Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua

Los pilares de la tierra

orakulua 2006/06/28 04:02

Prejuizioz beteta hasi juat liburu honen irakorketia. Izan be, best-sellerzale-zalia be ez naiz, eta... Tira, ona dala, ta ona dala, ta... entzunda, ba... azkenian irakorri juat Ken Follettineruan ladrilluhau. Gaiqera, gaixa bera be gustokua dot, erdi-arua eta eraikuntzia.

Liburuan lehelengo hiru larenak, baiqa, harrittu egin nabe. Estruktura intelijentia, engaqadoria, ariqa, eta era berian sakona, interesantia eta didaktikua. Ondo idatzitta egon bihar, halako liburu lodixa irakorriko bada. Nabarmena dok estruktura zinematografikua, (idazliak pelikula asko ikusi edo gidoiak idatzi izan dittu, seguru) eta beraz gaur egungo irakorliari gauzak erreztu egitten detza horrek. Gaiqera, hainbeste gorroto doten anakronismuak (!ai, Martinez de Lezea!) ez dittuk asko agertzen, eta benetan erreala jirudik erdi aroko rekreaziquak. Baiqa amaieran... (!ai, amaierak!) Otto Pette liburuan legez, idazliari amaitzeko halako kakalarri bat sartzen jako, eta aurreko ehundaka pajiqetan zihar pazientziaz eraikittko jokuak eta entrelazamenduak !brast! bat-batian eta nahikua era zazkarrian resolbitzen dira, errezkerixan jausitta.

Gustatu ez jatan beste gauzatxo bat: onak on-onak dittuk, eta gaiztuak txar-txarrak. Pertsonaje guztiak planuak dittuk, protagonistetako batzu kenduta (izan be, hain nobela luzian zihar protagonismua txandaka hartzen juek Tom igeltseruak, Philip abariak, Aliena haundikixak eta Jack hargiqak). Koro horren barruan, behintzat hsnek lau protagonistok ondo marraztuta jagozak eta irakorlia euren alde jartzia lortzen jok idazliak. Ez dok gitxi.

Azkenik, egixa esan gehitxuago espero najuan eraikuntza aldetik. Izan be, erdi arorarte eraikuntzan neri asko interesatzen jatan geobiologixia kontuan hartzen zuan. Liburu honetan oso kontu interesgarrixak agertzen dittuk eliza eta bestelako eraikuntzian gaiqian, baiqa alde horretatik herren geratzen dok erdi aroko rekreaziqua. Zelan neurtzen zittuezen Harman lineak eta ur korrientiak, zeintzuk izaten zittuan irizpidiak leku honetan bizitzia eta horretan meditaziqo-lekua jartzeko... Ze egin egitten zittuela ebidentia dok (gaur neurtzia baiqo etxagok) ez dakiguna dok zelan.

Los anarquistas y la guerra en Euskadi. La comuna de San Sebastián.

orakulua 2006/06/24 04:05

img_540

Idazlia ez dan pertsona baten idazkixak xarma berezixa jaukak. Bere militantzixia aldia guztietatik igartzen jakok Manuel Chiapusori, etxok bape ahalegiñik egitten neutrala izateko. Donostiako erretaguardixako girua modu zirraragarrixan deskribatzen jok. CNTko intendentzian jeguan, eta Gipuzkoako frente desbardiñak bisittatu zittuan. Liburua Donostiako ebakuaziñuakin amaitzen dok, 36ko Irail hasieran.

Aittatzekua dok anarkismo teorikotik “realpolitik”era pasatzeko pauso traumatikua. Donostian, artian Autonomi Estatutu barik eta EAJ-ko gudarixak gerran parte hartzen ez zebela, gobernu erakundiak desegin eta kaosian geratu zuan dana, atzera berrantolatu bihar izan zebela: hasi transportietatik, justizia, abastezimenduak, eta jakiña arlo militarrerarte. CNT-a be –ordurarte “joko politikotik” automarginatua- kaos horren antolaketan parte aktibua izan juan, eta Chiapusok teorixak praktikan jartzian sortutako kontradikziñuen lekukua dok, erabaki efektibuak eta prinzipixuei fideltasuna uztartzeko ahalegiñetan.

Xelebria dok bebai darabixan hizkuntzia. Berez gerra aurreko diskurtsuetan barrokismua bazuan nagusi, kutsu berezixa hartzen juen bihargin xume autodidaktak egindako berbak baziran. Halakua dok Chiapuson liburua: gerrako kontuak kontatziaz gain, dialogo asko agertzen dittuk, eta bertan orduko langille libertarixuen berba egitteko formia nahikua fidela jirudik. Euren buruhaustiak eta kezkak, kaleko berbeta eta filosofixa politikuan nahaste kuriosuan.

Liburua hamen irakorri leike.

Gernikan refugixo antiaereua

txiko 2006/06/15 21:50

Astra fabrika zaharra berrerabiltzeko egitten diharduen biharretan, lantegiko parterik haundiña eraitsi dabe. Printzipioz eraikin nagusixa kontserbatzeko asmua zeguan, baiña presiñua egin da 37ko bonbardeuetan errefugixo legez erabilli izan zan tunel bat be gordetzeko. Baiezko moduan geratu da, eta hona hamen errefugixo horren argazki batzu. Lehelengua, fatxadia eta edifizixo nausiña, ondo ezaguna:

img_531

Hurrengo, errefugixuan kokapena edifizixuan atzekaldian:

img_533

Oso luzia da, atzerarte 30 bat metro izango dittu. Atzian, eskumako eskonbro artian dago sarreria:

img_532

Eskonbruak garbittuko dittuezelakuan nago, baiña momentuz hala dago sarreria:

img_534

Sarrerako pasilluak angulo agudo bat egitten dau, seguridaderako izango da:

img_535

Eta pasilluan bigarrengo zatixak boveda de cañon edo areto nagusira eruaten zaittu:

img_537

Tunela hain da luzia eze, fondua ez da ikusten; ba dirudi hor eskuman beste areto bat dagoala, baiña illunegixa zeguan eta ez naiz sartu:

img_536

img_539

Eta tunelan barrura begira gagozela, hormigoia traspasau eta ganga gaiñian jarri ezkeriok, hau ikusiko genduke:

img_538

Bide batez esanda, asteburu honetan (Ekaiñak 17-18) aukera majua dago bertatik bertara ezagutzeko, bertan egingo dan festia dala eta.

Nik ere Germinal egin gura nuen aldarri

orakulua 2006/06/05 16:53

¡Hostia, hauxe berbeta korapillotsua daukana Koldo Izagirre honek! Lertxundiña be atragantau jatan hasieran, baiña honena zatixa gehixago. Esaldi oso luziak, errekurtso arraruak (komarik ez ipintzia...), eta berba zazpikixak (katabuta, krabata, lotinanta... gaztelerazko ataúd, corbata eta teniente esateko) hiztegixa hurrian izatera derrigortu nabe.

Zangalatraba formal hónetaz aparte, gustau jatak. Gaixa be, sinpatikua juat eta mezuakin nahikua sintonizatzen dotenez, ba pozik. Benetalariegixa igual, gaiztokeri gitxi. Nere antz larregi.

Harrittu egin naben beste gauza bat: nobelia batueraz egon arren, bizkaitar kutsu arrarua emon jetsak. Esan gura dot: “zan” idazten dau “zen” biharrrian, baiña gero “zidaten” jartzen dau “zesten” barik... etxakixat ba. Ígual Arrasateko hizkeria imitatzen jabik, eta nik hango euskalkixa ezagutu ez, edo... pizkat inkoherentia begittandu jatak errekurtsuori.

Estraiñekotz irakorri juat morroi honen liburu bat (testu motzak eta bertsuak ezagutzen najittuan aurretik) eta etorriko dittuk gehixago. Orduan konparatu ahal izango juat.

Chimista

orakulua 2006/06/05 04:02

“Los pilotos de altura” eta “La estrella del capitan Chimista”, Pio Baroja.

Bitakora nobelak, edo etxakixat zela izendatu hónek liburuok. Ez dakit idazliak hala aukeratuta, edo berez hala urtetzen jakozelako, modu zazkarrian idatzitta jagozak, buruak emon ahala edo. Igartzen dok planifikaziño pizkat ba daguala (Chimistan linea biografiko txikixa, Embil bere “kerizian” flashback jokuak) baiña pizkat bakarrik: esandako moduan, nobela bixak flete eta singladura ugarixetako abentura eta gorabeherak dittuk, bere gordiñian, juzko moral barik, bata bestian atzetik. Oin dala 200 urteko mariñelen bizimodu fidela izan nahi juek eta horren itxuria jaukek, behintzat; ezin dana itsuki siñistu baiña, Donostian jaixo eta Beran bizi izandako mediku batek idatzittakuak dirazela jakinda, lihorreko batek. ¿Biharbada bere inguruko senide edo lagunei entzundakuekin osatuta egingo ete zittuan? Izan leike. Kontua dok, itsas bizimodu latzan gaiñeko erretratu oso konpletua osatzen dabela hónek nobela bixok: hasi barkuetako lanpostuen deskribapenak, karga-deskarga eta portuetako biharrak, mariñelen enrolatze-tratuak, “mobilidade laboral” eta geografiko itzala, egualdi eta itsasaldixetako detalliak, mundu guztiko portuetako girua...

Lehelengo liburuan parte haundiña (“Los pilotos...”) barko negreruetako berezittasunak, baltz ehizian detalle gordiñez osatuta jagok. Nobelak kokatzen dirazen girua, XIX mendeko hasieria, esklabu trafikua debekatu barri zanekua dok; Inglaterrak –sasoiko itsas potentzia indartsuenak- debekatu jok, baiña beste guztiak ondiok ez: horrengaittik baltz jenerua garraiatzia arriskutsua dok armadore eta mariñelendako, eta iges baten dabiz denpora guztian. Oso kuriosua dok Afrikako tratuen deskribapena. “Factor” izeneko bat geratzen dok Ginea edo inguruko herrialden bateko kostan, hango erregiekin tratuetan hasteko; harek “factoria” bat antolatzen jok, eta baltzak erregiei beste generuen trukian erosten juan ahala konzentraziño esparru baten pillatzen joiak “erosketia”... handik hille batzutara barkua jatork. Ondo deskribatzen dok barkua zelan adaptau egin bihar dan baltzak garraiatzeko, ze komisiño daukan bakoitzak “bizirik heldutako baltz bakoitzeko”... Halaxen.

Bigarrengo liburua igual entreteniduagua dok. Luzetxuagua be, han mariñel bizimoduan aberastu ostian beste negozixuetara zelan pasatzen dira kontatzen dok, piraterixa eta kontrabandua batez be. Hau lehenago irakorri najuan eta ez nauk oso ondo gogoratzen (ah, zer dan momentuan idaztia).

Atentziñua deittu zestan be, prologuan zelako egurra emoten detzan kritikuak (Jose Ortega y Gassetek) Barojari. Etxakixat, Frankon errejimenan parteko bengantzatxo bat izango ete zan, zeozer publikatzeko baldintza moduan halako prologo gogorrekin izatia, edo... Batek daki. Hónek dittuk irakorri dittudazen Barojan lehelengo liburuak, eta hurrenguetan be ikusi bihar.

Izan be, liburu hónetan komentarixo nahikua ironikuak agertzen dittuk errelijiño kristauari buruz, disimulatuta. Kontua dok, Afrikako tribuen ohitturen gaiñian dabillenian, hainbeste erritual absurdo edo basati itxurakuak azaldu eta gero (ez errespetuz, gaiñera; zentzu horretan morroia ez da bape politikoki zuzena), Chimistan ahotik etortzen dala zirikadia, kristauen erritualekin konparatuta.

Uste eze, Barojak alter ego bi darabixela nobelotan: batetik, Embil zazkar, fatalista eta gafia, kontatzaille papela egitten dabena, eta bestetik Chimista elegante, argi, sinpatiko eta zorte onekua. Denpora guztian pentsatzen egon nauk Baroja hau pertsonálidadía desdoblatuta izango zebala edo; bere inpultsuak iritzixak... segun eta zelakuak dirazen, Embil edo Chimistan ahotan jarritta. Edo bestela, bera Chimista abenturerua izateko fantasixak zittuala, bere bizimodu aspergarri eta amargatuan erdixan, eta Embil sortu zebala haren kontrapuntu kontserbadore eta zozo legez.

Eta hamen aittatuko juat Ortega y Gasset kritikuak esaten daben gauzetako bat: gramatika akatsak. Pertsonajien arteko elkarrizketetan, eta batez be Embillen solasaldixetan, makiñatxo bat euskerakada agertzen dittuk, gramatikalki gazteleraz akatsak diranak (“Esta tarde le he visto a Chimista...”). Kostatzen jata siñistia, Barojak nahi barik egingo zittuanik halako hankasartziak. ¿Ez ete zan izango herri hizkerara hurreratziarren? Edo batek daki, kritikuak izorratziarren bakarrik...

Azkenik, harrittu egin nau zenbat euskal esakera botatzen dittuan Chimistak. Ondo erabillitta gaiñera, nahiz eta idazliak euskeraz jakin ez arduria hartu zeban esaldixa apuntatu, ondo ulertu eta kontesto egokixan sartzeko. Bajirudik Barojak estimu haundixan daukala “herri jakitturixia”, nunbaitt.

El futbol es de maricones

orakulua 2006/06/02 23:40

img_526

Ez dot nik esan gero, Saturrarango hondartzan dago idatzitta. Lea-Artibaien sortu da halako "komando" bat, futbolzale zapaltzaillien aurrian motorzale harrotasuna aldarrikatzen dabena.

(Puagh)

Eta Markos Zapiainek topatu dau azalpen filosofiko bat.

Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
Etiketak
ETB1 EibarOrg Zer erantzi abertzale abittaga abortuak aitor_eguren aittitta raduga aldatze amarauna andoain antzerkia arantzazu ardantza argentina_2005 armando gorosabel arrajola arrakala arrantza literarixuak arrate arrosa artxanda aulestia axpe_martzana azkue ipuin bilduma azpimarra banu_qasi baxenafarroa baztan belaunologia berasueta berbologia berriatua bidai_aluzinantia bilbao bittorixa buruntza comunitat_valenciana culineitor deba desempolving diaspora egillor eibar eibarko_lagunak ekialdeko nafarrera eraikinologia erdialdekoa erresuma_batua erronkari espeleologia etxebarria eup euskadi_irratia euskal_erria_aldizkaria euskalkia faktoria felix_arrieta galicia ganbara gasteiz gatobazka gce gernika girua gorosabel hormasprayko igotz_ziarreta ikerkuntza indalecio ojanguren info7 irabiaketa irratia irun iruñea izarraitz jacinto_olabe juan san martin kalamua kanposantuak katarain kirola koska kuku kurosawel labordeta lagunologia lalolalia lamaiko_operia lasarte leintz_gatzaga lekeitio lekeitioko_lagunak lituenigo lopez maeztu magia maputxe markina-xemein markues matrallako mendaro mendebalekoa mezo_bigarrena mineralak musikeruak muskildi mutriku nafar_lapurtera nafarrera noain oiartzun oioioi-lur ondarroa opaybo orakulua otsagabia paisajiak parakaidistiarenak patxi_gallego polo_garat sagartegieta san antoni sartei sasiola sega segura slovakia tafalla2016 talaiatik telebista toribio_etxebarria umeologia urberuaga urkiola xabier_lete xoxote zaharrea zaharreologia zaragoza zer erantzi zerain zornotza zuberera zuberoa
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017