Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Ingelesen hilerria

Veleia: galdera batzuk jakinminez

Luistxo Fernandez 2006/11/30 11:34
Veleiako aurkikuntzen polemikarekin eta zalantzekin, ez nago batere ase. Eta ez naiz bakarra: Jurgi Kintanaren blog estreinatu berrian ere irakurraldi zehatz bat aurkitu dut, kasua bere kontestuan jartzen, zalantzak hor daudela oraindik.

Ni ez naiz hizkuntzalaria, eta nekez eman dezaket iritzi jantzirik. Baina gauzatxo batzuk argiago esplika diezaizkiguten eskatu daitekeela uste dut, eta horixe egingo dut. Jakinmina asetzeagatik, besterik ez bada.

Nire galdera nagusia da:
  • Zenbat euskara dago Veleian, eta ze euskara da?
Berba solte batzuk erakutsi dizkigute, pare bat aldiz... Ekainean honen berri eman zenean, eta oraintsu azaroan polemika bizitu denean. Ekainean, medioek letra xehez eman zituzten aurkikuntzak, eta Erabili.com-en aurkitu daiteke hitz zerrenda.
  • Urdin isar
  • Zuri urdin gori
  • Edan ian lo
  • Ian ta edan
  • Geure ata zutan
  • Iesus Ioshe ata ta mirian ama
Azaroan, Erabili.com-en Henrike Knorrek beste zerrenda bat eman zuen, letra larriz idatzia:
  • GEVRE ATA ZVTAN
  • IAVN
  • EDAN IAN LO
  • GORI
  • VRDIN ISAR
  • IESVS IOSE ATA TA MIRIAN AMA
Zuri kolorerik ez da ageri bigarren zerrenda honetan, baina polemikaren erdian arkeologoek egindako agerpenean agertu zen berriz kolore hori. Idazkerarekin ere ez dakit zalantzak diren edo erroreak... baina Gorrotxategik IOSHE aipatzen zuen, eta Knorrek IOSE dakar zerrenda horretan.

Kontua da, hori da dena? Eta piezak ere... horiek dira, Gori pieza batean dago isolatuta, ala zuri urdin gori sekuentzia (edo esaldia) da pieza batean dagoena?

Zenbat pieza, zenbat hitz? Zentsu bat egin beharko da, diot nik...

Horrez gain. Zergatik ez dizkigute erakusten idazkunok? Nik hori ez dut ulertzen.



Grafitoetan agertu diren erlijio irudiak erakutsi dizkigute. Egin dituzte argazkiak eta publikoki banatu dira: gizaseme gurutziltzatuen gorpuak ikusteko baimena jaso dugu. Baina euskara zaharraren aztarna hauen irudirik ez. Zergatik? Min emango ote digu begietan euskara zaharrak? ala alderantziz izango ote da? Geure begiek hondatuko dutela euskara zaharra?

Eta bueno, gure begiak edo delako idazkunak salbatzeko bada ere, eta irudiak banatzearen arriskua zein dela ere... beste galdera bat. Herritar arruntok ez baditugu idazkunok ikusi, ze hizkuntzalarik ikusi ditu? Grafitoak (ez dakigu denak, lagin batzuk, euskarazkoak tartean ote diren edo ez...) ematen du analisi zorrotzekin aztertu dituztela Europako zenbait laborategitan. Antzinatasuna nahiko zehaztuta dago, horri esker.

Azpimarratu dutenez, toki batean baino gehiagotan egin dira analisi horiek. Grafitoen antzinatasunaren analisien artikulu honetan 5 laborategi aipatzen dira. Logikoa; ondo egina, puntako zentroetan egin azterketa, eta batean baino gehiagotan, hobeto. Orduan, euskararen aldetiko analisi linguistikoak, eredu berdinarekin egin dira? Ez dakit. Ematen du zerrenda osoa bi pertsonakoa dela: Joakin Gorrotxategi eta Henrike Knorr izendatu zituzten. Batak purrustada batekin irten du Vocentoko medioetan, eta besteak ematen du zertifikatzen duela zerbait (oraingoz hitzaldi eta artikulu dibulgatiboren batean, baina ez lan zientifiko batean, nonbait). Hizkuntzalari horiek biek grafito originalak ikusi dituzte? irudiekin lan egin dute? lagin batekin ala korpus osoarekin? Eta, bi hauez gain, filologoz gainezka dagoen herri honetan, beste inongo euskal hizkuntzalarik ikusi ditu testuok?

Nork ikusi ditu? eta zer ikusi dute?

Berripaperaren gainbehera

Luistxo Fernandez 2006/11/24 09:33
Duela 15 bat urte, hedabide formato zehatz bat ekarri zuen Euskal Herrira Joxe Aranzabalek. Newsletter edo berripapera, komunikazio korporatiborako, tolesdura bat edo birekin gutunazal normal batean sartzen dena postaz bidali ahal izateko... Euskoletter izeneko enpresa bat ere izan zuen Joxek, eta uste dut EHUren Campusa eta Eusko Jaurlaritzaren Euskararen Berripapera izan zirela bere lehen bi kontratuetako batzuk...

Kolore pare batekin, komunikazio korporatibo efektiboa iruditzen zitzaidan niri newsletter-arena. Edukia, propaganda korporatiboa, batez ere instituzionala, eszeptizismo osoz hartu behar delakoan nago, baina tira, horretarako ere ez zen formatu txarra.

Hala ere, uste dut formatu hau Euskal Herrian Joxek sartu eta gutxira, zaharkitua egotera kondenatua egon dela. Paperezko mailing eta logistika garesti eta konplikatuarekin alderatuta, komunikazio elektronikoak abantailak besterik ez ditu: web eguneratu bat edukiz eta buletin elektroniko batekin hain erraz egin daitezke gauza hauek... Uste dut Joxe ere horretaz jabetuta dagoela: Euskoletter enpresa desaktibatuta dago, baina bera, komunikatzaile gisa, martxa osoan Faroan, eta profesionalki, komunikazio klaseak zein enfokerekin ematen dituen HUHEZI-n argi dago.

Joxek eboluzionatu du. Bere newsletter haiek ere bai. Baina ez espero zitekeen norabide elektroniko horretan. Atzerantz egin dute. Paperezko komunikazio xume horri motz deritzote instituzio gehienek, eta azkenean, kolorezko aldizkariaren estilora jo dute berripaperek. Eredua Emakunderen aldizkari couché eta garestia da, ikusten denez. Administrazio elektronikora goazela esaten digute, baina gure instituzioek nahiago dute gero eta tinta eta kolore gehiago gastuta inprimategian. Komunikatzea baino gehiago, kolorinak erakustea da koxka, dirudienez.

Adibide tontoena, Euskararen Berripaperak ematen digu. Horra, zelako itxura duen orain (eskuman ageri dena da Berripapera):



Berripaper hau izan zen Joxeren ekarpen haietako bat, uste dut. Eredua gero hedatu zela, HPSen ere badakite. Hala baitiote ale berrituan:
Gure Berripapera aintzindaria izan da era honetako argitalpenetan. Gaur egun erakunde, elkarte eta beste era bateko entitateek ere askok kaleratzen dute halakorik.
Baina horrekin batera, aldaketarako logika adierazten digute:
Sortu zenetik hona, komunikazioa bideratzeko bitartekoetan aldaketa handiak egin dira (hedabideak ugaritu, berriak internet bidez zabaldu…) eta orain berriak berehala iristen zaizkio kontsumitzaileari. Guk ere egunerokoetan iragartzen ditugu gure ekimenak eta egindako lanak. Horregatik, Berripapera-k bere lekua egokitu egin behar du eszenario berri horretan. Hilean behin argitaratzen denez, gauzak igaro ondoren,beste patxada batekin aztertuta eman behar ditu. Itxura aldetik aldaketa nabarmena da, irudi ikusgarria, koloretsua, bizia eta atsegina eman nahi izan diogu.
Komunikazio biziena Internetez denez orain... Horretaz jabetu dira!, baina zer egin orduan Berripaperarekin? Kanal horretara egokitu akaso? Eeeez, irudi koloretsura jo.

Interneten ere badago Euskararen Berripapera. PDF formatuan. Ez bilatzeko aukerarik, ez aurkibiderik... Aldaketatxo bat, bai, hala ere, formatu zaharretik hona. Urrira arteko aleek 150 Kb inguruko pisua zeukaten. Azarokoak 4 Mb ditu.



Eguneraketa: hurrengo alea are itsusiagoa da, eta Ukan birus lotsarazleak kutsatua dator, gainera. Mediamarkt barik, Lidl gogoratu dit oraingoan.

Bost urte Sustatuk: elkarrizketa Berrian

Luistxo Fernandez 2006/11/21 18:48
Igandean, Berrian, elkarrizketa Iban Arantzabali eta bioi Sustaturen 5. urtemuga dela eta. Izenburua: Blogetan publikatzen dena oso gutxitan izaten da albistea. Nola Igandea sailekoak ez dituzten Interneten jartzen, Gorka Erostarbe kazetaria jator portatu da testua niri bidaltzen, elkarrizketa hemen argitaratzeko. Loturak gehitu ditut, eta Codesintax jartzen zuen lekuan CodeSyntax ezarri. Hurrengo bizitzarako auto-aholkua: ez sortu enpresarik supositorio izenik daukanik. Hemen Argazkipress-eko Jauregialtzok atera zigun argazkia, eta jarraian, testua.



***

Bost urte bete berri ditu ‘sustatu.com’ albistegi elektronikoak; euskarazko blogzaleen komunitatebat abiarazteko balio izan du, sortzaileen iritziz .

Sustatu.com (Sustatu) CodeSyntax informatika enpresak eta Goiena Komunikazio Zerbitzuek sortu zuten. 2001eko azaroaren 16an jarri zuten abian ekimena. Sustaturen sustatzaile nagusietako bi dira Luistxo Fernandez (Eibar, 1966) eta Iban Arantzabal (Elgeta, 1975); CodeSyntax enpresakoa lehena, eta Goienakoa bigarrena. Internet eta ekoizpen multimediaren inguruan Guggenheim museoan antolaturiko jardunaldi batzuk direla medio, Bilbon erantzun diete IGANDEA ren galderei.

Duela bost urte, sustatu.com sortu zenutenean, erreferenterik ba al zenuten?

Luistxo Fernandez: Bai, blogak modan jartzen hasiak zeuden pare bat urte lehenagotik. Bazegoen nazioarteko eredu bat, Slashdot izenekoa. Eta Espainian Barrapunto sortua zegoen urtebete lehenago. Ideia hori erreproduzitzea izan zen gure asmoa.

Eta nola batu zineten CodeSyntax eta Goiena?

Fernandez: CodeSyntax Interneteko azpiegiturez arduratzen da. Pentsatu genuen Sustatuk beste ukitu bat behar zuela edukiaren aldetik. Goienara jo genuen. Ez dakit orduan Goiena izena zuen...

Iban Arantzabal:
Sortuta zegoen, bai; lehen bileretan murgildua zegoen. Multimedia enpresa bat da Goiena, eta laugarren hanka falta zuen. Bagenituen irratia, paperezko prentsa eta telebista. Internetekoa falta zitzaigun. Bazegoen hor bide bat ikertzeko. Oso naturala izan zen bi enpresen elkartzea. Ikasteko oso erreminta ona izan da Sustatu guretzat.

Orduko hartan pentsatzen al zenuten sustatu.com-ek egun duen onarpena izango zuenik?


Fernandez: Internetekin oso baikorra naiz ni. Maitasunaren tankerakoa da: gaur, atzo baino gehiago, baina bihar baino gutxiago. Sustatu izenaren atzean bazegoen asmo bat: ez bakarrik halako albistegi arin bat izatea, baizik eta euskarazko mundu ekonomikoan eta unibertsitateko hezkuntza munduan mugimendua sustatzea.

Norabide horretatik ez da joan, ordea.

Fernandez: Ez, geratzen den bakarra izena da.

Arantzabal: Dena dela, balio izan du euskaldun komunitate bat Internet mundura batzeko. Sustaturen bitartez, jende asko hasi zen euskaraz eta Interneten idazten.

Halere, interaktibitate aldetik, erantzun kopuruaren aldetik, eduki du garai hoberik, ezta?

Fernandez: Ez dut uste. Zirkulazioa ez da orain iaz baino txikiagoa. Alderantziz, gero eta jende gehiagok erabiltzen du. Baita erantzun anonimoentzat ateak itxi zirenean ere...

Fernandez: Akaso, orduan, unean uneko geldiune bat egongo zen, baina ...

Arantzabal: Kantitatea ez dut uste jaitsiko zenik. Zerbait jaitsi bada, zarata jaitsi da. Uste dut kalitatean irabazi dugula, eta Sustaturen onerako izan da; baita irakurlearen onerako ere.

Bolo-bolo dabil erregistratzearen auzia. Uztarria.com-ek ere ateak itxi dizkie erantzun anonimoei.

Fernandez: Bueno, haiek arazo handiak zeuzkaten. Herri txiki bat izanik, erantzun anonimoak mingarriagoak izaten dira.

Arantzabal: Orain dela bi urte pasatxo hartu genuen guk erabaki hori Goiena.net-en ere. Anonimotasuna aprobetxatuz, edozeini edozer esaten zion zenbaitek, eta hor muga bat ipintzea erabaki genuen, eta antzematen da.

Norbaitek esan lezake horrek hainbeste goraipatzen den blogen parte-hartzea mugatzen duela...

Arantzabal:
Parte-hartze kualifikatua ez du mugatzen.

Fernandez:
Egia esan, anonimoek idatz dezakete.

Bost urteotan zein albistek jaso du erantzun gehien?

Fernandez: Mugarri argi bat dago: Egunkaria itxi zuten eguna. Orduan izango zen errekorra, baina egun ere, ziur asko, orduko datuak izango dira edozein egunetan.

Sustatu sortu zenetik asko ugaldu dira blogak ...

Fernandez: Derrigorrean, sortu zenean ez zegoen-eta besterik.

Nola eragin dio blogen ugaltzeak Sustaturi? Elkar elikatu aldute?

Fernandez: Sustatuk informazio iturri gehiago ditu orain.

Arantzabal: Hori bazen beste erronka bat. Jendea idazten jartze-ak ez du esan nahi derrigor Sustatun idatzi behar zutenik. Blogak sortzea begi onez ikusten dugu, eta, askoz gehiago sortuko balira, hobeto. Osatu egiten dute euskaraz informazioa lortzeko dagoen egitura, eta aberastu.

Fernandez: Saiatzen gara euskarazko informazioa trinkotzen. Orain toki askotan dago, eta horietako batzuk Sustatura ekartzen ditugu. Badago, orain dela urte eta erditik, Da! izeneko atal bat. Kanpora doan lotura bat da. Ez dugu ezkutatzen besteek Interneten zer egiten duten.

Blogak ugarituz doazen heinean erabiltzaileak ez aldu galtzeko arriskurik?

Arantzabal: Hau esperientzia pertsonaletik diot. Lehen, euskarazko blog guztiak neuzkan kontrolaturik, baina dozena bat ziren. Orain ehunka dira. Ez da posible denak kontrolatzea. Halere, badaude erremintak blog asko irakurtzeko bidea ematen dutenak.

Hasieran, ohiko hedabideek bazuten errezelo moduko bat blogek eman zezaketen informazioaren inguruan. Errezelo hori gainditzen ari al dira?

Fernandez: Bai, hedabideak ari dira blogintzan arreta handiagoa jartzen. Hala ere, Interneteko produktu hutsei, Sustaturi esate baterako, ez zaie kasu handirik egiten.

Arantzabal: Beste hedabideek Interneten inguruan egiten duten irakurketa ezda oso justua. Oraindik ere kanpora begira daude askotan, eta euskaraz badago jada masa bat blogetan.

Fernandez: Bai, hori egia da, eta, gainera, blogetan publikatzen dena albistea da?

Arantzabal: Ez, blogetan publikatzen dena oso gutxitan izaten da albistea.

Fernandez: Efe agentziak bidaltzen duen teletipoa bada albistea, edo, behintzat, badoa albisteak izan daitezkeen paper pilora. Blogetakoa, aldiz, ez.

Eta zergatik hori?

Fernandez: Efe zergatik den Sustatu baino sinesgarriagoa? Hori Eferi sinesgarritasuna ematen dionak erantzun beharko du.

Arantzabal: Dena dela, hori ere ikaste prozesu bat izango da, eta ikasi beharko dugu blogetan ere informazio ona eta baliagarria badagoela.

Fernandez: Faxaren kulturan bizi gara oraindik. Faxak bidaltzen dira, edo fax itxura duten posta elektronikoak. Komunikatu bat daukate, edo prentsaurreko deialdi bat. Eta blogetan komunikatzeko modua beste bat da.

Ohiko hedabideek ba al dute desagertzeko arriskurik?

Fernandez: Egon daitezke arriskuan. Publikoa aldatzen ari da. Gaur egungo 15-16 urteko gazteek telebista gutxiago ikusten dute, Interneten ematen dutelako denbora gehiago. Urte batzuk barru, beste panorama informatibo bat egongo da. Jendea beste bide batzuetatik informatuko da; bueno, ia badauden bide batzuetatik. Ohiko hedabideak ari dira horretaz ohartzen. Komunikabide elektronikoek gero eta garrantzi komertzial handiago dute.

Arantzabal: Sustaturen erronka izan liteke telebista txertatzea, esaterako. Telebista edo bideoa emateko modua egin beharko dugu. Internetek dauzkan aukerekin errazagoa izango da telebista eta Internet batzea.

Blogintzan adituak zaretenez gero, aipatuko zenituzkete bereziki gustukoak dituzuen bi?

Arantzabal: Nik asko jarraitzen dut BERRIAko bat: Imanol Muruaren Mahai Jokoan. Politikaz idazten du. Eta beste bat, diseinuari buruzko Goio Aranaren Superbai.

Fernandez: Barrapunto, gure erreferente espainola: http://ba rrapunto.com; eta Katixa Agirreren bloga ere bai.

NYTimes.com-eko batek Flash egiten erakutsi digu

Luistxo Fernandez 2006/11/15 18:12
"Ekoizpen multimedia eta Internet" izeneko jardunaldi batean izan naiz gaur Bilbon, Guggenheim museoko areto batean. EITBk antolatua zen eta Eitb24.com-etik gonbidatu gintuzten.

Hizlari nagusia The New York Times egunkariaren webguneko Multimedia atalaren arduraduna izan da, Geoff McGhee. Interesgarria izan da McGhee-k kontatu diguna. Flash teknologiaren erabilpen inteligente eta ondo pentsatuaren adibideak aurki daitezke beren webgunean. Hala ere, une batzuetan Macromedia produktuen salmenta saioa zirudien gehiago, kazetaritza produktu batena baino. Edonola ere, Flash aplikazioen diseinu, erabilgarritasun eta irismenaz pista interesgarriak eman ditu.

Horrez gain, zelako baliabideak dituzten... ze handiak diren. Horrek harritu gaitu. Sekulako makinaria da The New York Times, enpresa handi bat, eta Interneten ere indartsuak dira: hilean 20 milioi bisitari. Hala ere, bere Multimedia atal horrek webgunearen bisitetan milioi bat jasotzen omen ditu hilean. Hau da, trafiko horren %5. Eta berezko merituengatik aparte (metiruak, eduki baditu eta, McGheeren lanak) dagoen tokian dagoelako etorriko dira bisita horiek neurri handi batean. Orduan, ahalegin flashero multimediatiko horren ordaina benetan ote da errentagarri kontestu horretan? Horra zalantza. Eitb24.com-ek akaso hor ikusiko du etorkizuna, eta ikaragarri harro daude 90grados enpresak egiten dizkien flash aplikazio batzuekin (nik ez diet misterio handirik ikusten), baina NYTimes.com-eko %5aren alor horretan baino, beste kontu batzuetan behar du egon webgune horren arrakasta faktorea.

Gainera, McGheek erakutsi dizkigun adibide polit ugarietan, asko konplikatu samarrak iruditu zaizkit, eta aldiz, ederrenak, sinpleenak zirenak. Bereziki, argazki finkoak, soinu fitxategi batzuekin konbinatuz dituzten lantxoetan. Ondo diseinatutako txantiloi batzuk nahikoa dira hor oso produktu indartsua egiteko: argazkiak, soinu fitxategi bat, eta testu apur batzuk argazki-oin gisa.

Ikus adibide hauek:
El Mundo ere erabiltzen dituzte halako flashak, irudia eta soinuarekin, baina ez edukiz ez interfazez, ez dira hain dotoreak.

Horrez gain, mahainguru moduko bat ere egon da, kezka jada ezagun batzuekin: medioen konbergentzia, eta kazetari eta hedabide multimediatikoaren etorkizun ez beti garbiak. Idatziari Internetek eragiten dionaz gain (honetaz 10 urtean gaude gauzak entzuten), hemendik aurrera telebistak nozituko duela eragin hori esan digute.

Bestalde, ekitaldia bideo batekin hasi da. Duela pare bat urte nire lankide Eneko Astigarragak euskaratu zuen Epic 2014 bideoarekin. Bueno, Epic 2015 da eman digutena, hura baino berrixeagoa, baina hau ere atzeratua jada: Googlek ez du Google Grid sortu 2006an... eta aldiz, Youtube bezalako aktore baten esplosioa ez da iragartzen Epic fantasian.

Ebento honen beste kronika bat Josu Mendikute eibartarraren blogean aurkituko duzu. 19 urteko kazetaritza ikaslea da Josu, eta gaur arte, elektronikoki bakarrik ezagutzen nuen. Tipo majoa dirudi.

Hitzaldi bat Azpeitian: Internet eta euskara

Luistxo Fernandez 2006/11/06 11:59
Uztarria elkarteak gonbidatuta, azaroaren 8an (asteazkena) hitzaldia emango dut Azpeitian, Aitonena aretoan 19.00etan. Internet eta Euskara izango da izenburua, oso originala. Esan didate nire argazki desastroso batekin kartelak jarri dituztela Azpeitian, jendea uxatzeko edo.



Eguneraketa (asteartea 7): Atzo irten zen azaroko Uztarria paperekoa, eta Ihintza Agirretxek egin zidan elkarrizketa agertzen da bertan. Izenburu hau du, neure berba batzuk: Euskara biziko bada, biziko da Interneten, etxean eta kalean. Sarean ere jarriko dute egun batzuk barru eta emango dut lotura dakidanean. Bestalde, hor goian duzue kartela... Aldizkaria txukun maketatuta dute, baina kartel horrek ba ote barkaziorik?

2. eguneraketa (osteguna 9)
: Atzo izan nintzen Azpeitian, gustura 25 bat lagunen aurrean. Nire presentazioa hemen dago, baina berba barik zaila da ulertzen, diot nik. Paperean azaldutako elkarrizketa jarri dute sarean Uztarriakoek. Eskerrik asko denarengatik, azpeitiarrok!
Aurkezpena

Luistxo Fernandez

Lan egiten dut CodeSyntaxen, Sustatun ere dexente editatzen dut. Eibarren jaioa naiz (1966) eta Donostian bizi naiz. Twitterren @Luistxo naiz. Azpìtituluak.com proiektuan ere banabil, eta niren kontsumo kulturala zertifikatzeko. Gainera, blog honek erdarazko bi bertsio ditu:

The English Cemetery

El cementerio de los ingleses

Nire kontsumo kulturala: 2012/13 | Zinea | Telebista | Artea | Liburuak | Antzerkia | Musika

Hemengo edukien lizentzia: Creative Commons by-sa.

E-postaz harpidetu: hemendik.