Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Eibartik

Muskerra (Lacerta viridis) aurkitu genuenekoa

Asier Sarasua 2013/05/28 08:55
Atzo arratsaldean etxosteko zelaian musker eder galant bat aurkitu genuen.

Herrigunetik kanpo bizitzeak baditu ere bere alde onak, eta horien artean nagusia, naturarekin harreman handiagoa izan dezakegula, gehienbat udaberriko arratsalde eguzkitsuetan. Batean izango da txepetx kumea, hurrengoa satero familia osoa, beste batean zirauna zelai erdian... eta atzokoan muskerra izan zen.

Muskerra (Lacerta viridis), edo musker berdea, zehatzago esateko. Euskal Herrian aurkitu daitekeen muskerrik ugariena. Nire narrasti faboritoa, duda barik. Seme-alaba, lagun eta lehengusu guztientzat jai handia. Muskerra esku artean! Ez esan ederra ez denik!

Berdea nagusi, baina sabelalde hori eta buru urdinduna. Sendoa, bizkorra, ederra. Gorputza 12-14 cm luze; buztana ia bikoitza. Europa osoan bizi da. Orojalea, zomorro txikiak jaten ditu gehienbat. Negua lurpeko zuloetan edo zirrikituetan igarotzen dute; behin udaberritik aurrera zelai eta basoetara irteten dira. Emeak 10-15 arrautza erruten ditu udan, eta lurpean ezkutatzen (odolki azpian, zulotxo batean...).

Ugari samarra izan arren, ez da erraz-erraz ikusten (beldurtia da eta landare artean erraz mimetizatzen da). Atzokoan nahiko erraz harrapatu genuen, errazegi. Udaberri ospel honen ondorioz lokartu antzean zebilen gure laguna, gu guztiok bezalaxe.

Euskal Herrian beste musker espezie bi ere aurkitu daitezke (askoz urriagoak): gardatxoa (Lacerta lepida), batez ere Nafarroan, eta Schreiber muskerra (Lacerta schreiberi). Azken horrek musker berdearen antz handia dauka.

"Abuztuaren 15eko bazkalondoa" (Joxe Austin Arrieta, 1979)

Asier Sarasua 2013/05/22 22:23
Niri neuri, behintzat, meritu handikoa iruditzen zait horrelako zeozer idaztea 1977. urtean. Euskal literaturak dituen pitxi txiki ezkutu horietako bat.
Abuztuaren 15eko bazkalondoa
Joxe Austin Arrieta
GAK, 1979


1965. urteko abuztuaren 15a da, Ama Birjina Abuztukoaren eguna. Donostiako alde zaharreko etxe batean familia bildu da bazkaltzeko: 16 urteko seminarista gaztea, bere gurasoak eta arrebak. Egun sargori horretako bazkalondoan kontu-kontari dabiltza senideak eta, bitartean, gazte protagonistaren bizitza ezagutuko dugu, memoriaren joan-etorriak aprobetxatuz.

Egitura eta antolaketa erabat zatikatua du eleberriak. Gaztearen memoriak etengabe egiten du denboran atzera-aurrera eta, horrela, mutikoaren umezaroa eta nerabezaroa ere ezagutuko ditugu, 1950-1965 bitarteko gerra osteko Donostia eta garaiko bizimodua. Lejieroaren zaldiaren joan-etorriak alderdi zaharrean, aitaren gerrako istorioak, amaren bizitza gogorra, garaiko errepresio politiko eta kulturala... eta batez ere giro erlijioso itogarria.

Esan bezala, idazleak aurrera eta atzera eramango gaitu, kontakizun jarraia baino, adabakiz jositako uneak marraztuz eta irudikatuz (Marséren "Si te dicen que caí" irakurri baduzue, ulertuko duzue zer esan gura dudan). Zatika, txatalka,..., udako bazkalondo sargori batean memoriak funtzionatzen duen modu beretsuan. Gainera, narratzaile eta ahots-estilo ezberdinak txertatzen dira kontakizunean, orain 1. pertsona, orain 2. edo 3. Horrela esanda, balirudike anabasa samarra gerta daitekeela, baina esango nuke idazleak menderatu egiten duela teknika, eta ez alderantziz.

Idazkera eta lexiko aldetik ere landua (are barrokoa) darabil Jose Austin Arrietak eleberrian; nire gustutik urruti samar, eta hala ere ez zait nekagarri egin, dastatu ere egin dut sarri.

Ondorengoa aurkitu dut 1979ko iruzkin batean: "Gogorazio hauen burutaratzeak, joateak, itzultzeak eta elkarren artean trabatzeak harrigarriki emanak daude. (...) Nobela-estruktura mota hau “Ulises”ean introduzitu zenetik honerako arrunta bihurtu baldin bada ere, ez da inondik ere mekanikoa gertatzen, benetako egiatasunezkoa baizik. Egiatasun hori egilearen maisutasun literarioak lortu du. (...) Eta badakit orain esango dudana haundia dela baina konbentzitua nago ez dudana esageratzen: ez dut uste halako anbizio eta halako fakultateak erakusten dituen nobelarik idatzi izan denik, euskaraz".

Ez dakit horrenbesterakoa ote den; euskal literaturak 35 urtean eman dituen urrats sendoek beste ikuspegi bat emango digute gaur egun, jakina. Baina niri ere benetan meritu handikoa iruditu zait 1977an horrelako zeozer idatzi izana, aurretik euskarazko ia eredurik izan gabe. 1979an GAKek argitaratua, edizio hori agortuta dago, noski, baina Elkar-en 1985. urteko berrargitalpena lortu daiteke (iruditu zaidanez, jatorrizko grafia gordeta; "hauzo", "hestu", "ohizko" eta abarrez apaindua; agian, 85ekoak ere badira horiek).

Liburuak bi atal nagusi ditu, lehenengo 5 kapituluetan familiak leku handiagoa du, gurasoen bizitzak eta memoriak... Hurrengo bostetan protagonista bera da pertsonaia nagusia eta erlijio gaiek hartzen dute ardatza. Askoz gehiago gustatu zait lehenengoa (eta, beharbada, horregatik ez dit liburuak zapore erabat gozoa utzi). Baina gustatu zait, bai. Euskal literaturaren lehen urteetako pitxi ezkutu horietako bat.

 

Abuztuaren 15eko bazkalondoa

Inoiz ez jakin batek gure sukaldean freskotasun apur bat egon dadin zer den hobe: patioko leihoa zabalik ala itxita eduki. Zabaltzen baldin baduzu, gurean pilatu den ke usaintsu itogarri guztia kanpora doa, bai, baina baita auzoko beste hamahiru sukaldeetakoa gurera sartzen ere. Alabaina, une honetan amak «ireki ezak leiho hori, bestela ito beharrean gaituk-eta» esan eta jeiki egin haiz: maratila gogorrari eragin eta aski indarka tiratu behar duk heureganantz, leihoaren bi alderdiak elkarri ohi baino itsatsiagoak baitaude. Gaurko sargoriak zura dilatatu eta nahiko lan leiho demontre hau irekitzen, pentsatzen duk. «Ya está», diok, azkenik leihoa kirrinka luze batez zabaltzen zaianean. Hor dago patioa, hemen bertan. Lehenengo inpresioa nahiko zuzpergarria da. Aire pittin bat bederen sartzen da, ez askorik, egia esan, gure patio hau zoko hertsi mehar bat baita, baina zerbait: gaurko sargoriaz ez zitekeen gehiagorik espero. Laster erasotzen dik, ordea, keadar lodi batek. Beheko sukalde-leihoetatik gora datorren lurru-mordo likitsa, patio lizunduaren paretetako pitzatuei darien sartgori hezearekin nahasia. Frejidura-usaina, arrozesne, «Faria» eta kafe egin berriaren usainak, zein zein den bereizten nekeza gertatzen den uholde trinko batean. Tendereteak, zenbaitetan arropa zintzilik, beste zenbait eskeleto hutsik. Andre Marianeko leihoan, ezker aldean, iltze batetik eskegita kaiola bat, barruan eper bat. Andre Bitxorineko leihoan, eskubi aldean, bakailau-isats bat, gedarrez zikin ez dadin plastiko batean bildurik: bakailau burugabetuaren gatz erdi ustelaren usaina ez da gaur, Abuztuaren 15eko bazkalordu honetan, bestetan bezain sarkor iristen gure sudurretara. Hura baino usain bortitzagorik bada patio bazterretan. Eper presoaren paparro sinkopatua: hura izaten da etxape osoan soinurik nabarmenena gehienetan, baina orain ez: bada soinu zaratatsuagorik, Abuztuaren 15eko bazkalordu honetan. Hamalau elkarrizketa diferenteren gora-beherak, murmurio eta farre-algarak, kafe-eiharaxken burrunbadak, txanpan-botilen deskortxeak, mahaitresnerien eta baxeren tintineoak, eta nonbaitetiko irrati piztua: «escuchen la comparsa de las iñudes y artxaias por gentileza de manufactura-ra-ras feli-li-lix ramo-mo-mos». Izan ere ez baita bat ere erraza erabakia hartzen, leiho hau zabalik ala itxita egotea komeni ote den. Kaleko balkoiak ere zabalik ditugu, bai, baina hain daude sukaldetik urruti non etxe barneko ate guztiak zabalik eduki arren ez baita honaino haize izpirik ere ailegatzen. Eta ia hobe ez iristea, pentsatzen duk, kalean ere hegoaize sargoritsu itogarria besterik ez baitabil, Abuztuaren 15eko arratsalde hasberri honetan.

Kristalezko begi bat (Miren Agur Meabe, Susa 2013)

Asier Sarasua 2013/05/15 21:15
Pintoreak autoerretratua margotzen duen gisan idatzi du Miren Agur Meabek nobela hau, kristalezko ispilu berezi bati arretaz begira. Errealitatea eta fikzioa josiz eta urratuz sortutako kontakizuna da, tarteka ironiazko zertzeladez gozatua.

Kristalezko begi bat
Miren Agur Meabe
Susa, 2013

Azkenaldian beldur pixkat ematen dit liburuen inguruko iritziak idaztea blog honetan, ondoren Kritiken hemerotekan ikusi eta lotsagorritu egiten naizelako. Are gehiago liburu honen kasuan, hainbeste laudatu dena eta goi-mailako iritzi eta kritikak jaso dituena (Hemerotekan bertan begiratzea besterik ez duzu).

Baina tira, gustatu zaizkidan liburuekin egin ohi dudan bezala, labur-labur bada ere, hemen nire iritzi xumea (kontsumo propiorako, esaten dena), liburua ri-rau irentsi duen irakurle xingle batena. Izan ere, gustura irakurri dut Miren Agur Meaberen azkena, oso; egun betean hasi-buka.

Gustatu zaizkit:

  • Sentimenduen sakonera eta sakontasun hori azaleratzeko bide egoki, garbi eta eraginkorra.
  • Estilo ariketa. Hizkera eta estilo berezi/landu/pertsonala sortzeko ahalegin ondo betea.
  • Ironia dosi egokiak.
  • Kapituluen luzera (edo laburrera), ipuin edo poema tankerakoak, asko.
  • Parrafo batzuen maixutasun sendoa. Borobilak.
  • Kapitulu jakin batzuk, adibidez: "Autoerretratua" deskripzio-ariketa bikaina; "Itzalak" poema narratibo metaforiko ederra; "Gaztatxo kaxaren teoria" iradokitzailea; "Orbainak eta beste" mingarria; "Hildakoen begiak" hunkigarria; "One star" paradisiakoa.

Ez zaizkit gustatu:

  • Biluztu behar horrek, batzuetan, deseroro samar sentiarazi nau. Hondartzatik kanpo norbait larrutsik ikusten duzunean bezala; are gehiago adin batetik gorakoa bada (barkatuko dit ia adinkide dudan Meibik). Ziurrenik, norbere orbanak ispiluan ikusteak ez digulako, askotan, graziarik egiten.
  • Tarteka errepikakor samarra iruditu zait. Tarteka. Sekula ez aspertzeraino, hala ere.
  • Liburuaren idazketa-prozesuaren inguruan idatzitako pasarterik gehienak (soberan daudela esango nuke; niretzat bai, behintzat, gehienak). Horren inguruan aritu zen Iban Zaldua? (ez dakit, ez nion dena ulertu).
  • Off-topic batzuk (esate baterako 126. orrialdekoa).

Laburbilduz: gustatu zait. Dexente. Asko. Merezi du, gutxienez. Bai. Berezia ere bada euskal letretan. Eta, agian, 2013ko Euskadi Saria izango da. Ez da urruti ibiliko.

Krokodilo analfabetoak

Asier Sarasua 2013/05/08 20:50
Bertso berriak, krokodilo analfabetoei jarriak.

Krokodilo analfabetoak

Periferiakoak ez daude eroso;
zaharrek nekez ikasten,
gazteek arrotz ikusten;
euskaltzainek ez betetzen.
Baina errudunak dira periferiakoak,
zahar nekatuak eta gazte arrotzak.
Erruduna beti baita bestea, are gehiago
bazterrekoa bada.


Gai jartzaile: hauxe eta beste.

Enperadorearen zaldiak

Asier Sarasua 2013/05/05 20:30
Munduak nola funtzionatzen duen. Edo nola 1000 urte dituen olerki txinatar batek egunerokotasun osoa daukan 2013an, baita munduko beste zoko honetan.

Enperadorearen zaldiak

Berrehun zaldi daude ukuiluetan, haiek
jaten dute gure garia.
Iaz ere lehortea izan zen, eta gure herriko
jendea goseak dago.
Landare sustraiak eta zuhaitz azala
besterik ez dugu jateko,
gari guzia Enperadorearen zaldientzat
errekisatzen delako.
Laborariak ez gara zerga-biltzaileari
ezetz esateko gauza.
Gobernuaren zaldiak loditu behar dira,
haizearen indarra izan dezaten;
Erreboltak hedatu dira Inperioaren ipar aldean
eta hego aldean.
Are arrazoi gehiago. Zaldi ondo janak behar dira
bandiduak suntsitzeko.

Anonimo txinatarra
Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak (Joseba Sarrionandia, 1985)

Aurkezpena

Eibar, Euskalkia, Etnografia, Natura

Asier Sarasua Aranberri

(Eibar, 1969). Blogroll ibiltari bat naiz.

 

Blog honetako testu guztien lizentzia: Creative Commons by-sa.

Somerights20

 

Sarean

Asier Sarasua Aranberri Twitter

Asier Sarasua Aranberri Flickr

Asier Sarasua Aranberri Facebook

Azken erantzunak
14 iker, 2017/04/21 10:57
Sekulako pitxia. Eskerrik asko. Amatliño, 2017/04/07 09:43
aupa Juan Luis! Eskerrik asko atrebentziagatik! ... asier, 2017/03/13 09:05
Barka atrebentzia, bana badaezpada ere: baduzu ... Juan Luis Zabala, 2017/03/10 19:44
eskerrik asko Serafin! Zuri ikasittakuetatik ;) asier, 2017/02/21 09:21
Lan bikaiña. Ez haiz horraittiok geldi egotekua. ... Serafin, 2017/02/20 17:47
Eskerrik asko hiruroi, Alex, Hasier eta Iñaki! asier, 2017/02/19 20:19
Lan bikaina Asier! Zorionak!!! Eta mila esker ... Iñaki Sanz-Azkue, 2017/02/17 19:04
Eskerrik asko, Asier, ez jaok ordaintzerik. H. Etxeberria, 2017/02/17 00:15
Eskerrik asko Asier. Lan itzela eta fina. Alex Gabilondo, 2017/02/17 00:05
Monthly archive
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017