Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Katea eten ez dadin

Leire Narbaiza 2018/02/23 12:57
Gipuzkoako Hitzan argaitaratuta 2018ko otsailaren 23an

Orain pare bat urte izango zen. Automobilean nindoan, eta atzean iloba biak neramatzan, orduan bost eta zazpi urte inguru zituzten. Jolasean zihoazen euren aulkitxoetan jarrita, gaztelania makarroniko batean, baina gaztelania hutsean. Asaldatu egin nintzen. Oso nekatuta egoteak ere lagunduko zidan; izan ere, egun osoan kanpoan bueltaka ibilita, leher eginda gentozen. Aztoramen horren erdian, errieta egiten hasi nintzaien: ea zertan zebiltzan, nolatan egiten zuten erdaraz, ea ez zekiten zenbat jendek egin zuen borrokan eurek euskaraz egiteko eskubidea izan zezaten, askok ez zutela izan euskaraz egiteko aukerarik… Hau dena zeharo suminduta, gidatzen nuen bitartean. Ume koitaduak isilik, izeko zoroa egokitu zitzaiela pentsatzen, ziurrenik. Jaitsi nuen tonua eta goxoago azaldu nizkien kontu batzuk, zergatik haserretzen ninduen hainbeste eurei erdaraz entzuteak, esate baterako. Orduan, zaharrenak jaurti zidan: “Leire, baina jendeak badaki hori? Irratian kontatu beharko zenuke! —orduan kolaborazio bat egiten nuen jakitun zegoen eta—.

Agian ez zen izan modu egokiena ezer kontatzeko. Beharbada, agiraka egitea ez zen bidea, baina euren harridura handiak adierazi zidan hizkuntzaren transmisioan ez ezik, hizkuntzaren historiaren transmisioan —errelatoan— ere egiten dugula kale, batez ere gure ume eta gazteekin. Herri eta familia batzuetan euskaraz egitea naturalena izanda, ez dute gatazkaren zantzurik, eta uste dut hori ere jakinaraztea beharrezkoa dela. Batez ere jakin dezaten euren burbuila horretatik kanpora errealitatea ezberdina dela, askoz gordinagoa eta gaitzagoa. Aurretiaz, gurekin egin zuten (kontatu ziguten eraztunaren zigorra, esate baterako), eta kontzientzia sortzeko balio izan zigun. Lehenengo mespretxuzko No te entiendo takarrak harritu ez ditzan ere komeniko litzateke errealitateaz jabetzea.

Edo futbol partidaren batean euskaraz egitea debekatzen dietenean, pasa den astean Idiazabal-Elgoibar partidako epaileak egin zuen bezala. Baliteke horrela hurrengoan jokalari guztiek planto egitea, eta gogoak ematen dien hizkuntzan berba egitea. Espaloitik ez jaistea, alegia.

Gertuko historiaren transmisioa ere egin behar dugu, zalantza barik, Euskaldunon Egunkaria indarrez itxi ziguteneko kontakizuna, adibidez. Aprobetxa dezagun asteartean hamabost urte bete direla bidegabekeria hartaz, gure txikiei adierazteko zer gertatu zen. Ez dugu nahi biktimatzat har gaitzaten, baina ezinbestekoa deritzot ondorengoei igarotakoaren lekukotasuna ematea. Horrela, nondik gatozen eta zein ibilbide izan dugun hobeto uler dezaten. Era berean, gaur eguneko egoera beste perspektiba batetik ikusiko dute. Eta, nola ez, etor litekeen hurrengo erasorako ere presta daitezen.

Izan ere, bolo-bolo dabil birzentralizazioa datorrela. Badabiltza esaten usain zaharreko politikari berriak administrazio publikoan lan egiteko ez dela derrigorrezkoa izango hizkuntza koofiziala jakitea. Berriro ere, hizkuntza minorizatuendako atzerakada eta egurra iragartzen dute.

Horregatik, gure ume eta gaztetxoei ez badiegu azaltzen zeintzuk diren gure sustrai eta bizipenak, zelan emango diote segida hizkuntzaren kateari?

Gipuzkoako Hitzan

Txotxó!

Leire Narbaiza 2018/02/18 20:34
...eta kitto! aldizkarixan 2018ko otsaillaren 16xan argittaratutakua

Etorri hona, txotxó! Takian potian erabiltzen dodan esaldixa da, batez be umiekin. Natural-natural eta gustora esaten dot, pentsau barik, barru-barrutik urtetzen destalako txotxó horrek. Baiña konturatuta nago aspaldixan, botatzen dodanian arraro begiratu, eta batzuek barre egitten destela. Barre chocho aitzen dabelako; hau da, “alua, potxoliña” entenditzen dabe, gaztelaniaz entzutzen eta aitzen dabelako euskerako berbia.

Penia da gure jardun guztia erderiaren galbahittik pasau bihar hori. Gure belarrixak be euskeriandako erderen filtrua dakela esan gura dau honek! Zelan izan leike ez ezagutzia gure-guria dana? Txotxo oso berba korrientia da Mendebaldeko euskera askotan, baitta Eibarkuan be, begiratu bestela Lexikoian edota www.eibarko-euskara.eus-en! Mutikueri esateko erabiltzen da, txotxó, azken “o” horretan indarra jarritta, azentua emonda, ixa beti deitzeko, bokatibuan. Berba bizixa, argotekua, zihero erabilgarrixa.

Gero kejauko gara gure ume eta gaztiak euskera formala baiño ez dakixiela, euskera bizi eta afektibua falta jakuela. Forma hórrek erakusten ez badetsegu, zelan nahi dogu ikastia eta erabiltzia? Ezin! Kontua da guk geuk ezagutu eta erabili biharko genzukezela, ezta? Asko esan gaztetxuen euskeriaz, baiña geuria be gero eta gatzbako eta maskalagua izanda, zer gura dogu?

...eta kitto!-n

Kultura tortura da, ez gaitezen engaina

Leire Narbaiza 2018/02/11 01:52
Gipuzkoako Hitzan 2018ko otsailaren 9an argitaratua

Goñiko udalekuan izan zen. Jaiki berri, nagiak ateratzeke, gosaldu barik nengoela, umetxo bat hurreratu eta “Leire, zer da kultura?”, bota zidan brastakoan. Halako atakan gutxitan jarri naute, baina gai izan nintzen zer edo zer esateko, erantzuna akorduan ez badaukat ere. Badakit azaldutakoarekin konforme geratu zela mutikoa. Ziur nago, ordea, adierazi niona ez zela azaldu nezakeen egokiena.

Kultura berbari nabil bueltak ematen azken boladan. Izan ere, aspaldion izan da hizpide. Batetik, Maialen Lujanbio eta Messi elkartu zireneko anekdota daukagu. Lau haizeetara zabaldu zen bosteko hura, baita titular bitxi eta lotsagorritzeko moduko batzuk ere: Messiri poesia euskaraz erakutsi zion emakumea, esate baterako. Argi laga ziguten kulturaren zabalkundea egin dadin futbola erabili behar dela, baina ez duela balio edozein partidak edo jokalarik, onenak baino ez omen dira egokiak horretarako. Espainiako hedabideek jaramonik egingo ote zioten Lujanbiori ohorezko sakea Reala-Eibar norgehiagokan izan balitz? Ez dut uste. Argi lagatzen digu anekdota horrek estatu, probintzia, herri honetan adierazpen kulturalari ematen zaion garrantzia.

Bestetik, nabarmendu gura nituzke azken boladan politikariei entzun eta irakurri dizkiedan adierazpenak. Esandako kontuek kulturaren gainean jarri dute fokua. Aitortu beharra dut horietako berba batzuek ikaragarri despistatu nautela. Batez ere, Denis Itxaso Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatuaren hitzak izan dira krakatekoa eragin didatenak.

“Krakatekoa, zergatik?”, galdetuko du batek baino gehiagok. Itxasori entzun izan diot, birritan-edo, turismoa hitzarekin erantzuten kultura gaiez galdetu diotenean. Behin, Txillida-Leku zen gaia, eta bestea Balentziaga museoa. Bietan azpimarratu zuen turistak erakarriko zituztela museo horiek; behin ere ez, ostera, gipuzkoar eta euskaldunondako zein garrantzitsua izan zitekeen halako espazio bi izatea kulturaz disfrutatzeko. Harrigarria kultura diputatuaren ahotik halakorik entzutea, nahiz eta badakidan turismo diputatua ere badela. Kontua da bere karguan zeri ematen dion garrantzi handiagoa. Niri, behintzat, garbi laga zidan adierazpen horietan.

Bestalde, Ismael Manterolak orain hilabete BERRIAko artikulu batean kontatu zigun Urkulluk Gasteizko Artiumen egindako ekitaldia. Kritikatu egin zuen museo horretan propaganda egitera joan zirela, lehendakariak adierazi zuelako euskal kulturak eta arteak momentu goxoa bizi dutela. Manterolak hitzez hitz dio: “Nola azaldu esaldi hori gure inguruan egoera prekarizatu batean bizi diren ikasle ohiei? Orain dela 10 urte artearen bideari ekin ziotenei eta etsipenez beste zerbaiti heldu behar izan diotenei? Nola esan daiteke horrelakorik azken urteetan 0 euroko aurrekontuarekin lan egin duen museo batean? Nola esan daiteke horrelakorik artearentzat azpiegitura eta diru laguntza gutxien duen lurraldean?”.

Gure mentalitate industrial honetan, beharrezkoa ez den zerbait da kultura. Agian polita egiteko balio duena, dekoratiboa daukaguna, turistendako kontua. Apaingarri hutsa.

Azkenean, Kortatuk arrazoi izango du La cultura es tortura, no nos vamos a engañar esaten duenean (Kultura tortura da, ez gaitezen engaina). Tortura erdigunera ekarri nahi izanez gero, jakina!

Gipuzkoako Hitzan

Lurrin kirastuak

Leire Narbaiza 2018/02/06 14:09
Argia aldizkarian 2583. zenbakian argitaratua

Telebista isiotu dudan bakoitzean, lurrin iragarkiak ikusi ditut, zientoka. Pentsatzen hasita nago hatsa dariola gabiltzala, hainbeste perfumatu beharra badugu. Baina era berean, spot horiek ez dute usaimenik irudikatzen. Gaitza da, bai, usainak (edozein) pantaila zeharkatzea, baina flasko zoragarri horiekin beste promesa batzuk iradokitzen dizkigutelakoan nago: edertasuna, erromantzea eta sexua.

Nerabezaroan bazen kolonia eslogan bat: tanta bat, musu bat. Sasoi zoro hartan, maitasun guran, azal gazteotan tanta bat isuri ez ezik, txorrostada batez blai irteten ginen kalera. Itzuli, ostera, promesak huts eginda.

Alada kolonia

Edertasuna ere agintzen digute iragarkiok. Gazte eta absolutua. Zaharrek ez dute perfumatzeko beharrik, hodeiek bezala ez ei dute usainik.

Baina ez dut ulertzen lurrin enpresa hauek zelan tematzen diren kolonia bakoitza norendako den zehazten. Beti emakume ala gizon. Genero muga oso markatua, usain ona gizarte-rola eraikitzerako orduan, beste adreilu funtsezko bat balitz lez. Arrosa ala urdina. Tartekorik inoiz ez.

Sexu promesa ere oso determinatua. Neska gazte eder gelbera, mutil gazte eder bulartsua. Betikoa. Hemen ere tarteko edo barietaterik ez!

Lurrin kirastuen promesa hutsalak.

Argian

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua