Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua

Zimurtzera kondenatutako liburua

Oier Gorosabel 2018/03/31 00:09
GONZALEZ GATO, Aitor. 2018. La muralla de la villa de Lequeitio. Autoedizioa.

Hau da: sarri kontsultatzekua, pajinak aurrera, pajinak atzera, datuak billau eta bertako irudi ugarixak behiñ eta barriro ikusteko arasetik hartuko dotena. Badittu bere ajiak: zuzentzaille baten errepasuan faltia, mendez mendeko kronologixia pixkat gehixago landu biarko zeukian (obra haundi eta txikixen zerrendia astuna da, ekarpen ez oso garrantzitsurako). Baiña, orokorrian, Erdi Aroko datu bilketia, baitta XX gizaldixan argitaratu dirazen azterketa arkeologikuen sintesisa, super interesgarrixak egin jataz. Zeran gogua emoten dau: akuarela batzuk hartu, eta Lekeittiotik zihar oin dala 200, 500, 700 urteko ikuspegixak birsortzeko. Horretarako materixala ba dago eta.

Hamen zeozer kontatzeko falta da

Oier Gorosabel 2018/03/28 18:12
ETXART, Allande. 2017. Matalaz ez balitz zaldiz agertü. Ed. Herexak.
Hamen zeozer kontatzeko falta da

Liburua Ondarru eta Lekittoko liburutegixetan be ba dago

Ikasittakuak zelan aurkeztu, modu didaktiko eta ulergarrixan: hori izaten da kontua. Allandek hiru historia paralelo sortu dittu: bata Burdin Aroko gaztelüetako jentia, saltusetik agerrerako aldaketan , Erromatarrak sartu ziran urtietan; bigarrena XVII mendeko gizartia, Matalaz eta Bereterretxen kontenporaneuak; eta hirugarrena gaur egunian artxibuetan murgilduta dabillen tipua –idazlian alter egua, imajinatzen dot-. Nere kasuan lortu dau, behintzat: lehendik interesatzen jatazen gaixak dira, eta liburua irakorri eta gero gehitxuago dakittela esango neuke. Korapillo nagusixa XVII-kua da, jakiña; eta ez da, ez, gai erreza. Nik ulertu dotena, laburbilduta: herri lurren sal-erosketa kontu batian (Frantziako erregiakin), mailegu irregular bat egiten da Herria saillan (“hirugarren estatua”) bizkarrera, eta honek urte askuan luzatzen dan hamarren eta interesen zama astuna ekartzen dau, Matalazen errebolta famosuan arrazoia; kontu guztian azpixan, lur-jabe haundixen asmo neofeudalistak dagoz, eta (gauza xelebria) euren porrota a posteriori ezkutatzeko egon dan ahalegiña.

Antza danez, Etxartek oiñ arte isilarazixak izan diran hainbeste dokumentu topau dittu artxibuetan, XVII-ko mobida guztian irakurketa desbardiña ekarri leikiana; berak hamentxe dibulgau dittu, eta historialarixei lagatzen detsa hori egokiro interpretatzeko arduria.

Paleolitua ezagutzen hasteko bide ona

Oier Gorosabel 2018/03/27 15:43
Los Hijos de la Tierra hexalogia (Jean Marie Auel)
Paleolitua ezagutzen hasteko bide ona

Laugerie Basse (Dordoina), protagonisten bizilekua. Irudixa: tectonicablog.com

Nikok azoka solidarixuan euro baten truke hartutako liburu baten kontura, liburu serie hau irakortzeko astixa hartu dot. Lehendik onak zirala entzunda nekan, baiña akulua –bistan da-, azken urtietan ADES-en izan dogun labar-art-fast-forward-esperientzia izan da. Orduko arbasuen bizimodua ezagutzeko kuriosidadiari amaiñ emon baiño lehen, halan be, arkeologo lagunei galdetu netsen, ia bertan kontautakuak fixatzeko modukuak ete ziran. Eta, pro eta kontrak alderatuta (kontrak be badakaz-eta) nota positibo xamarra geratu jakonez, aurrera egin neban. “El Clan del Oso Cavernario”, lehelengo liburua oso ona begittandu jatan: neanderthalgo gizakixenganako nere lehen hurbilketa serixua edo. Jarraixan hurrengo liburuak irakorri ostian hartutako notak ipiñiko dittudaz.

Bigarrena, “El valle de los caballos”. Joder, apuntia nahi barik borrau dot, antza. Gogoratzen dotena: EEBB-etako wildlife survivor tipokuei gustauko jaken liburua, pertsona bakar batek naturalezian erdixan bizirauteko egin leikiazen gauzen gaiñian zentrauta dago, anai cromañon okzitandar bidaiari biren istorixa paraleluakin nahastian.

Hirugarrena, “Los cazadores de mamuts”. Uste eze hau be galdu dotela; baiña tira, gogoratzen dot. Ayla (neanderthalekin hazittako kromañoia) eta Jondalar (kromañoi-kromañoia) ballaria laga eta beste kromañoiak topatzen dittuezenian, gaur eguneko Ukrania inguruan, eta euren gizartia deskribatzen dabena. Gustau jatan.

Laugarren liburua, “Las llanuras del tránsito”. Interesgarrixa bada be (egixa esan, ez-adituendako dibulgaziño moduan serie osua da oso interesgarrixa), pixkat aspergarrixa egin jata hainbeste zatittan. Baiña badakitt hori norberan interesen araberakua dala: seguraski, paleobotanikan, paleoklimatikan eta geologian nik baiño interes haundixagua dakan jentia ez zan bape aspertuko, Auelen digresiñuokin.

Bostgarrena, “Los refugios de piedra”. Ritmo narratibua pixkat hausten da (ez dot hain errez irakorri), seguraski autoriak muiñari lehentasuna emoten detsalako, formian aldian. Hau da: protagonisten bizilekua deskribatzia (Laugerie Haute aztarnategixan oiñarrittuta), eta orduko gizartian erretratu soziala egittia (lizentzia askokin, imajinatzen dot) da helburu nagusixa, eta zentzu horretan oso ondo lortzen dau. Zirraragarrixena, biharbada nere esperientzia pertsonalengaittik, labar-artian inguruan egitten daben rekreaziñua da: zeiñek, zelan, zertarako egitten zan... dana asmauta, bistan da, baiña plausiblia.

Seigarrena, “La tierra de las cuevas pintadas”. Labar-arte aztarnategixak neretako garrantzitsuak izan dira, bistan da (espeleologian inbestigatzen dogun eremuetako bat dan neurrixan) baiña ez detset harreta haundiegirik eskindu ointsu arte. Espeleologian diziplina askotan manejau biharra dakaguz, eta dana jakitzia ezñezkua danez, bakotxa arlo batzutan espezializatzen da bere afiziñuen eta gaittasunen arabera; ni bioespeleologian nabillen modura, beste batzuk geologian edo labar-artean. Eta nik eurak kontatzen deskuena interesez aditzen badot be, informaziño hori “linbuan” geratu izan jata, zeozelan esateko; ezin testuinguru egokixan kokatu.

Liburu honetan, labar-artian dato solte hórrek integratzeko aukeria izan dot. Badakitt hipotesi maillatik ez dala pasatzen –eziñekua da zihetz jakitzia-, baiña testuinguru posible bat imajinatziak berak, gure Atxurra, Lumentxa, Armintxe irudikatzeko balixo izan desta; eta lehendik maitte banittuan be –ADES ardurapeko koben gaineko atxekimendua-, gure arbasuen bizimodua irudikatu ahal izatiak beste majia bat emoten detsa gauziari, dakiguzen gauza soltiak harilkatuta. Behin pintturak eginda, zeintzuk bisittatzen zittuezen santutegixak? Zertarako? Zenbatian behin? Zein izaten zan errituala?

Aztixan iniziaziño bidai horrek (eskualdeko kuebak banan-banan bisittatzen), Dordoina inguruko zuluak ezagutzeko aukeria emon desta; eta gure eskualdeko zuluak erabilli izan zittuezen tribuen arteko harremanakin be fantaseau ahal izan dot.

Hau hala izanda, liburuan azken zatixan (20-30 pajina) idazlan luze askotan topatzen dan “ajia” somatzen da: behiñ kontatu nahi zana kontauta, narraziñua zeozelan amaitzeko premiñia, eta pertsonajien sutiltasun guztiak galtzia happy end karikaturesko xamar baten mesedetan. Baiña hau ezebeza da, liburu serie bikain honek dakan balixuan aldian.

Beste detalle txorra bat, amaitzeko: deigarrixa da, Paleolitikua izanda, zelako buenorroak mantentzen dirazen Ayla eta Jondalar denpora guztian. Kontuan hartuta sasoi hartan 35 urte hartzen zebenak atso/agure zaharrak zirala, protagonistei, 25 bat urtekin, etxake hagin bat bera be falta; emakumia Diana ehiztarixa baiño tentiagua da, zentzu guztietan; eta gizonak, nahiz eta oso higienezalia ez izan, ez daka kikirri-usain edo gaztanbera ekoizpen haundirik, liburu bakotxian deskribatzen dirazen 6-7 txortaldixen arabera, sexu oral eta guzti-. ;-)

Umemokoak

Oier Gorosabel 2018/03/19 23:16
Oraintsu arte, nolabait amorrarazten ninduten ez-haur-ez-heldu diren pertsona horiek, haien gorputz kankailu dorpeekin, ahots modulagaitzekin, catinga usainarekin, kezka metafisikoekin...
Umemokoak

Untzagan pipak jaten egon zeikiazen gaztetxo bi.

Badira pertsona batzuk, zer gustuko duten baino, zer gorroto dutenarekin definitzen direnak. Horrelako haterretako bat naiz ni -ez naute alferrik eibarnauta lagunek Ogrosabel deitzen-, eta erretxinamendu horren adibidetzat har daiteke duela urte batzuk nire blog-orakulutik botatako idazkia, zeinak “Nerabeak gorroto” izena zuen.

Eta bai: oraintsu arte, nolabait amorrarazten ninduten ez-haur-ez-heldu diren pertsona horiek, haien gorputz kankailu dorpeekin, ahots modulagaitzekin, catinga usainarekin, kezka metafisikoekin... beno, ez naiz haien nolakotasun eskas guztiak zerrendatzen hasiko. Izan ere, gaurko idazki honetan hura emendatzera bainator; arrazoi praktikoak daude, alde batetik –neure haurrak nerabezarorako bidean daude- baina hori baino sakonagoak ere bai.

Duela urte batzuk Espainiako Gerra Zibilaren arrastoak ikertzen hasi nintzen, Markina-Xemein inguruan. Artean memoria historikoaren asuntoa ez zegoen orain bezain garatua, eta gauza askorekin jabetu nintzen; besteak beste, estatu kolpearen porrotaren ondorioz gerra luzatu zenean, gero eta jende gazteagoa mobilizatu beharra izan zela. Horretara, gure mendietan elkar hiltzen ibili ziren batailoietako kideak 18, 17, batzuetan 16 urteko gazteak izan zirela. Zuri eta beltzezko argazkietan denak zaharragoak ematen dute, are gehiago granadak gerrikoan eta aurpegia lokatzez eta bolbora-hautsez zikina dutenean: baina haien begiradei ondo erreparatu ezkero, oraindik galdu gabeko inozentzia ikus daiteke. Horrek benetan hunkitu ninduen. Plazako eserlekuetan pipak jaten egoteko adina zuten, baina nagusien munduko esperientzia gogorrenak bizitzera bultzatuak izan ziren. Haietako askoren hezurrak dira mendietan ateratzen ari direnak, trintxeretan edo bonba-zuloetan lurperatuta.

Azkenaldian, ostera, lubakiak nik baino hobeto diharduen jendearen eskuetan utzi ditut; eta euskal espeleologiaren historiarekin nabil buru-belarri. Hor oraindik gazteagoak aurkitu ditut, benetako nerabeak. Harritua ikusi dut EH-ko speleo esplorazio garrantzitsuenak –leize sakonenak, arriskutsuenak- askotan 17, 15, batzuetan 13 urtetako umemokoek egin izan zituztela. Baliabide teknikoen eta diruaren falta, ilusioarekin eta adorearekin ordezkatu zuten; eta gaur egunean lurpeko ondarea ezagutarazten gabiltzanok –helduak, gehienetan- haiek hasitakoaren jarraitzaileak gara. Honekin, definitiboki isildu dira nire hater kritikak, eta agur eta ohore egitea baino ez zait geratzen.

Esan behar dut, gainera, ikastetxe munduan berriro sartu naizenetik –gure umeen kontura, hau ere-, sorpresa ona hartu dudala. Azalpen pedagogiko astunetan sartu barik, adibide grafiko bat jar dezadan: iaz, nire aurrean, 12 bat urteko neska bati karpeta, plumierra eta gauza guztiak lurrera erori zitzaizkion. Ni haurra nintzenean, horrek bere lagunen txantxa eta irri gaiztoak ekarriko zituzkeen automatikoki; hemen, ostera, laster baten 3 edo 4 lagun hurreratu zitzaizkion laguntzera, eta 2 minuturen buruan dena jasoa zuten, eta ikastetxera elkarrekin sartu ziren. Bai: definitiboki adiskidetu naiz nerabeekin.

Talaiatik saiorako (Info7 Irratixa), 2018ko epaillan 19xa.

Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
Etiketak
ETB1 EibarOrg Info7 Zer erantzi abertzale abittaga abortuak aitor_eguren aittitta raduga aldatze amarauna andoain antzerkia araba arantzazu aranzadi ardantza argentina_2005 armando gorosabel arrajola arrakala arrantza literarixuak arrate arrosa artxanda aulestia axpe_martzana azkue ipuin bilduma azpimarra banu_qasi baxenafarroa baztan belaunologia berasueta berbologia berriatua bidai_aluzinantia bilbao bittorixa buruntza comunitat_valenciana culineitor deba desempolving diaspora diego-rivera egillor eibar eibarko_lagunak ekialdeko nafarrera eraikinologia erdialdekoa erresuma_batua erronkari espeleologia etxebarria eup euskadi_irratia euskal_erria_aldizkaria euskalkia faktoria felix_arrieta galicia ganbara gasteiz gatobazka gce gernika girua gorosabel hormasprayko igotz_ziarreta ikerkuntza indalecio ojanguren info7 irabiaketa irratia irun iruñea izarraitz jacinto_olabe juan san martin kalamua kanposantuak katarain kirola koska kuku kurik-3 kurosawel labordeta lagunologia lalolalia lamaiko_operia lasarte leintz_gatzaga lekeitio lekeitioko_lagunak lituenigo lopez maeztu magia maputxe markina-xemein markues matrallako mendaro mendebalekoa mezo_bigarrena mineralak musikeruak muskildi mutriku nafar_lapurtera nafarrera noain oiartzun oioioi-lur ondarroa opaybo orakulua otsagabia ozeta paisajiak parakaidistiarenak paris patxi_gallego polo_garat sagartegieta san antoni sartei sasiola sega segura slovakia tafalla2016 talaiatik telebista toribio_etxebarria umeologia urberuaga urkiola xabier_lete xoxote zaharrea zaharreologia zaragoza zer erantzi zerain zornotza zuberera zuberoa
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018