Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Markos Zapiain

Joan Mari Torrealdairen trikimailu bat

Markos Zapiain 2020/08/02 13:45
Nola atera frankismo betean Herbert Marcuseri buruzko Jakin berezi bat

Joan Mari Torrealdairen lau liburu hauek funtsezkoak dira ezagutzeko euskararen aurkako  eraso zenbaitetan eroxka, baina sarritan helburu suntsitzaile gogor batez zorrozki programatuak: El libro negro del euskera (Ttarttalo), Artaziak (Susa), Asedio al euskera (Txertoa) eta De la hoguera al lápiz rojo (Txertoa).

Mintzoz ere aipatu izan du Torrealdaik han-hemen irrika ezabatzaile hori, eta horri aurre egiteko erabili behar izaten zuten pikareska tristea. Behin batean, Karlos Santamariak Herbert Marcuseri buruzko hitzaldi bat eman behar zuela-eta, Jakinekoek, bultzada hori oinarri, Marcuseri buruzko monografiko bat argitaratzea deliberatu zuten. Santamariaren hitzaldia debekatu zuten, ordea. Jakinekoek pentsatu zuten Marcuseri buruzko dossierra era debekatuko zietela. Halatan, erabaki zuten aldizkariko "Marcuse" guztiak "M."-z ordeztea. Eta horrela bai, pasatu zen. Kontatzen duen moduagatik, ematen du Torrealdairi berari bururatu zitzaiola. Dena den, berehala debekatuko zuten erabat Jakin, "por nacionalistas y progresistas".

Joan Mari Torrealdairen eta Joxe Azurmendiren arteko elkarrizketa honetan, Eusko Ikaskuntzak antolatua, Torrealdaik berak kontatu du Marcuseri buruzkoa 15. eta 16. minutuen artean.

Zentsuraren bultzatzaile indartsuetako bat, frankismoan, puritanismo katolikoa zen. Juan Benet nobelista espainolari "beso" debekatu zioten, "ósculo"z ordeztera behartu; eta  "sobaco" barik "axila" ipini behar izan zuen. Ez gutxitan, duindu egiten da hizkuntza zentsurari esker. Alderatu bestela "Déjame darte un beso en el sobaco, Josetxo" eta "¿Puedo darle un ósculo en la axila, señor Obispo?"   

Antzekotasun harrigarria

Markos Zapiain 2020/07/10 17:48
Abel Barriola eta Bryan Cranston

Bixente Serrano Izkoren omenez

Markos Zapiain 2020/07/10 13:27
Beldurra bera zaldi liburuaren laudorio bat

Deusek ezin duenez askatasuna itxi eta amata, hain gutxi liburu batek, artikulu eta aforismo sorta egituraz aske bat eman digu Bixente Serranok, gizaki librea gainerako gizaki libreekin bildu beharko lukeen sarearen ispilu: atalak banaka irakur daitezke, baina aldi berean elkarri oihartzun egiten diote, giza askatasunari ez baitzaio bakardade lehorra komeni. Liburuxka hau arras da urduria, eztabaidagarria, bizia; etengabe iradokitzen dizkigu bide berriak. Eta ez dakar, zorionez, libertatearen ohiko laudorio poetiko sutsua.

Bixente Serranok ederki ezagutzen du Mendebaldean askatasunaz idatzi dena; puntuz puntu ezatabaidatzen ditu guri sakonkien dagozkigun jarrerak: Nietzsche, Sartre, Popper, Fromm, Arendt eta Azurmendirenak, besteak beste. Hala ere, liburu honek gutxi du bilduma eruditutik edo jolas intelektualetik. Serranok gorputzean sentitzen du libertatea: zehazki, beldurra du jaregile nagusitzat. Irakurleak kezkaturik galdetzen dio bere buruari pentsalari nafarra askatasuna eta ikara elkartzera eraman duen esperientziaz.

Harira: Serranok nahimenean kokatzen du askatasuna, ez arrazoian edo adimenean. Ordea, arrazoia munduan irrazionalki agertu zen bezala, nahimena ere nahi gabe zen sortu, naturaren indarra eta beharra baitu sustrai. Hain zuzen, giza nahiaren aurreneko ihesak naturaren bortxatikoak izan ziren. Serranoren ustez, ez du zentzu handirik egungo ekologismo batek proposatzen duen naturara itzulerak libertate galduaren bila. Historian baitabiltza askatasun nolanahi ere ez guztiz asebetegarriak. Historian zehar lorturiko hainbat esparru libreren lantzea, lehenagoko egoera beldurgarrietatik hanka egite gisa interpretatzen du Serranok: esklabotasunaren debekua, sufragio unibertsala, autodeterminazio eskubidea, hizkuntza txikituen aldeko diskriminazio positiboa. Haatik, askatasun-nahia gaur egun gehiago dabil gizarte uztarrietatik ihesi, desobedientzia zibilean, naturakoetatik baino.

Naturatik zein gizartetik jaregin, dena den, libertatea maizegi lotzen diogu garaipenari eta handitasunari: desira egoistak menperatzeari, esate baterako, arimak bat egin dezan patuarekin, Jainkoarekin, arrazoiarekin, komunitatearen aginduarekin edo kausa zuzenarekin; bestela, erlijioaren edo gizartearen katea hausteari, gurari naturalei bide ematearren. Izan ere, Mendebaldean, ekimenik eraginkorrenak oroz lehen soldaduen, heroien eta santuen eskutik etorri dira, eta hauek, gizartea militarki eta hierarkikoki egituratu ostean, erdietsi dute beren ezaugarri psikologikoak eredutzat har daitezen. Halatan, gatazkaz eta gailentzeaz dugu libertatearen sentimendua hornitu.

Serrano ez da fio. Sumatzen du askatasuna aldarrikatzeko molde hau ez dagokigula gizaki gehienoi, baizik zenbait gizakik beren buruaz eman nahi duen itxurari. Haboro baitu gizakiak koldarretik heroitik baino. Egokiagoa baita hanka egiteko erasorako baino. Gizarte eta arima militarrei zaie onuragarri heroiaren gorazarrea. Heroiaren eredugarritasuna sustatzeak herio du bizkortzen.

Horrenbestez, Serranok askatasuna bahiturik izan duten zeru sublimetik jaregin eta gizaki txepeloi itzuli digu. Beldurra lako gorputzeko sentsazio bat etxekoago eta beraz demokratikoagoa baita gizandien bikaintasuna baino. Askatasun-nahia bera da garrantzitsuena Serranorentzat, hau da, bidea; ez horrenbeste helburu zehatzak. Bidean dabilena baita libre eta zuzen, alegia, bidezko. Aldiz, heroiak sarritan bidegabeak izaten dira, hots, ibili askeari bidea ebasten diote, itxiturazko utopiak eraikiz, jarioak eragotziz. Bestalde, erabateko libertatea, izatekotan, ezin denez heriotza baino izan, bizirik gauden heinean tai gabe ditugu hanka egiteko aukera berriak, are bidea ebakiko ligukeen Egia, Justizia edo Zorionen bat nahi izatekoa ere, libertatea ukatzeko ere libro baikara.

Askatasuna bezalako gai klasiko bati Bixente Serranok ezusteko alde batetik heldu dio, eta era berri batez margotu digu: askatasunaz inor ez da sekula Bixente Serrano bezala mintzatu.

Jarraituko ahal dute euskal saiogileek Beldurra bera zaldi honen tankerako ale libreak argitaratzen!

 

Jesu Kristoren izenean

Markos Zapiain 2020/07/07 10:30
Hezkuntza laikoa, magrebtar feministak, Vargas Llosa, Gernika eta Deustu, Claudio Magris

Irakaskuntza publiko sendo eta laiko baten aldeko ekimenean ezusteko inguruetan sortzen dira aliatuak eta arerioak. Berriki Mario Vargas Llosarenean eta islamdar eremuan azaldu dira aliatuak; eragozpenak, aldiz, Eusko Jaurlaritzan daude.

Emakume etorkin magrebtar batzuek estatu laikoa eskatu dute, eta zehazki hezkuntza laikoa, ondo dakitelako nola eta zertarako erabiltzen den multikulturalismoa, zer den erlijio eta kultura berezitasunaren izenean patriarkatuaren interesen arabera identifikatua eta sailkatua izatea. Gainerako hiritarren askatasun eta eskubide berberak nahi dituzte. Diotenez, “ez dugu ‘kolektibo musulman’ gisa kategorizatuak izan nahi, ‘gure’ teologoek diktatutako aginduen arabera”. Belo islamiko edo hiyabik gabeko irakaskuntza nahi dute, zeren “neskatoak ez dira gurasoen erlijioaren arabera bisualki desberdindu behar”. Ikastetxeetatik berex nahi dute erlijioa. Konkretuki, eskatzen dute erlijioa ez onartzea aitzakia gisa zenbait ikasle, batik bat neskak, Gorputz Heziketatik salbuesteko: “Derrigorrezkoak behar dute kirol-saioek, igeriketa barne, funtsezkoa baita ez bakarrik motrizitatea garatzeko eta norberaren gorputza ezagutu eta gozatzeko; biziraupenerako ere bai.” Sarean dabil feminista magrebtar laiko horien manifestua.

Vargas Llosa bezalako liberal batentzat ere biziki garrantzitsua da haur eta gazte guztiei, dirudun zein behartsu, hezkuntza egoki bat eskaintzea, belaunaldi bakoitzeko kide guztiei abiapuntu komun bat ziurtatuko diena. Horixe dio “Las palabras de la tribu” saiakeran. Hezkuntzaren munduan pribilegioa da bidegabeena, alegia, gazte aberatsei goi-mailako prestakuntza ematea eta txiroei berriz kaskarra, biziraute triste batera kondenatuko dituena. Bereizketa hori gainditzea ez da utopikoa. Frantzian hezkuntza publiko eta doakoa hobea izan da pribatua baino, eta gizarte osoaren eskura egon da. Noski, Vargas Llosak ezikusia egiten dio Frantzia hizkuntzen hilerri bihurtu duen jakobinismo biolentoari, baina hori beste arazo bat da. Ganorazko instrukzio bat jasotzeko edonoren eskubideari dagokionez, Frantziaren ildo errepublikarrari arrakastaz jarraitu diote Eskandinaviako herriek, Suitzak, Japoniak eta Singapurrek: hezkuntzaren esparruan aukera-berdintasuna bermatzen dute, eta horrek ez die elkarbizitza demokratikoa eta ongizate ekonomikoa zapuztu. Vargas Llosaren esanetan, ez da bidezkoa gazte bat arrazoi ekonomikoengatik ezin ikastetxe onenetan sartzea. Talentua, lana eta meritua dira kontuan hartu beharrekoak, ez gurasoen kontu-korrontea.

Etorkin magrebtar feministak eta Vargas Llosak ez bezala, Eusko Jaurlaritzak egitez hezkuntza pribatua saritzen eta publikoa makaltzen jarraitzen du. Erabaki esanguratsu bi hartu ditu arestian zentzu horretan, hamaika mitin baino adierazgarriagoak, Deusturi eta Gernikari lotuak.

Gernikan lau ikastetxe hauetan egin daiteke DBH: Institutu publikoan, Merzede kristauan, Seber Altube ikastolan eta San Fidel ikastola kristauan. Behin DBH gaindituta, Batxilergoa egitera Gernikako Institutuan elkartzen ziren eskola horietako ikasleak. Primeran funtzionatzen zuen. Ez zegoen beste ezeren beharrik. Ikasturte honetan, ordea, Hezkuntza Sailak San Fidel itunpekoan Batxilergoa abiarazi du. Horrek ahuldu egin du Institutu publikoa, ikasleak eta irakasleak kendu dizkio eta gehiago kenduko. Bi talde gutxiago dauzkate aurreikusita datorren ikasturterako. Gainera, orain arte Bermeoko Jesusen Bihotzeko ikastetxetik gazteak Batxilergoa egitera Bermeoko Institutura inongo arazorik gabe joan izan badira ere, aurrerantzean Gernikako San Fidelera joateko aholkatuko diete, sare kristau berekoak baitira.

Bestalde, Unibertsitate publikoan Medikuntza ikas daiteke. Datorren ikasturtetik aurrera, Jaurlaritzaren konplizitateari eta laguntzari esker, Deustuko Unibertsitate pribatu kristauan ere ikasi ahalko da. Hamabost mila euro balioko du lehenbiziko ikasturteak. Aberatsek egin ahalko dute eta pobreek ez; ezta aberatsak baino argiagoak eta langileagoak diren pobreek ere. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak berdintasuna eta inklusibotasuna oztopatu eta fededun sosdun jakin batzuk pribilegiatzen dihardu.

Arturo Carlo Jemolo italiarra historialaria eta jurista izan zen; eta katoliko sutsua. Garbi zeukan Ebanjelioak gizarte justuago bat sortzeko gogoa piztu dezakeela. Erabat laikoa zen haatik, Claudio Magrisek inoiz ezagututako laikorik handiena. Ezinezkotzat jotzen zuen behar bezalako jendarte bat bideratzea Estatuaren eta Elizaren arteko bereizketa argirik gabe. Ederki ulertzen eta azaltzen zuen zer dagokion batari eta zer besteari; horrenbestez, zorrozki egiten zion aurka eskola pribatuaren finantzaketa publikoari.

Jemolok inspiratua da Magrisen beraren gogoeta hauxe: benetako fedea ez da berotegi baten babes goxoan gordetzen; aitzitik, kale gorrira jaitsi eta edonorekin nahasten da, Jesu Kristo eta bere apostoluak bezala. Eta hori eskolan ikasi behar da, bestela ez baita inoiz zinez barneratzen. “Eskola publikoaren aldeko laikoek, eta horien artean asko dira katolikoak, hobeto aldezten dute erlijioa eskola katolikoaren defendatzaile gogorrek baino.” Jesu Kristoren izenean ere, lehenbailehen ekin beharko genioke hezkuntzan aukera-berdintasuna ezartzeari.

Gara-n uztailaren 24an argitaratua

Joxe Azurmendi eta bizitzaren zentzua 9, azkena

Markos Zapiain 2020/07/06 13:29
Zentzuaren oinarri zentzubakoa

Azurmendirentzat, giza mundu ezinbestez mugatuaren inguruan, sakonean, azpian, adiezina dago, enigma isila, ezereza. Horrek berez ez du zentzurik. Haatik, absurdoak asaldatu egiten du gizakia, zeinak segituan eta urduri ekiten baitio zentzuren bat bilatzeari, gordina egosteari, dagoena duena bilakaraztearren, errealitatea txabola bizigarri izan dakion. Halatan, enigma esanezin hori seinalatzeko eta zentzuz betetzeko ipuinak asmatzen ditu, mitoak, erlijioak. Ipuin eta mito zentzuforo horiek misterio ezkutura bideratzen zaituzte. Dena den, gizaki askok gurago dute zentzua ukatu.

Zentzuz jantzirik ere, dena den, gure mundua ezerez ulergaitz batek inguratzen du. Mitoak, erlijiozko ipuinak, atzemanezin horretara irekitzen gaituzten zeinuak dira. Enigma ezkuturanzko norabidea iradokitzen digute, eta ez, zientziak bezala, duguna ulergarri eta manipulagarri bihurtzen.

Erlijioaren eginkizun seinalizatzaile hori da Azurmendiri honezkero apurtu zaiona. Mito erlijiosoek jadanik ez diote bihotza enigma esanezinaren arrastoan jartzen. Doktrina eta ipuin horien bitartekaritza, bere gogoa hondo ulertezinera zabaltzeko orduan, hautsi egin zaio.

Edonola ere, eta bukatzeko, merezi du errepikatzea Azurmendiren iritziz bizitzaren azken fundamentua antzemanezina dela, eta zentzuaren oinarria zentzugabea. Hurbilago dago ziur aski Azurmendiren ikuspuntutik Beltza ateista Munilla teista baino. Eta Azurmendiren ideiak pizgarri berri eta sendoak dira laikotasuna aldeztu nahi lukeen edonorentzat, teologia kamuflatua ez den laikotasuna, behintzat.

 

 

Joxe Azurmendi eta bizitzaren zentzua 8

Markos Zapiain 2020/07/04 09:14
Mirande eta Gandiaga. Azurmendi bera

Teismoa eta ateismoa ez ezik, beste hiru jarrera ere aipatzen ditu zegamarrak: “mitologia berria” deitu izan dena: Hölderlin, Wagner, Nietzsche, Jünger eta Mirande kokatzen ditu hemen. Kristautasunarenak egin du, eman behar zuena eman du honezkero, arrazoi eta zientzia modernoek iraganera bota dute, eta orain erlijio berri bat asmatzea dagokigu, moderniaren kritiken ostekoa, gizakia eta natura ikuspegi berri libre bitalista batez ulertuko dituena. Feuerbachen eta Marxen fedea Gizadiarengan ere hementxe ikusten du Azurmendik.

Laugarren, Gandiagarena: haurtzaroko mitologiara itzuli da, bere buruarekin borroka egin eta krisia pasatu ostean. Mitologia guztia abandonatu ondoren zentzurik ez zuelakoan, “orain zentzu eder berriz betea ikusten du, baina oraingoa guztiz beste zentzu bat da” (Azken egunak Gandiagarekin, 354). Marxen eta Freuden kritikak ezagutu ditu, beste erlijio batzuek liluratu dute, baina ez du alternatibarik ikusi, eta ez du alternatibarik gabe bizi nahi izan. Ondorioz, itzuli egin da eta badu zentzua: zirtzikatu egin zitzaion, baina, bere poesia lekuko, edo, zehazkiago, bere poesiaren bitartez, berritu egin du, eta bertan bizitzeko moduko txabola zaio orain.

 

GALDERA GALDU

Azkenik, eta bosgarren, Azurmendirena berarena: Gandiaga ez bezala, zentzurik gabe gelditu da. Ez dauka alternatibarik behiala asebete izan zuen mitorako, alternatibarik dagoenik ere ez du uste. Mitoak maite ditu, baina zentzua puskatu zaio. Batik bat, zentzuari buruzko galdera bera arrakalatu zaiolako. Honezkero jakin ez daki zein galderari erantzuten omen zion zentzuak.

Gandiagarena zein Azurmendirena Odiseak izan dira, bakardadezko ezinegona bizi izandakoaren itzulerak. Aldiz, seminariotik leninismora eta segituan liberalismora aldatzea, gailen dabiltzan olatuetan kortxo, gogoeta kritikorik gabe, egindako etxetik egindako etxera ibiltzea, ziurtasunez ziurtasun, ez da Odisea bat: “Odisea da etxea utzi, galduta ibili, eta, batek ez daki nola, atzera Itakara itzulia aurkitzea. Bitartean, jakina, oso posible da Itaka hori arras aldatuta agertzea; edo Odiseo bera egotea aldatua beretarrentzat ere kasik ezagutezina izateraino, zakurren batentzat-edo ez bada; edo berak Itaka uste duen hori batere ez izatea Itaka, oraindik beaziarren beste uharteren bat gehiago baizik. Odisea ez da korronteak eta zorteak eraman zaitzaten uztea. Naufragioa da, borroka, desesperazioa, autoengainua, Gozo uharteko gozotasunaren limuria, meditazioa, ihesa zeure buruari eta gustuei, 'jainkoren baten' laguntza; azken finean, herrestan zaramatzan historia korapilotsu bat, antzaldatzen ari zaituena. Odisea da ez jakitea odisea dela; ez jakitea jada itzulia zaren ala inoiz baino galduago, eta ez jakitea jadagoneko etxerik eta Itakarik batere inon ba ote dagoen.” (Azken egunak Gandiagarekin, 345-6)

Azurmendi, horrenbestez, etxekoen tranbian ibili ondoren kanpora jauzi egitea deliberatu eta hainbat bilakaera eta aldaketa bizi izan ditu bere kasa, eztanda, etsipena eta barealdia, estasia eta hotza. Baina tranbiara igo da berriro. Hori bai, zeharo aldatua dago bera eta zeharo aldatua aurkitu du tranbia. Are, ez da ezinezkoa beste tranbia batera igo izana, edo kohete batera. Zentzuaren zati apurtuak baino ez zaizkio gelditzen, sakabanaturik. Galeren artean nagusi, esan bezala, zentzuari buruzko galderarena.

 

Joxe Azurmendi eta bizitzaren zentzua 7

Markos Zapiain 2020/06/30 11:09
Teistak eta zientifistak. Emozioa eta jakintza

Azurmendi berez erlatibista eta eszeptikoa da, eta erlijio kontuetan eszeptizismoak kutsu agnostikoa hartzen du. Horrela, kontra egiten die Euskal Herrian soziologikoki ugarienak diren taldeei: Villasante eta Munillaren eiteko katoliko teistak, eta ustez hipermodernoak diren ateo zientifistak, XIX. mendeko positibismo zaharkituenaren fededunak izaten direnak, ia beti ohartu gabe.

Aurrena, ortodoxoena, Sukia, Cañizares eta Aita Sainduena: Elizaren doktrinak zeharo asetzen ei du zentzuaren eskakizuna, no problemo. San Agustinenean legetxe, Azurmendik “mito” deritzon fedearen edukiak ez dauka arazorik zientziarekin, egiarekin, errealitatearekin. Besteek dute beti errua: munduaren gaiztotzeak, kontsumismoak, gazteen errespetu faltak; Biblia bera ez da inondik inora arazo-iturri.

Hurrena, ukatzaileena, ateista zientfistena: lehenbailehen ahaztu behar dira umekeria horiek, ipuin horiek; modernian ez dute lekurik, antzinako kontuak dira, elkarrezinak zientziarekin eta pentsamendu razionalarekin: errealistak izan behar dugu, ez dagoenik ez bilatu. Aspaldi gainditu zuen zientziak erlijioa.  

Gurean, jende gehienak bi jarrera horietako bat erakusten du.

 

EMOZIOA ETA JAKINTZA

Azurmendiren ustez, bizitza zentzuz jantzi zein zentzua ukatu, giza desirak egiten du. Horregatik inoiz ez dute inor konbentzitu Jainkoaren existentziaren edo inexistentziaren froga razionalek. Jendeari ez zaizkio axola, fedearen edo fedegabeziaren oinarrian ez dago-eta arrazoi logikoa, baizik eta emozioa, sentimendua, nahia. Azurmendirenean, mugarik esanguratsuena ez da fededuna eta fedegabea bereizten dituena, baizik tolerante librearen eta dogmatiko fundamentalistaren artekoa. Azurmendirekin ados, André Comte-Sponville ateistaren esanetan, ergela da aldarrikatzea “badakit badela Jainkoa” edota “badakit ez dagoela Jainkorik”. Zeren eta Jainkoa eta zentzua ez baitagozkio jakiteari. Zentzudunagoa eta zuhurragoa litzateke esatea “ez dakit Jainkoa badenetz, baina sinetsi nahi nuke badela”; edota “ez dakit Jainkorik badenetz, baina uste dut ez dagoela”; edota “ez dakit Jainkorik dagoen ala ez, ez naiz gai hori zehazteko, giza adimena ez da hain indartsua”.

Joxe Azurmendi eta bizitzaren zentzua 6

Markos Zapiain 2020/06/24 10:13
Askotarikoa da zentzu hori. Ateisten zentzua

Pertsona konkretuen bizitza errealetan zentzua beti da plurala. Batetik, gertaera bera zentzu desberdinez hornitu dezake jendeak. Azurmendik oroitarazten digu adibidez Vesuvioren erupzioak zentzu desberdinak izan zituela biktima batzuentzat eta besteentzat, are kontrako zentzuak: Jainkoen zigor, Jainkoek gizakien debozioari jarritako proba, Jainkorik ez dagoelako froga nabarmena... Txit bestela, Pliniok, Jainkoak zeharo ahazturik, patuak zekarkion sumendiaren eztanda estoikoki onartu zuen.

Bestetik, bizitzaren zentzuak askotarikoak dira eta aldakorrak, baita batzuetan gutako bakoitzaren baitan ere, arima ugari barnebiltzen baitugu, zenbaitetan nolabaiteko harmonia lortzen dutenak, sarriago gatazkan dabiltzanak. Azurmendik horietako zenbait zerrendatzek dizkigu: arima edo arrazoimen bat izan dezakegu zientifiko zorrotza, bestea erdi mistikoa, poetikoa, hedonista, eszeptiko hotza, beste bat mailua maite duen filosofikoa, edota mailua eta igitaia...

Azkenik, Azurmendik azpimarratzen duenez, zentzua, bere baitan ere,  singularrean aipatzen bada ere maiz, praktikan plurala izaten da: osagai etiko, estetiko, sentimental, politiko, filosofiko, erlijiosoen batuketa, giza esperientzian eta historian nahasturik baitabiltza etika, artea, politika eta erlijioa.

 

ATEISTEN ZENTZUA

Goetheren hitzak errepikatu izan ditu Azurmendik: Jainkoa, nork berea izaten du, komeni zaiona aukeratu edo asmatzen du. Jainkoari ukoa, berdin. Zentzua erlijiosoa izan daiteke, baina baita ateista ere. Zentzuz betea egon daiteke Jainkoari ukoa. Gurean, Jainkorik gabeko zentzuari dagokionez, Plinioren salbazio filosofiko pertsonalaren tankerakoek baino oihartzun handiagoa izan dute gizartea aldatzera emandakoek, justizia xede. Emilio Lopez Adan “Beltza”k laudorio bat egin zion Argia-n Iñako Trula bere adiskide hil berriari, eta hor munduko sufrimendua apaltzea ageri da zentzu gisa, eriak sendatzea, esplotazioa ezabatzea, orobat biolentzia eta tortura. Dena den, gure tradizioan, garamatzan tranbian, Gandiagarenean, oroz lehen erlijioak eman izan dio zentzua bizitzari, Jainkoak. Europan milioika lagun egon da Egiazko Jainkoaren alde bizia eskaintzeko prest. Iraultzak eta Aberriak ere bete izan dituzte zentzuz europarren bizitzak, baina ez hain luzaro. Gaur egun, betiko Europan, inor gutxiren bizitzari ematen diote zentzua Jainkoak, Iraultzak edota Aberriak, ez duzu idolo horien alde odola emateko gertu legokeen talde zabalik aurkituko. Pertsonen alde bai apika, seme-alaben alde. Aitzitik, ehunka mila lagun musulman topa ditzakezu orain bizia Egiaren alde emateko gertu. Michel Houellebecq batek uste du hortik etor daitekeela hurrengo zibilizazio-ziaboga garrantzitsua. Ostean, txinatarren uholde eskergak eramango omen ditu aurrean bai musulmanak eta bai ordurako geldituko diren kristau apurrak.

Joxe Azurmendi eta bizitzaren zentzua 5

Markos Zapiain 2020/06/22 20:08
Gogoaren txabola

Estasia, xede pertsonala eta argiaz gain, Azurmendik beste hainbat zentzu-mota aipatzen dizkigu. Zentzua “arau bat izan daiteke, ispilu bat, esperantzarako argi bat, abisu eta oharkizun bat, mehatxu bat ere, edo atseden ordu bat soila. Gizakiak, burua gora mundu zabalean, txabola bat egiten duen bezalaxe mendi hegalean gorputzaren aterperako, mito bat (zentzu bat) egiten du, haren barruan habitatzeko, gogoaren txabola. Mito bat (Jainko bat) zentzu bat da; zentzua espirituaren txabola bat.” (Azken egunak Gandiagarekin, 142)

Zentzua mitoan mamitzen da, ipuinetan, hitzetan. Fedearen edukia bideratzen duten ipuinak ez dira azalpen razionalak. Zehaztasunak egiten ditu hemen Azurmendik: mitoen bidez bizitza zentzuz janztea ez da irrazionala, baizik zientifikoa ez bezalako arrazoimen baten erabilera. Arrazoimen zientifikoak ez du zentzurik behar. Eta erlijioari ere arrazoimen bat dagokio, ez da i-razionala ez a-razionala. Bestelako gogoa darabil, munduko liluren aurrean zabalik dago eta ez ditu usainak eta koloreak zenbakira txirotzen.

Ebanjelioak bezalako erlijioetako ipuinen baitan bizi da sinestunaren zentzua. Heltzen doan heinean ipuin horiek, beren esanahiak eta eraginak, aldatuz doaz. Sinestuna ere aldatuz doa ipuin horien eraginez. Eta aldaketa horien guztien arabera, modu beti berriz ulertuz joango da unibertsoa, errua, heriotza, biziraupena, eta abar. Ttarttalo eta Koranaren gisako ipuinak “gizakiak bizitzeko asmatu dituen laguntza eskaintzak” dira (AeG, 177), gizakiari babesa emateko moduko txabola espiritualak.

 

Jose Azurmendi eta bizitzaren zentzua 4

Markos Zapiain 2020/06/19 09:42
Estasia, xede pertsonala, argia

Azurmendiren esanetan, hiru modu hauetan lotu izan dio nagusiki gure tradizioko gizabereak bere burua bizitzaren zentzuari:

Lehenbizi, estasia: zenbait gertakari zentzuz beteak ageri zaizkigu, perfektuak, goitik behera bereganatzen gaituzte, guztiz bestelakora garamatzate nostalgiazko poz baten hegaletan: emozio sakon bat kontzertuan, ibilian harrapatu zaituen egunsentia, jai zirraragarri hura, amodiozko betegintzarrea.

Bigarrenik, xede pertsonalari ere lotzen dio Azurmendik zentzua. “Pertsonala” esaten dion arren, Azurmendik azpimarratzen du zentzu-molde horrek askotan pertsona partikularraren interes pribatua gainditzen duela. Nire bizialdia mugatua da: zein zentzu eman nahi diot nire denborari, zeri merezi du nire bizitza entregatzea? Azurmendiren ustez, giza bizitzari zentzua ez dio emango helburua erdietsi izanak; aitzitik, mendizalearenean bezala, igotzeak berak hornitzen du ibilaldia zentzuz. Che Guevararen bizitza ez zuen zentzurik gabe utzi bere xedeak erdietsi ez izanak. Kristauen hizkeran, bizitzari zentzua ez dio zeruak ematen; aldiz, zentzuz jantziriko bizitza batean aurkitzen du bere tokia zeruak, itxaropenak; honaindian txertatzen da zeruaren zentzua.

Azurmendik dio, bizitzaren zentzua eta mendira igotzea parekatzen dituelarik, mendira igotzeko benetako arrazoia ez dela izaten mendizaleak berak aipatzen duena: gailurra zapaltzea, egunsentia gozatzea, ikuspegiaren ederra; aitzitik, “arrazoia igotzean bertan datza, bidean. Patarrean eta izerdian, sufrimenduan. Norbere ukoan, norbera gainditzean. Nahian eta ahaleginean. Agian zure burua bilatzen duzu. Zu zeu, zure arima, behartzen duzun gorputz horixe zarela egiaztatu gura duzu. Eta gorputz hori beste zerbait dela eguneroko errutinako norgabea baino. Zure buruaren -ahalaren, ezinaren-, zure mugen esperientzia egin, existentziaren esperientzia: existentziaren kontzientzia mugen kontzientzia baita. Eta, aldi berean, inguratzen zaituen guztiaren mugabakoa sumatu, mugabakoaren baitan ibiltzen sentitu. Izadi immentsoaren adiguri edo anparoan bildua ikusi zure izatea -borroka, inpotentzia. Beste mundu bat bilatzen duzu, bai; baina zeure barnean. Beste zeu bat, diferentea, etortzen, igotzen, inoiz ez ailegatzen, eta beti ailegatua nolabait. Eta agian, gero, izan daiteke egiaren parte bat hori ere, gailurreko argi posiblearen eta bideko txoriak entzuteko ideiaren pozak lagun egiten eta laguntzen diola mendizalearen eginahalari. Baina egintzaren egiazko zentzua egintzaren beraren barruan dago, ez dator kanpotik emanda; zentzua bideak dauka, ez gailurrak. Edo, hobe, zentzua mendizalearen erabaki(men)ak eta ahalegintzak dauka.” (Azken egunak Gandiagarekin, 285)

Hirugarrenik, horizontetzat eta argitzat ere hartu izan da zentzua, gauzak ageri zaizkigun hondotzat, ikustea eta ulergarritasuna ahalbidetzen duena, baina baita bizitza bera ere: zentzua ez da ezer, baina zentzurik gabe ezer ez da ezer. Mitologietan argia mundua baino lehenagokoa izaten ohi da, gauza ororen izatearentzako espazioa, Biblian zehazki eguzkia baino lehenagokoa. Argiari esker gainditzen da hasiera baino lehenagoko kaosa, argian atontzen da kosmosa, hasiera bera baita argia, formen unibertsoaren altzo, edozer ager dakigun beharrezko; gure baitatik atera ere egiten gaitu, gauzetara joan gaitezen. Zentzuan bizi garen bezalaxe, argian bizi baikara ohartu ere gabe argian gabiltzala. Gandiaga argindarrik gabeko baserri batean jaio eta koskortu zen; inoiz ez dugu jakingo zer izan ziren Gandiaga lakoentzat egunsentia eta ilunabarra; badugu bonbilla, baina galdua dugu argiaren eta ilunaren sentiberatasun derrigortu hura, Gandiaga egunero goizean goiz jaikitzera bultzatzen zuena, argiaren betiko etorrera eta zabaltze beti berria bizi ahal izateko.

Aurkezpena

Markos Zapiain

1963an jaio nintzen. Markos Zapiain naiz ia beti. Baina ez zidaten soldaduzka egiten utzi, nortasun bikoitza dela eta. Batzutan Pelipe pizten da ene baitan. Pozik ibiltzen da oro har Pelipe. Baina haserretzen denean, kontuz.

Azken erantzunak
Ez horregatik, Jon. Cranstonen eta Barriolaren ... Markos Zapiain, 2020/07/13 20:05
Ze gustura entzun dudan Ibarrolarena. Mila esker. Jon Etxabe, 2020/07/10 19:31
Zinez da ezohikoa eta aparta Azken egunak ... Markos Zapiain, 2020/07/04 09:20
Interes handiz irakurri dut Jon Etxabe, 2020/07/02 13:30
Benetan pozgarria, Jon, eskerrik asko! Markos Zapiain, 2020/06/12 18:32
Oso gustora irakurri dut Jon Etxabe, 2020/06/12 10:14
bobdylan.com-eko set lista txarto dago: Cry A ... Markos Zapiain, 2019/04/27 00:20
Barakaldon ezusteko handia: hainbat hilabetez ... Markos Zapiain, 2019/04/26 23:58
Ez zait iruditzen Hezkuntza Laikoa elkarteko ... Markos Zapiain, 2019/01/31 13:17
Laikotasunak berdin gaitzetsiko luke masonismoa, ... Markos Zapiain, 2019/01/31 12:44