Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Ingelesen hilerria

Enigma europar bat

Luistxo Fernandez 2011/12/30 09:50

Niri ez didate ez balio ez 23.00etan ematen dituzten telebistako programek, ezta streaming-ak ere (Nahieran primerakoa izan arren). Baina zuzendariak berak, Hasier Etxeberriak, pasatutako deskargarako esteka (ustez gorde) batetik jaitsi dut mp4 osoa eta ikusi dut Euskararen jatorria, enigma europar bat.

Bikaina iruditu zait. Eta laburra, batez ere laburra. BBCren sail eder horiek ditut gogoan, 8 edo 10 ordukoak, eta irudikatzen dut hemen zegoen materialarekin bazegoela halakorik egiterik, baliabideak inbertitu izan balira. Gaia bazegoen, eta irudiak eta mezuak harilkatzeko gaitasuna eta kalitatea ere bai taldean. Hori posible izan zedin, beharbada, baliabideak baino gehiago, herri-ikuspegi bat beharko litzateke ikus-entzunezko eta kulturako agintaritzan, eta ez dut uste halakorik daukagunik. Hemen daukaguna da Telesur edo Telemadrid lokal samar bat. BBC bat edukitzeko akaso independentzia beharrezkoa izango da, baina ez hori bakarrik.

21. mendean gaude, bizirik, txiripaz bizirik akaso, Joaquin Gorrotxategik dioen bezala. Ezagutzaren Gizartearen oinarriak kultura- eta ele-aniztasunetik eraiki behar dira, inteligentziarekin, sormenarekin, eta horretarako lehengaia hemen dugu, esku artean. Baina elebakartasun ingorantearen mendean gaude. Oraindik enigma gara. Ez dakigu euskara 21. mendean biziko den ala ez. Uste dut ez dakigula. Ematen du, bizitzekotan, txiripaz izan beharko dela.

Eta tira, orain banoa deskargatzera torrentetatik Stephen Fry-ren Planet Word eta Human Planet. Urte berri on denoi.

Lotsa eta #sesisesi izatea

Luistxo Fernandez 2011/12/28 17:13

Zorakeria bat antolatzen ibili da Joxe Rojas azken asteetan: #sesisesi ustezko lehiaketa, euskal internautismoan pertsona sexyenak izendatzeko. Disparatea KDD batekin bururatu zen bart iluntzean Bilbon, Kalderapekon. Gonbidatu ninduen Joxek ekitaldiko hitzaldia ematera, eta, tira, eman nuen :) Ohore handia izan zen beste kolaboratzaile batzuekin horretan laguntzea: La Personnalite, Yogurinha Borova, Kaixomaitia, Josu Bergara, Urko Aristi, Euskarabila...

Zer eman nuen? harrikada bat. Igoal bideoren bat egongo da hortik, ez dakit. Nik neure #sesisesi saria eman nion sexyenari, lehiaketarik gabe nik neuk izendatutakoari, Patxitrapero blogari jenialari, ausartu egin zelako sexytasuna definitzen. Horrelaxe hain zuzen:

Neri adibidez, berdin zait ze emakume mota dan. Argala ala mardula. Ile motxa ala luzea. Motxa, ala oso altua. Punkya ala Barby-a…
Baina hizketan jakin behar du; begiratzen adina. Azkarra izan behar du. Horrek erakartzen nau, ezerk erakartzekotan. 
Alaia bada, erantsiozu plus bat. Umorea badu, beste dozena bat. Eta, guzti hori izanda… Bere gustokoa naizela jakiten badet… Orduan bai sexya.

Definizio intelektual eta emozional bat, zaila gainditzen. Baina, tira, inbidiaz edo, neuk ere gehitu nahi izan nuen beste definizio bat, zer den sexy izatea. Eta hitz batekin lotu nahi izan nuen: Lotsa. Termino zeharo euskaldun hori. Hain euskalduna non adieraz gainezka dagoen, hedaduraz zabalegi, gaztelaniarekin alderatuta. Lotsa izan baitaiteke:

  1. Pudor
  2. Timidez
  3. Rubor
  4. Vergüenza.


Zorionez, doi-doi bada ere, adiera hauetan, azkena salbu, pasatzeko modukoak dira besteak (azkena oso itsusia baita). Eta nik esango nuke lotsa, behintzat bere lehen adiera horietan, polita dela, sexya dela lotsa punttu hori.

Baina, era berean, lotsak badu bere sekretua. Eta zera da sekretutxo hori: Behar duzunean, premia duzunean egiazki, gainditu egiten da lotsa. Eta orduan, lotsa gainditzen duzunean, orduantxe zara guztietan #sesisesi, erakargarri eta sexyena.

Horixe izan zen nire mezua. Ez besterik. Reddit eta halako lekuetan aurkitutako argazki batzuekin apaindu nuen dena... baina inon ez dago argazkirik, sinetsi, C4d3nz4ren Tumblr-ean bezalakorik :)

Krismas partikular bat Ekaingo zaldiekin

Luistxo Fernandez 2011/12/21 20:17
Ondo igaro ditzazuela denok Gabonetako egun hauek. Przewalskiiren zaldien irudiekin egin dezazuela amets. Ekaingo eta Chauveteko leizezuloetako artisten eta gaur egungo banksyen alde egin ezazue topa.

Urte batzuz izan nuen ohitura krismas partikular bat jartzeko blog honetan. Gero eten egin nuen tradizioa. Itzul bedi aurtengoan, probisionalki bada ere, honako irudi honekin. Przewalskiiren zaldiak dira, Ekaingo zaldiak:

Aurtengo udan opor zoragarri batzuk egin nituen seme-alabekin. Washington DC ezagutu genuen. Hiri eder eta ikusgarria. Zoologikoan, adibidez, ikusi genituen aurrez aurre gure bizitzako lehen pandak. Baina haiek baino inpresio zuzenagoa egin zidaten Przewalskiiren zaldiek.

Zaldi basatiaren arraza benetakoa. Ileak tente lepoan, leizezuloetan gure arbasoek marraztu zituzten zaldiak dira horiek. 19. mendean Asia erdialdean bizi ziren azken saldoak, eta haiek deskribatu zituen Przewalskii esploratzaileak. Zaldi basati haiek desagertu egin dira naturan, hala ere. Baina duela gutxi, askatu egin dituzte zooetan hazitako batzuk. Adibidez, goiko irudikoak Pragako zoologikoan jaioak dira, eta une honetan Mongolian bizi dira libre.

Ekaingo zaldien irudiak badu zerbait, barrena ukitzen dizun zer bat. X10 artista anonimo euskaldunak bere txantiloietan ere erabili du (Santimamiñeko bisontearekin batera) grafitiak egiteko kale-bazterretan, eta udazkenean EuskalBanksy bikain hau ezagutzeko parada izan genuen. Txantiloia alabari ere pasatu zion, eta Lilik Ekaingo zaldiak eta Santimamiñeko bisonteak pintatu zituen horrela, laranjaz eta arrosaz. Bera ere EuskalBanksy da.

Dokumental bat ere ikusi dugu duela gutxi. Ahaztutako ametsen leizea. Chauvet leizezuloari buruzkoa, guztiz gomendagarria. Han ere Przewalskiiren zaldiak daude, eta errinozeroak, eta lehoiak ere bai. Eta 32.000 urtekoak dira irudi horiek. Hau da, Ekaingo zaldietatik X10en zaldietaraino 10.000 urte daude; baina Ekaindik atzerantz, Chauvet-eraino... 20.000 urte daude!

Ondo igaro ditzazuela denok Gabonetako egun hauek. Przewalskiiren zaldien irudiekin egin dezazuela amets. Ekaingo eta Chauveteko artisten eta gaur egungo banksyen alde egin ezazue topa.

Azpitituluak egiteko motibazioa eta metodoa

Luistxo Fernandez 2011/12/20 21:46
2011an jauzia eman du Azpitituluak.com-ek, euskaratutako filmen datubasea asko hazi da. Meritua banatu beharrekoa da. Xabier Aramendik ehun film inguru euskaratu ditu aurten, asko Azpitituluak.com-en bertan, eta gero OpenSubtitles.org webgunean jarraitu du. Eta JatorrizkoBertsioa.com eta Filmazpit.eu ekimenak ere abiatu dira. Guztien ekarpenekin, azpidatzi euskaldunak maite ditugunak zorioneko gaude.

2008an sortu zen Azpitituluak Euskaraz ekimena, eta 2010 amaitu bitartean, apenas 40 film oso eta beste atalen batzuk gehitu ziren. 2011. urtea, berriz, 164 film osorekin eta telesail sorta polit batekin itxi behar dugu. Dena den, gaur komunitate birtualez mahainguru batean egon naizela-eta, batek aipatu du publikotik azpitituluen langintza euskarazko edukien fronte interesgarri bat dela... Ba bai, kontu interesgarria bai, baina komunitate bat ez gara: gara lau txoro, askotan modu inkonexoan eta ahal bezala dihardugunak, elkarrekiko benetako harremanik gabe, komunitate zentzurik gabe. Igotzen ditugu azpitituluak, eta jendeak ez du erantzuten ezta eskerrik asko esateko ere...

Baina ze kontxo, aurrera goaz, eta Top 2011 inkesta egiten ere ausartu naiz, euskaraturiko film onena aukeratzeko. Nik bete dut inkesta, eta seme-alabek ere bai, gaur mahainguruan aipatu dudan bezala. Hona gure puntuak nola joan diren (nik gehiago ere ikusi ditut; irudiko hauek ordea, ikuskatze partekatua izan dira familian).

Azpitituluen inkesta

Seme-alabak izan ziren nire lehen motibazioa azpitituluei ekiteko. Pixar-en film bat, Wall-E, lehenbiziko lana; dialogo gutxi zuela jakitean animatu nintzen. Konprobatu nuen orduan 9-10 urteko neska-mutilak gauza direla film azpititulatuak jarraitzeko. Hortaz, nire saio azpititulatzaileetan semearen adinari ere jarraitu diot, eta 13 dituelarik orain, pre-nerabeentzako txuloagoak izan daitezkeen filmei ekin diet: Attack the Block eta Super 8, abentura film bikainak nire ustez. Alaba atzetik dator, 8 urte ditu orain, eta esaldi solteak harrapatzen ditu irakurriz. Baina hala ere, zinema jatorrizko bertsioetan disfrutatzeko gauza bada, eta aukera polita egin du urteko onena izendatzeko: Arrietty.

Azpititulatzeko nire metodoa azalduko dut, bide batez.

1. Normalean, film egoki bat hautatzen dut, ikusi gabekoa, han-hemenka topatutako erreferentziez fidatuz. Askotan, seme-alabengan pentsatzen dut, baina neure gustorako baten batekin ere saiatzen naiz tarteka (Drive, aurten, adibidez). Begiratzen dut baita ere ea ez ote diren testu askokoak (alferra naiz, Super 8 izan da sekula itzuli dudan luzeena, motibazio berezia eragiten zidalako eta oporretan nengoelako).

2. Filma hautatukoan, jaisten dut Torrent erabiliz, BTJunkietik normalean. Info apur bat hemen.

3. Erdarazko azpititulu batzuk topatzen dizkiot, film horrekin bat datozenak. Ingelesa eta gaztelera, bi bertsio izatea, lagungarri izan daiteke. Subscene (en) eta Solosubtitulos (es), iturri onak azpidatziak aurkitzeko.

4. Filma ikusi barik itzultzen dut testua, testu-editore arrunt batekin (Ubuntun, Gedit), eta zalantzetan ahal bezala aurrera egiten dut, ez nau asko larritzen ez hiztegiaren egokitasun euskaltzaindistikoak ezta literaltasunak ere. Ez naiz itzultzailea eta nire lanak ez du profesionaltasun edo kalitate asmorik batere.

5. Itzulpena amaitzean, kontrol-saioa egiten dut, ikuskapen bat seme-alabekin (haientzat modukoa bada), edo neure kasara. Eta ikuskapen horretan oharrak hartzen ditut zuzenketarako, paper eta bolalumaz.

6. Zuzenketak egin testuan, eta egina dago; filmaren fitxa txiki bat dokumentatu, eta igo Azpitituluak.com-era.

Animatu zaitezte zuek ere azpitituluekin. Ikustea erraza da. Wikian apur bat azaltzen da. Norberak itzultzeak lan gehiago hartzen du, baina prozedura, goian azaldu dudan hori edo beste metodologia batekin (testu-editore batetik erdaratik euskarara itzultzea besterik ez da kontua) ere ez da hain zaila. Pentsa, Europako Batasuneko ikerketa honek adierazi duen moduan, azpitituluak onuragarriak direla heziketarako eta eleaniztasunerako:

  • Azpidatziek lagundu egiten dute atzerriko hizkuntzak menderatzeko orduan.
  • Azpidatziak pizgarri izan daitezke, hizkuntzak ikasteko motibazioa emanez, bai kontestu formaletan zein informaletan, eta horrela eleaniztasuna sustatzen dute.
  • Unibertsitateko ikasketak dituztenak eta atzerriko hizkuntzetan mintzo direnak, oro har, azpidatzien aldekoagoak dira, bikoizketarena baino.

 

Azpitituluentzat bikaina izan den urte honi buruz gehiago idatzi dut Sustatun. A, eta bete inkesta, e? berdin dio ez badituzue filmok azpidatzi barik ikusi, filmak baloratzen baititugu, ez azpitituluak.

Aurkezpena

Luistxo Fernandez

Lan egiten dut CodeSyntaxen, Sustatun ere dexente editatzen dut. Eibarren jaioa naiz (1966) eta Donostian bizi naiz. Twitterren @Luistxo naiz. Azpìtituluak.com proiektuan ere banabil, eta niren kontsumo kulturala zertifikatzeko. Gainera, blog honek erdarazko bi bertsio ditu:

The English Cemetery

El cementerio de los ingleses

Nire kontsumo kulturala: 2012/13 | Zinea | Telebista | Artea | Liburuak | Antzerkia | Musika

Hemengo edukien lizentzia: Creative Commons by-sa.

E-postaz harpidetu: hemendik.