakoa zein zahartzarokoa. XX. mende hasieran ezarri zen sistema iraultzailea: lanean dabilen bitartean soldataren kopuru bat kentzen zaio langileari, eta horrekin zahar garaian pentsio bat bermatuta dauka. Mekanismo sinple bezain eraginkorra. Izan ere XX. mendeko kontua da belaunaldi bakoitza aurrekoa baino hobeto bizi izatea (gerra garaiak kentzen baditugu), eta honez gero denok barneratu dugu ongi-izatean egiten den aurrerakuntza gauza naturala dela, ez dagoela atzerapausurik.

Horrela izan da orain arte, arropa garbiketaren adibidean moduan. Baina krisi garaiak galdera berriak ekarri dizkigu. Behar bada ez da axioma unibertsal bat belaunaldi berriek bere gurasoak eta aiton-amonak baino hobeto bizi behar dutenik. Agian belaunaldi berri bakoitzak ezin ditu gurasoen eskubideak oinordetzan hartu eta gainera hobetu, horretarako lanik egin ez badu. Gure aiton-amonek umezaro gordina izan zuten, eta zahartzaroa berriz, goxoa. Kotoietan hazitako belaunaldiei, zer udazken egokituko zaie, setazkoa?

Ohore handiz adierazten dut Anjel Lertxundiren "Eskarmentuaren paperak" liburu gozagarrian blog apal honen aipamen txikia agertzen dela, hain zuzen post honena: http://eibar.org/blogak/elena/archive/2009/02/12/nagusitako-izena .

Hunkigarria da nola idazle honen gogoeta ez datorren bakarrik gauza kultu eta jasoetatik, baizik eta baita ere interneten irakurritako anekdota xumeetatik.

Zorionak, Anjel!