Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua

Jan, edan, erre eta jo

Oier Gorosabel 2019/04/22 00:26
FIELDING, Helen. 1999. Bridget Jones: sobreviviré. Circulo de Lectores, Barcelona

Antiheroien bidetik, emakume gazte baten kezka fribolo-neurotikuen egutegi bat (lehelengo atal baten jarraipena, uste dot). Ez da literaturako antologietan agertuko, baiña tira: karkara batzuk gustora bota dittudaz.

Laginketia

Oier Gorosabel 2019/04/20 14:14
Urdiñarben eta Lekeition, kaleko euskera erabilleriaz.

Lehenengo lagiña.

Speleo kontuak dirala eta, bezperan ezagututako Urdiñarbeko familia batek etxian bazkaltzera gonbidatu gaittu: familia giruan, sutondo goxuan, ez ahazteko moduko otordua izan dogu. Arratsaldian, etxeko alhaba Baionara eruan dogu, astian zihar han bizi da eta. Bidian, bestiak beste, berak esandako gauza bat oso deigarrixa egin jata: “Züek, Lekeition eta Ondarroan, dendetan-eta eüskaraz egin dezakezüe?”. Miresmenez galdetzen zeban, guria pribilejio haundixa balitza legez. “Gürean, gaur egün, ia ezinezkoa beita ogia eüskaraz erostea...”.

Bigarrengo lagiña.

Lekitton, egunero moduan, umiak eskolara eruan ostian, guraso asko bi-hiru lagunetako taldetan juntatzen dira herrirutz juateko. Kafia hartzera edo errekauetara doiazen bittartian, barriketan doiaz. Hiru begiz jota dittudaz: hirurak euskaldunak dira, hirurak euren umiekin euskeraz egitten dabe, baiña umiak eskolan laga eta gero, halakuak esaten juaten dira:

  • Ya bas?
  • Ssi! Hai ke aprrobetxarr! Buen tienpo haze y.
  • Los rrekaos tambien ai ke azerr peró.
  • Ya e etxo yo la buelta de Eroski.

Eta holan doiaz, txor-txor-txor barriketan, bistatik galdu arte.

 

Interpretaziñuak, zuen esku.

Milioitxuanekuak

Oier Gorosabel 2019/04/10 18:15
ZELAIETA, Ahoztar. 2018. La trama del 4%. Las comisiones del Caso De Miguel. Revistahincapie.com

EAE-n edozer egitteko –biharra, zientzia, kultura- beti, uneren baten edo bestian, Alderdixakin harremana izan biharra dago. Hori dala eta, ondo dago bere orbitako funtzionamendua ezagutzia; praktikotasun hutsez; juzku moraletan sartu barik. Zentzu horretan, alderdi guztiekin lez, informaziño interesgarrixena haren kontrakuengandik dator. Haren aldekuak esaten dabena be kontuan hartu bihar da, jakiña; nahiz eta askotan prebisibliagua izan (ustelkerixa kasuak ez dakela Alderdixakin zerikusirik, sekulan; beti, kasu isolatuak dirazela...).

Alderdiko jentia ezagutzen dot, eta benetan uste dot euretako asko pertsona zintzuak dirazela. Esan gura dot: ez dot ikusten zittalkerixarik euren jokaeretan, ezta liburu honetan salatzen dirazen maniobrak egitterakuan be. Egongo dira putasemeren batzuk, jakiña –alderdi guztietan legez-, baiña nik uste dot hónek portaerak, orokorrian, Alderdixan sano-sano egitten dirazela. Kanpetxanoki. Euzkadiren alde dabizela bete-betian siñistuta. Izan be, Alderdiko lagunon ezaugarri bat bada Alderdixa eta Euzkadi kontzeptuak nahastatzia; behiñ eta barriro; esparru guztietan. Ez dakitt noraiñok dan apropos egindako gauzia (irizpide politikua), eta nundik aurrera inkonszientia. Baiña hau askotan ikusi dot; azkena, herri bateko Alderdixan buruekin billera bat lotu nebanian; azkenian, nere harridurarako, billeriori Alkatian buleguan burutzeko. Nahaste borraste horren beste adibidia, Patxi Lopezen lehendakaritzan ikusi neban, edo hobeto esanda, Lopezek agintaldixa amaittu eta Urkulluri pasau zetsanian: mitin batian, telebistan alderdikide zahar bat negarrez agertu zan, “aginte makilla etxera itzuli zalako” emoziño betian. “Etxera”. Euzkadiko lehendakaritzia gauza propixua balitza legez.

Lehengo puntura bueltauta, hori da kontua: Euzkadiren alde, edo Alderdixan alde egittiak, alderdikidien begixetara, tanto monta, monta tanto. Hori onartzen badogu, ezin koherentiagua da 100 milioi euroko esleipena jokuan badago, Euzkadiri 4 milioittako eskupekua emongo detsan lehiakidia aukeratzia. Hori dalako normalena (De Miguel sareko akusauak behiñ eta barriro adierazi dabenez). Alderdixan hori ez da usteltzat hartzen, alderdikide zintzuan gauzatzat baiño; eta “hombres de partido” dirazenak halan jaixo, halan bizi, eta halan hiltzen dira, tautik esan barik.

Epiloguan ondo laburbiltzen da liburuan muiña:

“...esta especie de “noria” vasca de personajes y escándalos permite deducir una permanencia lineal en el tiempo del escándalo, o negocio a la sombra del poder si se prefiere, como realidad casi cotidiana. (...) Después de años publicando el superficial entretejido de escándalos relacionados con la corrupción, nos falta comprender más, comprender de verdad o realmente. Reconocemos que hay una contradicción intrínseca en este empeño. Lo que conocemos hasta la fecha es verdad, pero no lo que de verdad hay, ese “en el fondo” del que se habla comúnmente. (...) La tarea de visibilizar la corrupción en la Comunidad Autónoma Vasca es enormemente compleja. (...) Pero en unos pocos años, de repente el estamento judicial antes impermeable a cualquier iniciativa hostil frente al partido dominante en Euskadi, ha optado por no mirar más hacia otro lado. No sin el esfuerzo heroico de jueces instructores. Este ha sido el caso de la mayor investigación por corrupción habida en la Comunidad Autónoma Vasca, la trama del diputado y dirigente alavés del Partido Nacionalista Vasco Alfredo De Miguel. Pero el heroísmo en esta historia es coral: un juez y un fiscal; una empresaria y unos agentes de la policía autónoma vasca”.

Asko harrittu nau hau irakortziak: nor eta Zelaieta, ertzain batzuei gorazarre egitten? Benetakotasun sentsaziñua indartu desta (konspiranoia zeinuak atzera eragitten nabe, eta liburu honetan hortik gitxi dago, eta datu objetibuetatik asko). Bai, kaso honen jarraipena egitteko gogua sartu jata (argitaratzen dirazen albiste superfizialekin egin ezin dana). Epiloguakin jarraittuz:

“...Son probablemente la principal novedad: la trama como una red más de las diferentes redes que se reparten a la sombra del partido la geografía vasca. La Comunidad Autónoma Vasca o el partido serían una red de redes. Así permiten verlo las andanzas de los miembros de la trama, su modus operandi, sus relaciones con otros miembros del partido...”  auto judizialetan ondo ikusten danez.

Gordetzeko moduko liburua, azken fiñian; edozein momentutan kontsultatzeko moduan. Eta Zelaieta jaunari aholku bat emoteko atrebentzixiakin amaittuko dot (berrargitalpenetarako): liburu amaierako indize onomastikuan atala gehitxuago lantzia, izen batiburrillo horren barruan hobeto nabigatzeko.

Paletia

Oier Gorosabel 2019/04/10 15:44
Gabonetan aittan oleo-paleta zaharra topau genduan aman etxian, Eroskiko poltsa zahar batian. Hain koloretsua da, eze, barniza emon eta, bere horretan, egongelan kuadro modura esegi dogun! :-)

Kuriosua da: oleuan zati batzuk ondiokan bigunak dagoz. Nik pintturaz ixa ez dakitt ezer, baiña goguan dakat aittak drogerixara “linaza-olixua” erostera bialdu ninduala iñoiz. Kolorien alkimismo misteriotsuak: aitta hil eta 28 urtera, ondiok hatzapar puntak bere pintturekin zikindu dittudaz.

Usaina

Oier Gorosabel 2019/03/28 12:45
SÜSKIND, Patrick. 1985. El perfume. Historia de un asesino. Seix Barral. Barcelona, 2007.

Liburu sentsuala benetan, azken hiru kapituluetaraiñok tonika erakargarrixa mantentzen dabena. “Ugaratxo” jaunan nundik norakuak, detalle surrealistaren bat kenduta (usain faltiana), sinisgarrixa gertatzen dana. Pertsona berekoia, psikopata normala, bere balore xelebriei fidela. Koherente xamarra dana, eta neurri onian –larregi bez- interesa eta irakortzeko gogua mantendu destana. Oiñ: ordura arte mantendu dirazen balixuak, derrepentian galtzen diraz azken hiru kapituluetako fartsa barregarrixakin. Ez dakitt; nahikua inkoherentia begittandu jata, idazlian aldetik hankasartu bat, edo bestela arrazoiren batengaittik disonantzia ikaragarri batekin amaitzeko gogua. Broma bat.

Bestalde, liburuan zihar (barriro be) Pariseko kalietatik ibiltzeko aukeria izan dot; kasu honetan XVIII gizaldiko Cimetiere des Innocents ingurua izan da, eta Iraultza aurreko hiriko “perfume” usaintsuak. Bueltatzen naizenerako badakat nundik pasiau.

Harrizko gizona

Oier Gorosabel 2019/03/17 18:09
CANO, Harkaitz. 2018. Fakirraren ahotsa. Susa.

Nahi barik, liburu hau irakortzen hasi naiz (liburuak berak hartu nabela hobeto esango neukian, andrian mesillan hor zegualako, neri deika, zurrunbilluak itsasontzixa deitzen daben legez). Eta, nahi barik be –oi izarren konjuntziño astronomikua- Mastodonen dabillen Elegose irakorle taldian hilleko liburuakin bat egin dotenez, inpresiño batzuk tut modura doiaz.

"Fakirraren ahotsa" irakurtzen. Hara neu ere, konturatu barik... #MartxokoLiburua ren mobidillan sartu naizen. Mami askoduna,.eta interes doblea gizon ausart hau asko interesatzen zaidanez. San Sebastian txorimaloa, bere burua kristaletan ezartzen duen fakir benetalariaren drama. "Gericaulten zaldiak" hasi berri.

Liburuak pultsu dramatiko itzala daka. Ez dakitt idazkeriana izango dan (Canori irakortzen detsaten lehelengo liburua da) edo gero etorriko danan intuiziñua. Ezin lotarako ordura arte itxain, irakortzeko! (andria eta bixok gabiz, gaiñera, batera eta lehian) #MartxokoLiburua

"Gauza ausartegiak egiteko gai diren beldurtiak", aurreko mizkintasunak ahaztuarazteko beste. "Autoreverse", Yoyesen pasartia kontatzeko efekto surrealistia, amesgaizto baterako egokixa. #MartxokoLiburua

Oiñ arteko "flashforwardetan" gogora etorri jatan musikia Jeremiah Johnsonen "Harrizko gizona" izan da. Madrilleko biktima buitrien harrera adeitsuetan, barriz Orquesta Mondragonen "Mirame (es mi final)" https://youtu.be/Q_IgS_iN7C0 Patetikoa, baiña zentzu errukarrixan.#MartxokoLiburua

Aldapan behera, aldapan behera, etorri da Tinbuktuko ezlekuko amaieria –ederra, halakuetan beti gogoratzen naiz Bernardo Atxagan Villamedianakin-, eta iñun be guztiz enkajau ez zeban bizimodu eta gorpuzkerazko gizonan mundualdixan kontakizuna. Bateronbati entzun detsat Cano ez dala liburu honetan asko “busti”, Imanol Larzabalen asuntuakin; ez dakitt, zehatz esan, nundik hartu komentarixo hau, polo batetiko edo bestetiko bustialdixan faltia ikusten dan. Neretako bai, horixe, bustitzen dala idazlia; kontua da, gaiztuak/onak bereizteko zaliak bagara, orduan bai, kostauko jaku gure moldian enkajatzen daben beredikto finalik topatzia. Konplikaua dan testuingurua ezin izaten da parametro sinplietara ekarri, egixari huts egin barik. Eta nik esango neuke alde horretatik, liburu honek ederto isladatzen dabela pertsona baten izaera poliedrikua. Benetako Imanol Larzabal dan? Ha ondo ezagutu zebenak baiño ezingo dabe esan. Bittartian neri, betiko legez, benetakua eta asmautakua bereizteko gogua geratu jata, nobela osuan zihar seudonimoz agertzen dirazenak identifikatzeko erabilli dogun jokuan jarraipen modura. Asko gozatu dot liburua (kontatzen danaz gain, bere egittura literarixuakin bebai); penia emon desta amaitziak.

Eta duda bat: zer esan gura dau liburuan azaleko hori-gorri kolore jokuak?

Komiki estiloko liburua

Oier Gorosabel 2019/03/08 09:42
ANTZA, Mikel. 1984. Lehen bilduma 82-84. Susa saila 9. Susa.

Ipoin bilduma xelebria. Garaiko estiluan, grafismo arrarua emon jako liburuari (atzetik aurrera, eta aurretik atzera irakorri leike) eta maketaziñuak be badaka bere zera. Ipoin batzuk gustau jataz, bestiak ez hainbeste (enau harritzen epaimahaixak sarixa “desierto” emon izana, autoriak ipoin bakotxan aurrian ipintzen daben filiaziñuan azaltzen dan modura). Waka-Ho-rena lilluragarrixa (“Susko gezi bat bezala”); “Berunezko soldadutxoak kolekzionatzen zituen ministroa”rena be, zientzia-fikziño otxentero moloia –Gomikia estiluan-... Bestietatik asko be gustora irakorri dittudaz, nahiz eta existentzialismo gaindosisa ez doten ondo tragatzen –nere arazo pertsonala, noski-. Iñigo Aranbarrik Aneri egindako gomendixoz etorri zan liburua etxera, etabai: gordetzeko moduko pitxia da.

Jämo Savoí

Oier Gorosabel 2019/03/07 16:25
Euskaltzaindiara eginiko bisitan, Tauro planetako lehendakari Jämo Savoí-k mezu kriptikoa utzi du erdalki harrigarri batean. Euskal epigrafista ospetsuak bere hitzen esanahia argitu nahian dabiltza.
Jämo Savoí

A message from outer space

Julen Gabiriaren bertsioa:

"A la Real Academia de Euskera,
A su justa ductusa y sus torpedos,
Por extensión, al pueblo verro,
Para que fravón al euskera, tenpra
un biltzar no sin todo con mucho fatuo,
contulyc a ecuquer la sincohol vasca y
a la sincohol española.
Con capullo y honor,
un abuso,

Jämo Savoí
6/03/2019"

Manex Agirreren bertsioa:

"A la Real Andremia de Euskea,
A su puntas duetura j torpedees,
Por extarrón, al puehho vamo,
P
ara que gaón al euskera, tengna
U
n butron peo sin foch los mmmm fatuo,
Contulya a emprrr la sociedad vasca y
  A
la socoliol española.
C
on apallo y hazar,
U
n aduso"

Tauro planetari buruz.

Papelan indarra

Oier Gorosabel 2019/02/27 23:25
ESPARZA ZABALEGI, Jose Mari. 2018. Apología. Memorias de un editor rojo-separatista. Txalaparta, Tafalla.

Izenburutik bertatik argi geratzen da autorian “matrikulia”, zentzu horretan engainurik ez. Liburu ederra da, irakorterreza, benetako bizitzian bizittasunez beteta. Anekdotak anekdoten atzetik, barre asko eragitten dau –idazliekin tratuan ibilli izanak emoten daben kontakizun mamintsuekin-, liburuan lehelengo zatixan batez be: idazliak distantzia batekin kontatzen dabena, hain zuzen be. Hortik aurrera, benetalarixago jokatzen dau: “gorri-separatista” asuntuan sartzen da, eta bistan da gaixak ardura detsala; azken urtietan izan dirazen eraso latzak toke mingotsagua emoten detsa liburuari. Dokumentu oso ona, halan be. Asko gustau jata orokorrian.

Ron-pon-pon / gora ta gora beti / Decameron

Oier Gorosabel 2019/02/14 09:26
BOCCACCIO, Giovanni. El Decamerón. Asuri de Ediciones, S.A. Bilbo 1973.
Ron-pon-pon / gora ta gora beti / Decameron

Decamerone: 1432ko ediziño flandriarran irudixa.

Izurrite baltzan sasoiko ebasiñoko ipoin bildumia -XIV mendeko emakumiei espreski zuzenduta-, gixi gora behera gaika sailkatuta. Zoragarrixa da Erdi Aruan zelako inhibiziño faltia zeguan, geroko mojigateria hori sartu baiño lehen; bildumia galankeriz eta erromantizismoz hasten da, baiña bostgarren egunetik aurrera ederto berotzen da, “eskutan hartutako urretxindorren” eta “senar zein emazte pozteko gai dirazen morroskuen” kontura. Nabarmena da, baitta, seigarren egunetik aurrerako aldaketia: gaixa senarrak engañatzen dittuezen emaztiak izatiakin batera (egun bakotxak gai bat daka), ipoiñak askoz be motzaguak diraz, Pernando Amezketarran estiloko urtenaldixekin-eta; gero barriro luzatzen dira halan be. Danetik pixkat dago.

VIII egunian kontatzen daben hirugarren ipoiñian, sorpresia. Protagonista xaluari adarra jotzeko kontatzen detsen historixan, euskaldunak aittatzen dira! Bengodi eskualde imajinarixuan, hain zuzen be: han Berlinzone izeneko euskal lurralde bat ei dago. Han bizi dirazen euskaldunak festa gastronomiko baten bizi dira, eta mahats-parrak saltxitxaz lotzen dittuez: “(...) Maso rispose che le più si trovavano in Berlinzone, terra de’ Baschi, in una contrada che si chiamava Bengodi, nella quale si legano le vigne con le salsicce (...)”. Bigarren mailla baten bada be, euskaldun triperuen ohittura xelebre (asmatu) batzuk botatzen dira ipoiñian zihar; merezi dau dana irakortziak.[1][2] Gero jakin dot nere “deskubrimentu” honi Gabriel Arestik be erreparau zetsala (“Dekamerone tipi bat”ean itzuli zittuenetako bat da). Etxian nekan gaiñera, irakorri barik: ARESTI, Gabriel. XIV. Euskaldunek jaten dituzten gapoiak. In: Itzulpenak (II). Gabriel Arestiren literatur lanak 9:118-128. Bilboko Udala. Bizkaiko Foru Aldundia. Susa, 1986.

Dana dala, gero barriro aittatzen jaku, uste dot Arestik itzuli barik dakan VIII-9 ipoiñian (“El encantamiento de Maestro Simón”, liburu honetan), barriro Bruno eta Buffalmacco aluak Calandrino gaixuari egindako beste broma batian:[3] Maestro Simone doktore babo handiusteari, soziedade sekreto baten sartzeko gogua emoten detse, bertan nahi daben emakumia klisk baten lortu ahal izango dabelakuan: “(...) Ma sopra tutti gli altri piaceri che vi sono, si è quello delle belle donne, le quali subitamente, purché l'uom voglia, di tumo il mondo vi son recate. Voi vedreste quivi la donna dei Barbanicchi, la reina de'Baschi, la moglie del soldano, la imperadrice d'Osbech, la ciancianfera di Norrueca, la semistante di Berlinzone e la scalpedra di Narsia.(...)”.

Ipoiñ honetan, gaiñera, aspaldixan interesatzen jatan gai bati buruzko erreferentzixia dator: lehelengo eta bigarren luan asuntua.[4] “(...)A voi si convien trovar modo che voi siate stasera in sul primo sonno in su uno di quegli avelli rilevati che poco tempo ha si fecero di fuori a Santa Maria Novella (...)”.

Bestalde, lilluragarrixa egin jata Giovanni Boccacciok berak egindako hitzaurria eta ostia; biharreko kontuak dirala eta 1348ko izurri baltza askotan aittatu izan dot, eta liburu hau orduantxe idatzi zala, eta orduko panoramia “barrutik” bizi izan ostian kontatzen dabela kontuan hartuta, fikziño hau benetakotasunez jazten dau. Eta ipoiñak eurak interes etnografikua be badakelakuan nago: kontakizun “barrixekin” batera, folkloristak Europako kultura zaharren arrastuak be topauko dittuez (seguru nago dagoeneko egin dala azterketaren bat), Euskal Herriko ipoin eta kondaira zaharretan topatzen dan legez.

Gaur eguneko neskendako iraingarrixak izan leikiazen hainbat pasarte (emakumian ikuspegi mediebala!) ez leuke funtsa ezkutau bihar: liburu honen azpixan iraultzia etorri zan, emakumiak bahittu eta etxian giltzapian izateko ohitturia nagusi zan sasoian.

Laburbilduta, oso gustora geratu naiz liburu orokorrakin. Hamaika bidar entzunda, leku askotan erreferentzia, zinian pelikulak, Erdi Aro illunari amaieria emoetsan liburu apurtzaillia... Jan dot ba, Dekameroi famosua. Errez gaiñera (halako klasiko asko astunak egin izan jataz).

Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
Etiketak
ETB1 EibarOrg Info7 Zer erantzi abertzale abittaga abortuak aitor_eguren aittitta raduga aldatze amarauna andoain antzerkia araba arantzazu aranzadi ardantza argentina_2005 armando gorosabel arrajola arrakala arrantza literarixuak arrate arrosa artxanda aulestia axpe_martzana azkue ipuin bilduma azpimarra banu_qasi baxenafarroa baztan belaunologia berasueta berbologia berriatua bidai_aluzinantia bilbao bittorixa buruntza comunitat_valenciana culineitor deba desempolving diaspora diego-rivera egillor eibar eibarko_lagunak ekialdeko nafarrera eraikinologia erdialdekoa erresuma_batua erronkari espeleologia etxebarria eup euskadi_irratia euskal_erria_aldizkaria euskalkia faktoria felix_arrieta galicia ganbara gasteiz gatobazka gce gernika girua gorosabel hormasprayko igotz_ziarreta ikerkuntza indalecio ojanguren info7 irabiaketa irratia irun iruñea izarraitz iñigo_aranbarri jacinto_olabe jamo_savoi juan san martin julen_gabiria kalamua kanposantuak katarain kirola koska kuku kurik-3 kurosawel labordeta lagunologia lalolalia lamaiko_operia lasarte leintz_gatzaga lekeitio lekeitioko_lagunak lituenigo lopez maeztu magia manex_agirre maputxe markina-xemein markues matrallako mendaro mendebalekoa mezo_bigarrena mineralak musikeruak muskildi mutriku nafar_lapurtera nafarrera noain oiartzun oioioi-lur ondarroa opaybo orakulua otsagabia ozeta paisajiak parakaidistiarenak paris patxi_gallego polo_garat sagartegieta san antoni sartei sasiola sega segura slovakia tafalla2016 talaiatik telebista toribio_etxebarria umeologia urberuaga urkiola xabier_lete xoxote zaharrea zaharreologia zaragoza zer erantzi zerain zornotza zuberera zuberoa
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019