Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Otsailagatik

Leire Narbaiza 2020/02/23 21:05
Gipuzkoako Hitzan 2020ko otsailaren 21ean argitaratua

Otsailaren 15a da, igande arratsaldea. Bihar artikulua entregatzea tokatzen zait, eta jaieguna aprobetxatu behar dut idazteko. Eguraldi ederra dago, neguminean bagaude ere. Etxeko leiho guztiak itxita dauzkat, bunker batean sartuta banengo bezala. Etsipena eragiten didate kristaletik sartzen diren eguzki-izpi distiratsuek, inoiz ez bezala.

Otsailak zezeila du izena Bizkaian, eta barantaila Zuberoan. Febrerillo loco (otsailtxo zoroa) ere esaten diote gaztelaniaz urteko hilabeterik laburrenari, negu betean egon arren, eguraldi aldaketak izaten dituelako. Edo izaten zituelako, ez dakit dagoeneko zein aditz forma erabili, eguraldia ez delako lehengoa. Udaberri betean gaudela dirudi. Eta pertsona asko pozik daude horregatik, harro puntu batekin eguraldi saioak, penintsulako ekialdeko irudiak erakusten dizkigutenean, jendea hondartzan. Burutik eginda daude, ala? Urteko bigarren hilabetean ia euririk egin ez badu, ez hotzik, ez elurrik, ez dira konturatzen amildegira goazela, aldaketa klimatikoa gertatu dela dagoeneko? Baina pozik gaude, azkenean Euskadi tropikala lortu dugu eta.

Tira, baina ezin dut eguraldiaz disfrutatu. Bunker batean bezala nagoela aitatu dut lehenago. Paseatzeko egun ederra izanda, etxean nago. Eibarkoa naiz, eta hori gomendatu digute. Dioxinaz eta furanoz kutsatu digute airea. Bost egunean egon gara bizitza normala egiten, nahiz eta kalean ibiliz gero, eztarriaren goiko aldean gustu kimiko moduko bat izan dugun.

Eztarrian azkura genuela, hats ikaragarria zegoela esaten genuen, baina alarmistak ginela aurpegiratu digute. Erantzukizunak eta ardurak eskatutakoan, sarraskijaleak garela. Baina protestaka genbiltzanok, zoritxarrez, arrazoia genuen. Iraindu egin gaituzte euren akatsak, hanka sartzeak eta zikinkeriak estaltzeko asmotan, gezurretan zebiltzala jakinda. Onartezina!

“Urkullu non dago?” galdetzen genuenean, ez zen gizon horren aurpegia ikusteagatik. Ez. Jakin behar genuen norbait zegoela guztiaren buru, lema norbaitek zerabilela. Izan ere, lana egiteaz gain, jendeari erakutsi ere egin behar zaio zer egiten den. Herritarrei benetako eta ganorazko informazioa eman behar zaie. Adibidez, leihoak itxita egon behar dugu, ados, baina kalean ibil gaitezke? Zalantza txikiak, baina bertan bizi garenoi kezka sortzen digutenak.

Kaos, gezur eta desinformazio honek etsipena, amorrua, tristura, nagia, haserrea eta noraezean ibiltzea eragin digu. Ondoeza nagusitu zaigu, eta konturatu gara agintean daudenei pertsonak ez zaizkiela inporta. Ikustea besterik ez dago zelan inoratu dituzten desagertuen familietakoak.

Guztia desastrea eta katastrofea izan da. Baina guztiak hausnarketa sakona eragin beharko liguke denoi. Ardurak eta konponbidea eskatzeaz gain, gizarte aldaketa baten alde lan egin behar dugu. Alde batetik, sozietate enpatikoagoa, humanoagoa, jendea errespetuz tratatuko duena behar dugu, agintariak herritarren zerbitzura izango dituena, ez botere-gosea asetzeko gogo hutsez.

Beste alde batetik, aldaketa ere behar dugu bizibidean, kontsumoan, naturaren ustiapenean. Birziklapena ez da irtenbidea. Gutxitzea da gakoa, eta ostean berrerabiltzea. Zabor gutxiago sortzeko, zabortegiak deuseztatzeko. Erabili eta bota, eraitsi eta eraiki modeloak ez digu balio. Otsailagatik, Eitzagagatik.

Eta ahaztu barik, igande gau honetan oraindik Albertok eta Joakinek zabor artean segitzen dute.

Gipuzkoako Hitzan

National Geographic gurean laster

Leire Narbaiza 2020/02/16 16:45
Gipuzkoako Hitzan 2020ko otsailaren 7an argitaratua

Egunotan Los nadies testua jirabiraka dabilkit buruan, eta ezin dut atera. Eduardo Galeanorena da, eta, nik poema izena emango banioke ere, ez dakit hala izenda nezakeen. Los nadies euskaraz irakurtzeko aukera ere badaukagu, Julen Gabiriak aspaldi baten bikain itzulita. Ezdeusak jarri zion izena itzultzaileak, eta berriro ere bere blogera jo dut irakurtzeko. Galeanok pobreez dihardu pieza poetiko horretan, baina nik beti ikusi izan dut diru falta zutenez ez ezik, kultura ez hegemonikoetako edozein herritarren gainean ere egiten zuela berba. Gutaz, alegia.

(…)Ezdeusak: ezerezak, ezereztuak, suertearen atzetik beti, bizitza hilez, izorratuak, mila aldiz izorratuak:/Ez dira, izan arren./Ez dute hizkuntzarik, dialektoak baizik./Ez dute erlijiorik, superstizioak baizik./Ez dute arterik, artisautza baizik./Ez dute kulturarik, folklorea baizik./(…)Ez dira historia unibertsalean agertzen, baizik eta herriko prentsako kronika gorrian.(…).

Islatuta ikusten ditut esaldi horietan hizkuntza hedatu eta boteretsuen hiztun/biztanleen (aurre)iritziak. Ederto islatuta ere. Zenbaiten ikuspuntutik ez gara nahikoa kosmopolitak ezta munduko hiritar ere, bigarren mailakoak baizik. Gainera, gure moduak (hizkuntza eta kulturak) ez duela mundu modernorako balio sakon dute sartua pentsamenduan.

Ezdeusak osorik irakurrita, seguru nago batek baino gehiagok pentsatuko duela Uruguaiko idazleak testu hori idatzi zuenean Latinoamerikako indigena marjinatu pobreak zituela buruan; eta gu, ordea, europar zuri kontsumista aberatsak garela munduaren banaketa anker honetan. Ondoriozta lezakete askok ez dagokigula multzo horretan sartzea. Ados egon ninteke.

Hala eta guztiz ere, euskaldunok gure hizkuntza eskubideak kontuan har daitezen eskatu izan dugunean, etnizista, tribu eta horrelako hitzekin erantzun zaigu. Latinomerikakoak ez, baina bai indiotzat hartu gaituzte, zentzurik peioratiboenean, jakina. Halakoak botatzen dituztenentzat tribu hitza despektiboa delako, gutxiesgarria, eta ez dira konturatzen era guztiz supremazistan dihardutela, kolonialismo klasikoaren morroiak direla, ustez berdinzaleak badira ere.

Eta horren guztiorren azpian kashero eta borono adjektiboak daude. Usain hori hartzen diot nik, behintzat. Gorago aitatu dudan moduan, nahikoa sofistikatuak izan ez, behar beste ez dakigulako modernitateaz, pentsamendu magikoa omen dugula… leporatzen digute berdinzaletasunez mozorrotuta, klasismorik negargarrienaz perfumaturik.

Azkenean, buelta eman kontu guztiari, eta arrazismoz jantzi dute lehendakarigai elebidun izatearen desioa. Betiere komunikabide antieuskaldunenen makineriarekin lagunduta. Berri manipulatuak sortu, itzulpen txar interesatu bat erabili eta gorrotoa hauspotu irakurleak sinis dezan. Fake news-en sasoian manipulaziorik gordinena. Esaerak dioen moduan: difama ezazu, zerbait geratuko da-eta.

Hau guztia jakinda, National Geographic aldizkarikoek zenbaki monografikoa egingo dute, eta Euskal Herrira bidalitako kazetariek salakota, esploratzaile txalekoa eta largabista jantzita eramango dituzte, Livingston eta Indiana Jonesen arteko zerbaiten gisara. Izan ere, gu lako etnizista triburik azkertu barik zuten Europan.

Eta gu, etnizistok, haurtzaindegi euskaldunak defendatzen Iruñean, etorkizuneko lehendakarigai guztiek euskaraz jakin dezaten…

Gipuzkoako Hitzan

Maitasun pixka bat

Leire Narbaiza 2020/02/02 21:58
Gipuzkoako Hitzan 2020ko urtarrilaren 24an argitaratua

Spain is back, Spain is here to stay” (Espainia itzuli egin da, Espainiak iraun egingo du) bota zuen Arancha Gonzalez Laya Espainiako atzerri ministro berriak kargua hartu zuenean (ez kargu hartu, ezta kargutu ere), Madrilen. Munduak ondo uler ziezaion, ingelesez, inperioaren hizkuntzan, nazioartea berari begira balego bezala. Ez nekien, ordea, Espainia inora joanda zegoenik. Nora, baina? Martera? Ilargira? Hori ez zait argi geratu. Bigarren zatiari, berriz, esanahi bi hartzen dizkiot. Bata: Espainiak, ilargitik etorri ondoren, Lurra planetan segituko duela. Eta bigarrena: Espainia bat, eta ez 51 (euskaraz ez du errimarik, pena). Hau da, ez dela disolbatuko. Hartu nahi duzuena, edo biak, edo beste aukeraren bat. Horrelako ekitaldi domestikoan, non estatu barruko begi eta belarriak adi egongo diren, esaldia ingelesez botatzea kosmopaletismoaren erakusgarri hutsa da, ez da hala? Koplexuen adibidea.

Ministro berria euskalduna da, gipuzkoarra. Eta gure lurralde honetan badakigu zer den ingelesa erabiltzea zernahitarako. Historia jori eta oparoa dugu horretan, ekitaldi, jai eta tokiak hizkuntza anglosaxoian bataiatzen.

Agian askok nahiago zukeen euskaraz egin balu. Bestela nola azaldu Gonzalez tolosarra dela jakiteak orokorrean sortu duen poz txikia? Ideologikoki beste ezpal batekoa izan arren, harrotasun punttu bat eragin du, itxura baten. Tolosakoa eta euskal hiztuna, to eta no! Chauvinismo moduko bat dela begitantzen zait, “zein onak garen!” onartzea legez. Euskalduna (edo euskal herritarra) izateak alegratzen gaitu, gutako edozeini egindako errekonozimendu txikiena denoi egindakoa balitz moduan. Hain sentitzen gara umezurtz! Izan ere, jaramon egin diezagutela behar dugu, euskaldunok ume abandonatuak bezalakoak gara-eta. Beti afektu bila, leku desegokietan bada ere. Badakizue, euskaldunon konplexu txatxu horiek, nahi bai, baina kendu ezinean gabiltzanak.

Antzeko zerbait gertatu da Berri Txarrak taldeko Gorka Urbizuri Televisión Española-ko La 2 katean egindako elkarrizketan, Un país para escucharlo saioan. Galdetu zioten ea euskaraz kantatzeak ateak itxi ala zabaldu zizkion. Galdera tipiko-topiko espainiarra —zein aspergarriak diren, benetan. Egunen baten salakota (esploratzaileen kapela) jantzita etorriko dira elkarrizketak egitera gure arteko aborigen bati! Ufa! Kapar halakoak!—. Urbizuk ederto erantzun zuen, eta sare sozialak pozarren, esandakoa txalotzen. Bai, denok alaitasunez jardun genuen. Baina larregi, beharbada. Bizkarreko bat behar dugu, adierazteko balio dugula, bagarela nor. Gure konplexu txatxuak, atzera ere.

Txakur abandonatu eta makilakadaka heziak txakurtegian adoptatzen direnean, jabe berriaren kariño bila ibiltzen dira. Euskaldunok ere ez ote garen horrelakoak susmatzen hasita nago. Maitasun apur bat, hain gaitza da… Egia esan, penatxoa ere ematen dugu, eta ez dakit kontziente garen gure egoera tamalgarri honetaz.

Sufritu dugu historikoki, badakit. Eta sufritzen jarraitzen dugu. Baina ez ote da ordua ahaldundu eta afektu eta maitasunak gure artean topatzeko? Arrotzengan bila ez ibiltzeko? Kanpoko inoren berme, arrimu eta itzalik behar ez izateko? Aska dezagun geure burua morrontza emozional honetatik, eta eman diezaiogun euskal maitasun pixka bat elkarri.

Gipuzkoako Hitzan

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2020 2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua