Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua

Odolaren usaina

Oier Gorosabel 2017/11/16 10:57
Duela 100 bat urte arte horixe zen gure arazoak konpontzeko modu nagusia: bestearekin borrokatzea, eta hura akabatuz norbera gailentzea. Normala oraindik horretarako joera erakustea
Odolaren usaina

Uli: herri okupa hartan gidatu nuen lapur-ehiza

Ikusi al duzue zelan jolasten duten txakurkumeek? Elkarri haginka, benetako borrokak irudikatzen dituzte; horixe dute gustukoena. Gizakumeek ere berdin: haurrak dituen edonork badaki, erdi brometan erdi benetan, batak bestea mendean hartzea dela guk nahi baino gehiagotan egiten duten jolasa, gure onetik ateratzeraino. Normala da. Geneetan txertatua dugu: gure espezieek garatu behar izan duten trebezia da hori, borrokatzearena. Gure kasuan, ikuspegi pixka bat hartzeko, eman dezagun datu bat: Homo sapiensak 195.000 bat urte baditu, duela 100 bat urte arte horixe zen gure arazoak konpontzeko modu nagusia: bestearekin borrokatzea, eta hura akabatuz norbera gailentzea. Normala oraindik horretarako joera erakustea.

Zorionez, gauzak aldatu dira eta jada instintu horiek moldatzen hasiak gaude: gaur egunean denok ulertzen dugu gizonek emakumezko bat gustuko dutenean ezin dutela bahitu eta bortxatu; edo norbaitekin arazoak direnean, ezin dela kalean ostiaka hasi. Halere, tamalez, oraindik ezagutzen ditugu antzinako pultsu horiek kontrolatzeko gai ez diren pertsonak.

Halere, azal gainean dugun “zibilizazio geruza” uste baino meheagoa da. Adibidez: arma bat eskutan izateak pertsonalitatea aldatzen du. Oso ezagunak dira istiluen aurka erotzen diren polizien kasuak, baina efektu hori indarra baliatzen duten beste kolektiboetan ere begi-bistakoa da: lintxamenduetan parte hartzen duen jendea erabat transformatzen da; eta nik ez dut ahazteko behin, “gehiengo sindikalaren” pikete batean, ikusi nituen matoi jarrerak. Irain edo bidegabekeriek, gainera, piztia askatzeko argi berdea eman diezagukete; eta batzuetan, basakeria larrienak ideia txit errespetagarrien alde egiten dira.

Neu ere, horrelako egoeretan beldurtu naiz gehien nire buruarekin: gure txakurraren kontra oldartu zen beste txakur hura ostikoka hartu nuenean... Nafarroako herri okupa hartan gidatu nuen lapur-ehiza... haurrak beldurtu zizkidaten nerabe putaseme haien atzetik irten nintzenean...

Hau guzti hau burura etorri zait, nire herrian gauza kezkagarri bat gertatu delako berriki: zapatu gau batean, herrian bizi diren gazte atzerritar batzuek, neska koadrila baten atzetik aritu ziren modu baboso xamarrean; herriko mutil koadrila bat sartu zen, neskak babesteko; atzerritarrek muturra hautsi zieten, literalki. Poliziakoen koartelera joan ziren salaketa jartzera eta, hauek, konfiantza giroan esan zieten: “hurrengoan portura bota itzazue lehenengo; eta gero etorri hona”.

Kulturen talka larria: “oihanaren legearen” pean bizi izandako pertsona bat gurera etortzean, nola azaldu hemen emakumeak ez direla gizonen jostailuak? Ez dut erantzunik, salbu eta erantzuna ezin dela izan kaleak patruilatuko dituzten herritar-brigada naziak. Bestela odolaren usainak gure onetik aterako gaitu.

"Talaiatik", Info7 irratirako, 2017ko zemendixan 15a.

Parisen, kuraiaz beterik

Oier Gorosabel 2017/10/25 17:56
Jardun marathoniarrak izan ziran, oso nekatuta amaittu neban, eta beraz azken egun bixak “oporretatik oporrak” hartzeko aprobetxau nittuan, Parisen bueltatxo batzuk emonda. Hona bueltako trenian idatzittako ohar bizkor batzuk.
Parisen, kuraiaz beterik

Donejakue dorria

Oin dala egun batzuk nere aurtengo hirugarren opor astia izan dot: Normandiara juateko aprobetxau dot, euskal espeleologiako beterano bat elkarrizketatzera eta, batez be, bere lagun min baten artxibua miatzera: Felix Ruiz de Arkaute, jatorri tolosarreko belgiarra, 1971an Lonne Peyret lezan hilda eta 50-60-70 hamarkadetako euskal espeleologia ulertzeko gako nagusixa. Hiru egun eta erdi egin nittuan Marollesen, etxetik urten barik baiña oso pozik, nere helburuak goittik behera beteta. Jardun marathoniarrak izan ziran, oso nekatuta amaittu neban, eta beraz azken egun bixak “oporretatik oporrak” hartzeko aprobetxau nittuan, Parisen bueltatxo batzuk emonda. Hona bueltako trenian idatzittako ohar bizkor batzuk.

Eta zer moduz Parisen? Ez naiz denpora askuan egon, egun bat eta erdi. Zapatu goiz osua BNF-an pasau neban; nere helburua lortziaz gain, bertako dimentsiñuekin harrittuta (ikerlarixen gelia, bakarrik, Ipuruako kanpofoballan neurrikua da), eta bertako bihargiñen adeittasunakin. Nere moduko millaka dabiz egunero, eta halan be, nere hizkuntza torpetasunakin, danak laguntza eta erreztasun guztiak (faboriak barne) emon zestezen: harreran, errejistruan, gordailluan, liburuzaiñak, kopistegixakuak... esker ona baiño ez dakat eurendako.

BNF, ikerlarixen "gelia"

Bardin esan neike The Loft Hostel-eko jentiakin. Ez dakat kejarik (batzuei ahaztu egitten jake hostela horixe dala, hostela: ez hotela...) eta bertako bihargiñen aldetik ez dot arpegi txarrik edo nekerik ikusi momentu baten bez (ez bihar gitxi zekelako, orraittiokan!). Parisera barriro juatian errepikatzeko moduko lekua; eta merkia; eta Belleville auzua –baltzak, moruak, txinuak, jente gaztia eta kulturalki aktibua- neretako modukua.

The Loft Hostel Belleville kintsugi

Arratsaldez, turisma: nere 10 metro txarteletatik gehixenak zapatu arratsaldez gastau nittuan, eta nahiz eta gitxi ibiltzeko asmua izan, kilometruak egin nittuan (metruan be oiñez ibilli bihar izaten da!). Lehelengo Donejakue dorre ondotik pasau nintzan; bertatik pasatzia nahikua izan zan bertako egittura eta gargola gotikuekin hipnotizauta geratzeko (ez Salvo Jauregixakin beste, halan be). Handik Sena ibaiko isla famatuetara juan nintzan (La Cité eta Saint Louis), Pariseko Aman elixa famosúa kanpotik ikusteko; urriñetik polittagua hurretik baiño. “Barriegixa” begittandu jatan, ez dakitt zelan esan. Udazken koloriak Eta tira, horra eta “torre infielan” barrura sartzeko pentsamenturik ez nekan, jente illara luziak eta nik denpora gitxi. Halan be, batez be gure umiak horren ilusiñua zekelako, Eiffelen torre barrenera be juan nintzan, handik etxekuei telefonoz deitzeko; Trocaderuan bajatu nintzan, Arkitekturian Hiritiko panoramikia ikusteko; erabagi ona. Arkitekturaren Hiritiko bistia Handitxik juan nintzan oiñaz, eta dorriak inpresiñua egin bazestan be, hori ez zan izan inpresionantiena, Louvre museua baiño (museuan eraikiñan bera). Ez nekan ikusteko astirik, eta batez be Kanpo Eliseuen dimentsiñuekin jabetzeko juan nintzan (Garaipenan Arkotik lehelengo, eta gero Tullerietatik); jardin hau itxitta zeguan, baiña, beraz Pont des Artsetik pasatzeko aprobetxau neban (Brassensen kantu horrek grazixia egitten destalako). Baiña hara juateko Louvre erdi-erdittik pàsau bihar: eta hortxe sorpresia. 21:00ak ingurua zan (Parisen illun xamar, EH-an aldian) eta ixten-edo zegualako, jente gitxi zebillen museo inguruan; batetik dana ixilik –atzeko enparantza kuadrauan sarreran biolinjole bat bakarrik, eta bestetik eraikiñan haundittasunak eta adornuak  ikusitta (Frantziako erregien jauregixa-edo izan zan), benetan berba barik geratu nintzan. Lilluria hausteko, espeleologo modura, ezin izan neban ekidin pentsamendua: zenbat kueba apurtuko ete zittuezen XVII gizaldixan hori kareharri guztia etaratzeko??

Louvre

Domeka goizian hostelian armozuan, anbiente onian –bakarrik biajatziak jentia ezagutzen laguntzen dau- eta Montparnasse inguruan, trenan zain; bertako kanposantuan sartu naiz. Ez naiz nekroturismua egitteko zalia (Bellevillen bertan Pere Lachaise, Jim Morrison eta Edouard Martel bera bertan dagozela!) eta juan bez; baiña Montparnassen pare bat ordu libre nekanez... kanposantura sartu naiz. Hamen be famosilluak dagoz (Julio Kortazar, esate baterako); sarreran jente ospetsu guztiak markauta dagoz, gitxi gora behera, baiña nik ez nekan hillobi artian arakatzen ibiltzeko gogorik. Trankil egoteko leku politta da, udazkeneko koloretan. Izan be, hosteleko bihargin mexikarrak atzo esan zestan Paris ointxe hasi dala “Parisen usaiña hartzen”, udazkeneko zera hori alegixa; halan be nik melankoliatik gitxi ikusi dot: oso hiri dinamiko, bizixa eta (bere neurrixan) adeitsua begittandu jata.

Pianua

Auzuan sobra militarren denda bat lokalizauta nekan (“piojo”ren bat erosteko), baiña domekan itxitta zeken; beraz aste honetako nere asperraldi bakarra izan dot, pare bat ordu estaziñuan bertan “hazinatua”. Supermerkauan barazki batzuk erosi dittudaz –hau da hau jateko garbixa jateko premiñia, Normandiako oturuntzen ostian!-, eta lurrian jarritta, Frantziako geltokixetako berezittasun bat eskertu dot: píanúak! Hor dagoz, edozeiñek jotzeko moduan –dirurik eskatu barik-, eta ni jarritta egon naizen tartian gitxienez bost pertsona jarri dira bere ekittalditxua egitteko: Chopinen tipuan, edo ragtime, edo ikasle bat eskalak praktikatzen... Pake pixkat, berez estresante xamarra dan eremuan; metruan be meditatzeko “app” baten iragarkixak ikusten dira nunnahi; ez dator txarto, terrorista relijiosuen asunto horrekin garraio publikuan usaintzen dan girua tenso xamarra ikusten da eta.

Kolore guztiak

Literatura fiña

Oier Gorosabel 2017/10/01 15:57
BRECCIA, Alberto. PEIROTTI, Manuel. NINE, Carlos Alberto. D’ESPOSITO, Tomas. MANDRAFINA, Domingo Roberto. BRECCIA, Enrique. SASTURAIN, Juan. 1990. Ateak zabaldu. Euskal Panpako kronikak. Ikusager Ediciones, Vitoria-Gasteiz.

Argentina, Euskal Herrixa, gure aittitta Bautista eta amama Serapian sasoiak, jentiak agur esatian betirako esaten zebanekua, hirixen girua eta tabakua piano/perkusiño doiñuan, pampa eremuak eta hortzmuga amaigabeak, eta itsasontzixak, itsasontzi asko. Komiki ederra, gidoi bakarra (Sasturain) eta 6 historia, marrazkilari banak egindakua: XIX amaierako joaliak EH-ko familixiakin lotzen daben hari meheiak mantenduta, mundu barriko hasieren biziraupenetik 70 hamarkadan handik hona hanka egin bihar izan zebenen unera arte. Geure historixia, inpresionistia, bikaiña.

Oporrak Ozetan (Araba)

Oier Gorosabel 2017/09/27 16:50
Dagonillan GaraiON izeneko lekua ezagutu neban. Etxeko guztiak juan giñan bertara bost egunez, halako familien-konzentraziño-esparru-pedagogiko moduko bat egittera
Oporrak Ozetan (Araba)

GaraiON-era sartzeko bidia, artasoro artian.

Azken urtietako joeria jarraittuta, udan biharra topera izan dogu, eta gaiñera umiak oporretan izanda, eguneroko martxia ez dan ezer gehixagotarako astirik barik ibilli naiz. Nere bizitzako epoka honetan, udazkena, negua eta udabarrixa ixa oporrak modukuak izaten dira neretako. Orduan bai: fisioterapia kontuak ikasteko denporia dago, speleo dokumentaziño kontuak, eta gauzak idatzi. Horretarako astixa etorri da, azkenian!

Dagonillan GaraiON izeneko lekua ezagutu neban. Etxeko guztiak juan giñan bertara bost egunez, halako familien-konzentraziño-esparru-pedagogiko moduko bat egittera; gauza politta, hamentxe kontau dot oin dala gitxi. Halan be, lekua bera, eta atzian dakan proiektua, oso interesgarrixa egin jata eta hamentxe komentatzeko gogua nekan.

CAI-GaraiON 2017

GaraiON Sorgingunea deritzan leku berezi hau Arabako Ozeta herrixan dago, Otaza auzuan. Kontau zestenangaittik, badirudi etxia eta lurrak lehen jabe batenak zirala (ez dakat detalle gehixagorik, eta nahiko neuke; bistan da sasoiren baten etxe garrantzitsua izango zala...), eta XX gizaldi amaieran nekazal elkarte moduko batek eskuratu zebala. Nekazarixendako biltoki eta prozesamendu erabilpenen bat izan zeban, baiña badirudi ez zekala mobimendu haundirik. Halan, oin dala urte gitxi, elkarte horren inguruko jente talde batek hausnartze prozesu bat egin ei zeban, gunian erabilpena sustatzeko asmoz. Itxuraz, hasierako jente talde horretako batzuk dira, 2008tik hona, gaurko proiektua bultzatzen dabizenak: batez be arte eta sorkuntza kontuetarako espazio bat eskaintzia, egonaldi kolektibuak egitteko aproposa. Igual ezagunena urtero artasoruan egitten daben laberintuana izan leike (ointxe momentuan bisittatzeko moduan dagona), baiña esate baterako, zumitz eta zestugintza topaketa enzutetsuak be ospatzen dittuez, eta Europatik be etortzen dira artisauak; horren seiñale diraz han egitten dittuezen biharretako batzuk, landara bizixekin egindakuak. Bertan dagoz ikusgai, halako jolas parke berezi bat osatzen.

CAI-GaraiON 2017

CAI-GaraiON 2017

Etxia bera, antza danez, oin dala gitxi barriztu dabe (barrutik hustu, eta solairu barrixak egin). Bolondresak zatika egindakuan xarma hori daka (ez egizue pentsau hotel batera zoiazienik), eta neguan bisittatzeko gogoz geratu naiz, obrako estufa ikusgarri hori martxan ikusteko. Han izan giñan tropa guztia gela haundi komunetan izan giñan; bertan koltxoiak dagoz, eta guk izarak eta zakuak eruanda. Akogedoria guztiz, eta etxe zaharren pareta lodixak emoten daben isolamendu onakin (abuztuan eta Araban... etara kontuak, kanpuan zelako berua zeguan).

CAI-GaraiON 2017

CAI-GaraiON 2017

Etxe honek badaka kanpotik oin dala 50-60 urte egindako anexo txiki bat, gela batzuk eta sukalde batekin. Antxiñako etxe askotan ikusi geinke hori: nunbaitt, errezagua egitten jaken antxiñako su bajuan lekua ez ikutzia, eta sukalde barrixa egin kanpoko eraikiñian.

CAI-GaraiON 2017

Gero, nekazal gauzetarako erabilli izandako biltegi haundi bat dago, oin dala 30 bat urtekua; ekintzetarako, ikastaruetarako eta jolasteko erabiltzen da gaur egunian; eta kanpokaldian, lehen ganauak jaten zeban lekuan, beste sukalde txiki bat. Hantxe egin genduzen otordu guztiak, artasorora begira, mendi tontorrian Gebarako gazteluan aztarnak bistan.

CAI-GaraiON 2017

CAI-GaraiON 2017

Bertako jarduna intentsua izan zan, eta ez genkan denpora larregi be sobran. Halan be, ni neu ez naiz konforme geratzen lekuan inguruko bueltatxoren bat edo beste ez badot egitten. Halaxen juan giñan, bidez bide, urtegixan ertzetik, Garaioko hondartzaraiñok baiñua hartzera. Eta beste baten, kotxez Gebararaiñok juanda, handik gora guri deika ziharduen gazteluan ruinak ikustera. Pasio polittak izan ziran.

CAI-GaraiON 2017 CAI-GaraiON 2017

Hortik aurrera, eguneroko bizimoduan tirabirak eta gozotasunak, balantze ezin positibuagua laga zeskuen azkenian. Eta gittarria jo eta jo eta jo (nik berba asko ez dot egitten, baiña kantatzeko lagun onak topatzen dittudazenian... fuego!).

CAI-GaraiON 2017

CAI-GaraiON 2017 CAI-GaraiON 2017

CAI-GaraiON 2017

Agortutako gaixa

Oier Gorosabel 2017/07/19 10:36
PUZO, Mario. 1996. El Último Don. Ediciones B. Barcelona.

Gustora irakorri dot liburua, baiña ez dakitt: zeozer falta jako. Batetik, kasinuen munduan barri izan bihar dozu: jokatzeko sistemak, komisiñuak, portzentajiak, kredituak... (neri piparrik be inporta ez destan gaixa). Gero, pertsonaje batzu etxataz sinisgarrixak egin: polizia korruptuak, esate baterako, karikatura hutsak ziran. Tramian nundik-norako batzuk be “deus ex machina” soluziño hutsak ziran, bizitza errealian nekez gertatzeko morokuak. Eta Don Clericuzioren moral partikularra, eta Cross de Lena protagonistia “bide onetik sartzian” kontu hori ba... ganora  haundirik bako kulebroian usaiña dake. Biharbada interesgarrixena zine munduan tripak pixkat ezagutzeko aukeria izan da, nobelia bera baiño gehixago.

Amonen eskubideak

Oier Gorosabel 2017/06/23 10:50
Udako oporraldia dator, eta honek zorionezko lehen inpresioa ematen badu ere, seme-alabak ditugunok segituan konturatzen gara honen benetako esanahiaz: umeak egun osoan etxean izatea, honek dakarren zoriona eta nekea oso-osorik gure gain hartuta.
Amonen eskubideak

Aittitta-amamak? Aukeran, halan hobeto, umiak zaintzen baiño.

Batzuk hobeto daramagu, beste batzuk txartoago; baina ez dago protestatzerik: haurrak mundura ekartzea erabaki genuenean jakinaren gainean baikeunden. Halere, egia da denok ez ditugula seme-alabak jagoteko aukera berdinak izaten, batez ere lan kontuak direla eta. Duela 30 urte, nire lagunen etxe gehienetan ama egoten zen egun osoan: horixe zen bere lana, etxekoandrearena alegia, orduko gizartean guztiz arrunta. Gaur egunean, ostera, nekez aurkituko dugu paper hori betetzen duen inor.... duela 30 urteko etxekoandre haiek izan ezik.

Izan ere, gure gizartean emakume gazteak lan merkatuan ondo sartuta daude aspalditik. Askotan gizonak baino baldintza kaskarragoetan, esan beharko da; baina gaur egunean behintzat aukera dute, lehen ez bezala, kalean edo etxean lana egiteko. Halere, kontuz: horrek ez du esan nahi “etxeko zaindari perpetuo” horien falta emakumeei soilik egotzi behar zaienik; izan ere, gizonek ere aukera berbera baitute, kalean lan egin beharrean, etxean geratzeko.

Edonola ere: arazoa hortxe dugu. Modernoak gara, etxetik kanpo lan egiten dugu, baina opor sasoian gure ume bihurriak libre dabiltza, eta inork sekuestratu ez ditzan haien gainean egongo den norbait falta da. Gizartea ere modernotzen doanez, gurasoei gero eta udaleku, aisialdiko talde eta bestelakoen aukera handiagoa eskaintzen die. Baina, halere, ez da nahikoa izaten: gehienetan, gurasoak ez baitira ailegatzen haurrek behar omen duten besteko arreta eta kuidadoak ematera (beste gauza bat da, ea benetan horrenbesteko arreta behar dutenik; baina hori beste eztabaida dugu, oso interesgarria bide batez esanda).

Baina beno: hor gaude, modernoak gu, haurrak non kolokatu ez dakigula. Eta egoera honetan, gehiegitan, batere modernoa ez den soluzioari kolpe egiten zaio: duela 30 urteko etxekoandreei, alegia. Gaur eguneko amonei. Soluzio hau atzeko atetik eta ezkutuan hartzen da gainera, gaur egunean zabaltzen ari diren diskurtso politikoki zuzenei bizkar emanda; familia tradizionaletan bai, bistan da (gehienetan amonaren beraren oniritziarekin); baina baita ere feministatzat eta progresistatzat hartzen diren familia askotan ere.

Izan ere, amona esklaboen arazoari (hortaz ari baikara) ez zaio behar den besteko garrantzia aitortzen; ez instituzioetan, ez familietan, ezta askotan amonen euren artean ere (zoriontsu bizi diren esklaboen kasuak ez baitira batere arraroak izaten). Banakakoak dira bilobak zaintzeaz edo seme-alaben gauzez arduratzeaz kexu diren amonak; badaude, bai; baina oso gutxi dira, eta pertsona xelebretzat hartzen dira. Ez behintzat bere eskubidea aldarrikatzen ari diren emakume burujabetzat.

Bai: ez da bidezkoa bizitzaren zatirik handiena matxismoaren zapatapean egin duzuen emakume horiek, atsedena hartzea tokatzen zaizuenean, seme-alaben arazoen zama hartu behar izatea. Ez behintzat esklabo moduan, zuen osasunaren kaltetan!

Info7 irratirako, 2017ko bagillan 20xa.

Guardia Zibillen kontura

Oier Gorosabel 2017/06/19 22:40
Gure lagun orlegi omnipresentiak, eguneroko bizitzan eta 1967-68ko komiki batian.

Oñatin zapatuan ospatutako Fan Hemendik Eguna dala eta, zalaparta politta montau da. Danak emon dabe bere iritzixa, eta txiolandian be trending topika izan da #YoSoyGuardiaCivilDeOñate traola sutsuakin. Bistan da, pikoluekingo elkartasun mezuak etenbakuak izan dira Espainia aldetik, zeozelan eurak betetzen daben papel sinbolikua (Flandriako pikiana) aldarrikatuz; baiña nik, hain zuzen be, oso ondo ulertzen dot kontrako jarreria. Sinbolo kontuak halakuak diraz.

Kuriosidade moduan, egun eta leku berian (zapatuan, Oñatin bertan), Euskal Espeleo Laguntzako billeria izan genduan, Jose Gambinoren istripuan egindako interbentziñua baloratzeko; eta bertan (speleo kide oñatiarren sarkasmo eta guzti), Nafarroan guardia zibillen GREIM-akin izaten doguzen harremanak hobetu biharrari buruz jardun genduan. Eze, kalian harrika ibilli bageinke be, nik behintzat argi dakat emerjentzia egoeretan hórrek gauzak alde batera laga bihar dirazela (eurak guri buruz izaten dittuezen prejuiziuak barne), danok batera modu koordinau eta bizkorrian jarduteko. Eta beste koloretako talde armatuekin, bardin.

Bestalde, galtzaillien alde jartzeko joeria dakat, eta askotan tokau izan jata, guardiazibil kontuetan gabizela, beste datu ezezagun xamarra aittatzia: 1936xan, Beasaiñen, guardia zibillez osatutako talde batekErrepublikian alde burrukatu zebala, Alejo Beñaran komandantian aginduetara, gero golpisten mendeku basatixa ekarriko zetsena. Halakuen aurrian, errespetu osua.

Baiña hau salbuespena da, jakiña; ordutik hona gure “lagun” orlegien portaeriak illuntasun gehixago izan dau-eta, esker ona emoteko motibuak baiño. Goguan dakat Angiozarko senidiak kontautakua: gaur egunian be, guardia zibillak tarteka Intxortako monumentua apropos apurtzera juaten dirala; gerria zeiñek irabazi zeban gogorarazteko, kontizu. Eta hori baiño ondorixo larrixagoko gauzak ezin konta ahalakuak diraz...

Beraz, oso egokixa eresten detsat asteburu honetako mobidian kontura, oin dala gitxi irakorrittako liburu baten ikusittako komiki/fanzine hau gogoratzia.

Oñatin bertan, 1967 inguruan bizi zan girua isladatzen dau eta, modu xelebrian, euskal #speleo historixiakin lotura bikotxa daka: ia igartzen detsazuen ;-)

zum-038'

 

zum-039'

 

zum-040'

Zer, igarri detsazue? Hala bada, bi puxtarri. 

Kontua da bai Oñatiko alkatia, eta bai ETA-ko komandokuak... espeleologuak zirala; belaunaldi desbardiñetakuak, bistan da. Alde batetik, Reyes Korkostegi Aranzadiko kidiekin Gesaltzako Lizuna esploratzen ibilli zan 1950 hamarkada hasieran (argazki honetan, goiko filan, eskumatik lehelengua da). Eta bestetik, ETA-ko lehelengo komando hartako kide gehixenak Zornotzako GEAC speleo taldekuak ziran. Urte horretan hasitta zeguazen, eta Oñatin zehazki, txibatuen eta guardia zibillen kontrako kanpaiñia abixau zeben, urte horretako jaixak boikoteatzeko deikadia egiñaz. Kanpaina horren barruan argitaratu zeben komiki/fanzine hau.

Bistan danez, espeleologuak gizarteko alde guztietan sartuta gagoz. Guzti-guztietan gero...

Alfa

Oier Gorosabel 2017/05/04 07:14
ZUMALDE, Xabier. 2004. Mi lucha clandestina en ETA. Status Ediciones, Arrigorriaga.

Liburu honekingo nere interes nagusixa espeleologikua zan, eta zentzu horretan dokumentaziño hutserako irakortzeko hartu neban. Halan be, EH-ko historia kontuengaittik be oso interesgarrixa topau dot. Nik kriston “entsaladia” dakat buruan 60 eta 70 hamarkadako politika kontu eta siglekin; berez, “Los Cabras”en barri banekan be, ez nekan oso argi ETA-kuak ziran edo ez; ze papel jokatu zeben; ezta hori noiz izan be. Sorpresa haundixak hartu dittudaz horren guztian kontura.

Sorpresan harrapatu nau, esate baterako, Zumaldek kontatzen dabena 1965 inguruko herri giruari buruz. Geroko “esnatzia” gertatu aurretik, herrixetan bildurra zan nagusi. Apatia. Lotsia. Hain zuzen be, “Kabren” hasierako asmo nagusixa jentia suspertzia zan: xalotasun haundiz, uste zeben herrixetan agertu eta ixa bibaka hartuko zittuezela. Justu kontrakua gertatu jaken: jentiak iges egitten zetsen; eta horren kontura etsitta agertzen da Zumalde.

Zeozer entzunda banekan be, burruka armauan hasieriana ondo azaltzen dau: 1958xan sortu zanian ETA erakunde politikua zan; 1965 arte ez zan burruka armauakin hasteko erabagirik hartu. Eta hortxe lotzen da nere intereseko gaixakin: hain zuzen be, lehelengo “protokomando” hori lau espeleologoren inguruan bildu zalako: Xabier Zumalde burua, Benito anaia, Lucio Solaguren eta Javier Ibañez. Laurak zornotzarrak, GEAC taldeko kidiak; duda barik, mendixan eta kobazuluetan zeken esperientzixia oso erabilgarrixa izango jaken superbibentzia eta gordeleku kontuetarako; taldian ezizenak berak be (poliziakuak ipiñi ei zetsen) argi erakusten dau hori.

Deigarrixa egin jata, baitta, hasiera ezin prekarixuagua. Bistan da 1936ko esperientzia militarra zihero galduta zeguala ordurako: “Como suele ocurrir siempre en estos casos, al empezar con el Frente Militar de ETA fuimos cometiendo una serie de errores que luego habrían de costarnos bien caros. Ello fue así porque realmente no podía ser de otra forma. A mí me nombraron jefe militar, pero de una fuerza que no existía... Me dijeron: “Crea el Frente Militar”, aunque sin detallarme la forma de hacerlo... Conseguí armas, municiones y explosivos, pero no me dijeron ni cómo ni dónde debía utilizarlos. En esa época, la infraestructura de ETA estaba en pañales. Lo peor de todo, era que sus dirigentes no tenían ni idea de cómo funcionaba una organización militar. No sabían el modo de crear y formar los comandos, la manera en que se debían coordinar éstos, ni cómo teníamos que hacer los cursillos. Carecían totalmente de información sobre zulos, depósitos, buzones, comunicaciones, códigos y logística. Creo que el Comité Ejecutivo de ETA ni había oído hablar de todo esto; ante este sombrío panorama, tuvimos que empezar de cero”. Gauzak halan hasitta, atentziñua deitzeko modukua da 2-3 urtian lortu zeben sofistikaziñua, azpiegitturia... Kontuan hartu bihar da, gaiñera, Cabra guztiak “legalak” zirala; hau da, danok zeken bere biharra, eta ETA-ko zeregiñak denpora librian eta asteburuetan egitten zittuezen (¡!).

Zumaldek kontatzen dau hasieran ez zekala politikaz idea haundirik, ezta interesik be; armazalia zala, soldautzara boluntario juan zala armekin ibiltziarren; eta horrexegaittik enkargau zetsela ETA-ko ardura militarra. 1965-1968 artian, ETA-ko komanduen aktibidadiak batez be instrukziñokua (entrenamentuak), propagandia eta sabotajia izan zirala. Oker ez banago, hórrek urtietan ez zeben iñor hil, eta poliziakuekin enfrentamendu zuzenik be ez zeben izan, alkarrengandik iges ibiltzen ziralako. Izan be, hasieran danak zeguazen berde: Zumaldek berak umorez aitortzen dabenez, eurak boy scout tipoko batzuk ziran; baiña guardiazibillak eta BPS-kuak be ez zeken eurei kanpuan aurre egitteko ahalmenik eta entrenamendurik (barruan diferentia zan, torturak-eta). 36xa oso urrin zeguan, eta orduan burrukatutako jentia zaharra zan. Gaztiak ez zekixen ez insurjentziarik, ez kontrainsurjentziarik.

Zentzu horretan, gaur eguneko egoeraraiñok salto eginda (alfatik omegara), bildur pixka bat emoten desta Bakearen Artisauak sakatutako resortietako bat. Orokorrian ekimen txalogarrixa begittantzen jata, baiña burrukatzeko tekniken transmisiñua etetian asunto hori... ez dot argi ikusten. Momentuz Hegoaldekuak Espainian bizi gara, Carreron txistiak kondenatzen diran lekuan, Cara al Sol kantatzia gero eta libriagua dan lekuan, 36ko golpisten ondorenguak gero eta harruago dagozen leku honetan... Ni neu bakezalia naiz, gaur eta hamen; baiña egoeria bestelakua balitz, ni ez nintzake beste matralla ipintzeko zalia izango. Gandhiren bidiak sekulan ez nau guztiz konbentzidu.

Sinpatikua egin jata Zumalde, liburu osuan zihar. Estilo argixa daka, zintzua, floriturarik bakua. Umoretsua. Joseba Elosegiña gogoratzen zestan, eta haren modura honek be, errealidadian pultsuak fikziño onena gainditzen dabela ondo erakusten dau. Bere autobiografian hurrengo atalak irakortzeko gogoz...

Negoziatzaileena

Oier Gorosabel 2017/04/17 21:07
PUZO, Mario. 1969. El Padrino. Ed. Orbis. Barcelona 1983.
Negoziatzaileena

Irudixa: navarraconfidencial.com

Liburua Honoré Balzac-en aipu batekin hasten da: “Detrás de cada gran fortuna hay un crimen”. Interesgarrixa, aberatsen mundu lilluragarrixa (ai instintuak!) distantzia batekin begiratzeko aukeria emoten daben pentsamentua. Izan be, odol urdin konturik ez dago hamen, ez bada eze, aukeria aprobetxau eta aberastu dan jentia baiño. “Noble” esaten jaken familixak, aspaldi (Erdi Aruan edo); hortik aurrera, izan Europako gerretan, izan azken urtietan... Euren artian ahuskan ibiltzen dira, zein dan “aberats berri” (o iraina!) eta zein aspaldikua; oso kuriosua izaten da antxiñako bully zaharren oiñordeko etxekaltiak ikustia...

Liburua bera gozadia izan da, dana tiroi baten egun gitxittan amaittu arte irakortzekua. Siziliako mafian mundua berez da oso literarixua, eta horrek asko laguntzen dau; bere tentakuluen hedapena harrigarrixa da; ohorian oiñarrittutako egittura testikularra be xelebria da (Alfredo Perez Reverteren gustoko gizonak izango litzakez, espainolak balitzaz); eta guztian azpixan, haundiki bihurtu dirazen oiesen historiak dagoz (jakiñekua da, ugezabarik txarrena dala antxiñan morroi izandakua). Edozelan be, liburutik interesgarrixena aittabitxixan arazuak konpontzeko sistemia izan da: berba zazkarrik ez, arrazoitzen beti, gauzak modu onian esaten... (eta gero taka). Zentzu horretan, azkenaldixan esku artian darabixadan zenbait korapillo diplomatiko askatzeko balixo izango desta, orraittiokan!

Irribarre maltzurra

Oier Gorosabel 2017/04/05 23:12
WODEHOUSE, Pelham Grenville. 1936. La Suerte de los Bodkin. Ed. Aguilar, Madrid 1953.

Uste dot “umore ingles” famosuan ezaugarrixa dala zer kontau baiño, zelan kontatzian oiñarritzen dan ironia fiña. Karkaria baiño, irribarria etaratzen dabena: eta liburu honek hala egin desta, irribarre asko etara, eta oso gaiztuak gaiñera. “Enredo” komedien egittura tipikua daka, transatlantiko baten topatzen dan jentian kontura, kontrabanduan pasau nahi diran pitxi garesti batzuk dirala eta. Hori dala eta, parte dibertigarrixena lehelengo bi herenak diraz (azken herena, “enreduan” hari soltiak lotzera eta ohizko happy enda prestatzera zuzenduta dago). Gozagarrixena pertsonak eta euren erretratuak dira: zinema ekoizle ahalguztiduna, kultura gitxikua; familia onetako gaztiak, batzuk aberatsak eta iñuxentiak, bestiak arruinatuak eta azerixak; klase haundiko eta hizkera gongoriarreko maiordomuak... Irakorri dotenangaittik, badirudi giro horretako faunia zala idazle honen espezialidadia, eta asko gustau jata; Aldous Huxley eta George Orwellekin bat nator, beraz ;-) (eurak be Wodehousen jarraitzailliak izan ziran).

Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
Etiketak
ETB1 EibarOrg Zer erantzi abertzale abittaga abortuak aitor_eguren aittitta raduga aldatze amarauna andoain antzerkia araba arantzazu ardantza argentina_2005 armando gorosabel arrajola arrakala arrantza literarixuak arrate arrosa artxanda aulestia axpe_martzana azkue ipuin bilduma azpimarra banu_qasi baxenafarroa baztan belaunologia berasueta berbologia berriatua bidai_aluzinantia bilbao bittorixa buruntza comunitat_valenciana culineitor deba desempolving diaspora egillor eibar eibarko_lagunak ekialdeko nafarrera eraikinologia erdialdekoa erresuma_batua erronkari espeleologia etxebarria eup euskadi_irratia euskal_erria_aldizkaria euskalkia faktoria felix_arrieta galicia ganbara gasteiz gatobazka gce gernika girua gorosabel hormasprayko igotz_ziarreta ikerkuntza indalecio ojanguren info7 irabiaketa irratia irun iruñea izarraitz jacinto_olabe juan san martin kalamua kanposantuak katarain kirola koska kuku kurosawel labordeta lagunologia lalolalia lamaiko_operia lasarte leintz_gatzaga lekeitio lekeitioko_lagunak lituenigo lopez maeztu magia maputxe markina-xemein markues matrallako mendaro mendebalekoa mezo_bigarrena mineralak musikeruak muskildi mutriku nafar_lapurtera nafarrera noain oiartzun oioioi-lur ondarroa opaybo orakulua otsagabia ozeta paisajiak parakaidistiarenak paris patxi_gallego polo_garat sagartegieta san antoni sartei sasiola sega segura slovakia tafalla2016 talaiatik telebista toribio_etxebarria umeologia urberuaga urkiola xabier_lete xoxote zaharrea zaharreologia zaragoza zer erantzi zerain zornotza zuberera zuberoa
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017