Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Etxera bidean jartzeko gomendioa

Leire Narbaiza 2019/11/12 16:30
Gipuzkoako Hitzan 2019ko urriaren 25ean argitaratua

Aste honetako artikuluaren gaia pentsatuta neukan, baina ia azken momentuan aldatzea erabaki nuen. Lehenengo gaia denon ahotan dabilen horietako bat zen, baina interes handikoa, jakina, betiko moduan (jarri zuek emotikonoa). Interesgarria bai, baina maiztuegia, beharbada. Sari batek piztu dit gai berriaren ideia, eman berri den premio batek.

Gaurkoan lagun batek idatzitako liburu baten gainean hitz egingo dizuet. Nepotismoa lirudike, baina Euskadi sariak bermatzen du ez diodala koiperik emango adiskideari, ondo merezitakoa dela, alegia. Egia da batzuetan ez garela objektiboak estimatzen dugun jendearekin, eta estimu horrek askotan pentsamendua lausotzen digula. Baina ez da kasua. Etxera bidean da liburua,

Etxera Bidean portada

eta Juan Carlos Etxegoien Xamar da laguna. Euskadi saria eman diote, entsegu alorrean. Lerro honetan batek baino gehiagok laga dio artikulua irakurtzeari saiakera berba leitzeaz bat, izua sortzen duelako publiko zabalaren artean, saiorik ia inoiz irakurri ez duten seinale. Are gutxiago Xamarrena; izan ere, txikitik dihardu egileak, bizipen propioak kontatzen, pasadizo txikiak, inongo arrandiarik gabe; bera den bezalakoa.

Garraldako (Nafarroa) historia kontatzen da liburuan, baita idazlearena berarena ere. Aezkoako herri horretako euskara galtzearen eta berreskuratzearen prozesuaz ere mintzo da Etxegoien. Sarritan, haurtzaroko oroitzapen moduan gauzatu du paperean, irakurleari gaztetako esperientziak eta aurkikuntzak kontatuz.

Egongo da irakurlerik liburua kostunbristatzat hartuko duenik, baina guztiz kontrara dela esango nuke, bizi-esperientzia konkretu batzuetatik orokortasuna inferitu litekeelako, gure hizkuntza eta herriaren historia narratzen duela txikitik, eta erraz-erraz handira pasatu ahal dugula. Ni neu ere identifikatuta sentitu naiz pasarte batzuetan nahiz eta Xamar Pirinioetakoa izan, eta nire herria zuloan egon Gipuzkoan; nahiz eta urte gutxi batzuetako aldea izan, biok bizi izan dugu hizkuntzaren berreskuratze prozesua, eta gure moduan, baita beste askok ere. Hori da liburuaren mamia, hain zuzen. Horrek ematen dio, hein baten, unibertsaltasuna. Eslogan ekologista famatuari, Globalean pentsatu, lokalean ekin-i, buelta eman dio idazleak oraingoan: lokalean gertatzen dena, globalean ere gertatzen da.

Hor dago gakoa; gure historia pertsonaletatik jauzi egitea, historia global bat sortzeko. Gure huts eta galtzeen historia, zer gertatu zen jakiteko, eta kaltea konpontzeko zer egin litekeen eta nola eragin genezakeen ikusteko. Atzeak erakutsi behar digulako aurreak nola dantzatu.

Pentsatzen dut gure osteko belaunaldiei ez diegula behar beste (eta behar bezain ondo) kontatu zein hondamen sufritu genuen, zenbat kostatu den orain dugun apurtxoa edukitzea. Hain zuzen, bide horren berri emateak galtzadak zabaltzeko aukera emango ligukeela uste dut. Horregatik da hain garrantzitsua. Eta guztiaren gainetik etxea metafora gisa, gure gutasunaren sinbolo bihurtuta. Horrela planifika genezake zer egingo dugun apurtuta eta hondamen zorian daukagun etxe hori berreraikitzeko. Noiz jarriko garen eta nola egingo dugun bidea, etxera bidea.

Gehituko nuke oso atsegina dela irakurtzeko, eta aezkera apur bat ikasteko ere balio duela. Liburu ederra, berba baten. Beraz, irakur ezazue, merezi du eta.

Xamar, zorionak, bitan!

Gipuzkoako Hitzan

Burka batzuk ez dira oihalezkoak

Leire Narbaiza 2019/11/07 15:24
2019ko urriaren 11n Gipuzkoako Hitzan argitaratuta

Zelan hasten zarete paperezko egunkariak eta aldizkariak irakurtzen? Portadatik, ala kontraportadatik, atzeko aldetik? Nik beti atzetik ekiten diot paperean irakurtze/ikusteari. Ez dauka fama onik hala egiteak garrantzitsuena aurrean dagoelakoan. Baina, beharbada, atzetik hasten garenoi in crescendo joatea gustatzen zaigu: gauza banalekin hasi, benetan inportanteenetan amaitzeko.

Bada, hori egin nuen aurrekoan taberna baten hartutako egunkariarekin. Bizkaian hegemonikoa den kazeta neukan esku artean, eta kontraportadako tituluak hauxe zioen, gutxi gorabehera: “Irango Spotifyk emakume guztiak borratu ditu diskoen portadetatik”. Eta argazki batzuekin hornitzen zuten albistea; argazki originala eta ezabatua erakusten zituzten, binaka. Rosaliaren bati txadorra ere jarri zioten (emakume xiitek erabiltzen duten goitik beherako janzki beltza, aurpegia agerian uzten duena). Modu baldarra emakumeak bistatik kentzeko, gero. Eta Iranen, gainera, badakigu nolakoak diren hango aiatolak, beti andrazkoen kontra. Ene! Arrazoia izango du azkenean Bertin Osbornek esan zuenean feministek Irango enbaxadaren aurrera joan behar zutela protesta egitera, han urratzen direlako emakumeen eskubideak, eta ez Espainian! Badaki zerbait andaluziarrak, alajaina!

Irangoa

Jarraitu nuen periodikoaren aurre alderako bidean, eta telebista atalera iritsi nintzen, Espainiako estatuko kateen programazioa agertzen den orrialde bikoitzera. Kanaletako programen artean egunkariko diseinatzaileak saiootako aurkezle eta aktore batzuen argazkiak zekartzan, sei bat. Denak gizonezkoak. Ez ote dago andrazkorik saio bakar baten ere? —pentsatu nuen nire artean—. Ez, bada, programa horretako batzuetan andreak ere agertzen dira.

Korreoko telebisiñuana

El Correo-k ez zuen Photoshopa erabili telebista atalean emakumeak desagertzeko, txadorrik edo burkarik ez zion inori jarri fisikoki, ez da Irango kazeta bat, baina hartu zituen erabakiek telebistako emakumeak ezabatu zituzten. Photoshop mental horrek ikusezin bihurtzen gaitu, modu askoz ezkutu eta bihurriagoan. Iranen argi esaten dute: “Emakumerik ez”. Txadorrak eta burkak oihalez egiten dituzte, edo Irango kasuan bezala Photoshopezkoak ere badira. El Correo bezalakoek ez digute oihalezko burka bat jartzen, euren estaltzeko manera era metaforiko baten egiten dute: euren imajinarioan andrazkoen rola oso bigarren mailakoa da, eta garrantzi gutxikoak izanda, argazkietan agertzea ez dugu merezi. Kasu guztietan, emakumeak ikusezinak.

Andrazkoekin ez ezik, euskaldunekin ere gertatzen da hori. Nafarroako auzitegi nagusiak ebatzi du euskara ezin dela meritutzat hartu zona misto eta ez-euskaldunean. Ingelesa, frantsesa eta alemana, ordea, bai. Hori euskaldunei burka ez-oihalezkoa jartzea ez bada, zer da, bada?

Harago joan da Nafarroako UGTko arduradun bat, eta esan du ea zer den karteletan eta seinaleetan euskara letra larriz eta gaztelaniaren gainean jartzea! Sotilago eta tentuz jokatu behar genukeela euskaldunok. Euskaraz ez ikusteko eskubidea ere aldarrikatu du. Oihalezkoa ez den burka jarri nahi digute berriz ere.

Ez dakit feminista eta euskaltzaleok nongo enbaxadatan egin beharko genukeen protesta, baina Nafarroako UGTko egoitza nagusian egin dute dagoeneko. Agian El Correo-ren ateetan? Ea norbaitek kentzen digun ez-oihalezko burka hau!

Gipuzkoako Hitzan

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua