Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Laga diezaiogun barkamena eskatzeari euskaraz jarduteagatik

Leire Narbaiza 2017/05/24 17:50
Info7 irratiko Gureaz Blai saioan emititutakoa 2017ko maiatzaren 24an, Egin Kontu atalean

“La película Richard la cigüeña (Richard zikoina) solo la proyectamos en euskera. Disculpen las molestias”. Hala zioen twitterren ikusitako argazkiak. Txiolariak zehaztu zuen: 20 pelikulatatik bakarra euskaraz ta hau irakurri beharra... nun ta Usurbilen.


20 pelikulatatik bakarra euskaraz ta hau irakurri beharra... nun ta usurbilen @E_H_E @uema_eus @kontseilua pic.twitter.com/rRtO2uTWrR

— Unai Larreategi (@unailarreategi) 2017(e)ko maiatzak 14

Hara! Barkamena eskatu behar umeendako film bat euskaraz baino ez delako eskainiko, beste 19ak gaztelania hutsean emango direnean. 

Uste dut Euskalduna jauregiko webean ere antzeko zerbait gertatu izan zitzaidala. Uste diot ezin izan dudalako berretsi, hemendik eta uztailera arte ez dagoelako ezer euskaraz! Ikaragarria! Bada, kontua da, sarrera erosterakoan euskarazko orrian ibili arren, euskarazko ikuskizunaren gainean ohar bat zegoela: Adi, euskaraz!. Ez nuen ikusi “adi, gaztelaniaz” inongo lanetan. 

Etb2n ere inoiz nahastu eta Teleberrian euskarazko audioak ihes egin die; eta konturatu bezain laster, eten dute modu txarrean eta barkamena eskatu digute. 

Norbanakook ere hala gabiltza. Norbaitengana jo euskaraz, ez dakiela erantzun hark eta sarriegitan esaten dugu “perdona”. 

Hala gabiltza euskaldunok barkamena eskatzen euskaraz dihardugunean. Mina emango bagenu moduan. Beti hanka-puntetan ibiltzen gara, tentuz, inor mindu barik, badaezpada ere.

Konplexuz betetako hiztun komunitatea gara, gainetik kendu ez dugunok mende luzeetako errepresio linguistikoa, hizkuntza ezdeusa berba egitearen errua, zama. Beti gutxitu, txiki, morroi, otzan, jator. Inkontzientean sartuegi ditugu historikoki eman dizkiguten astinduak.

Argi daukat ez diogula bueltarik emango egoera linguistikoari bularra harrotzen ez badugu, oilartzen ez bagara. Inkontzientean instalatuta dauzkagun aurreiritzi horiei jarki egiten ez badiegu. Esango nuke lotsabakoago jokatu beharko genukeela, kale erditik ibili, espazioa okupatu. Nor bagarela adierazi. Armairutik irten, aldarrikatu lau haizeetara, barkamen eske barik. Morroi izateari laga, eta ugazaba jokatu. Jaubie Lez!

La mamma eta Super Ama

Leire Narbaiza 2017/05/19 15:25
Gipuzkoako Hitzan argitaratua 2017ko maiatzaren 19an

Orain egun batzuk informatibo guztiek kontu berarekin zabaldu zituzten emanaldiak. Inpaktuko albistea omen zen. Marta Ferrusola Jordi Pujolen emaztea zuen protagonista, eta kontatu ziguten ostu ei dituzten diruak berak kudeatzen zituela kongregazio bateko ama nagusia balitz legez.

Antza denez, Ferrusolak Andorran zeuzkaten kontuen arteko diru-aldatze aginduak ematen zituenean “ama nagusia” gaitzizena erabiltzen zuen. Bere erabiltzaile izena horixe zela, alegia.

Baina zer dela eta hainbesteko eskandalua? Notizia da hori? Eta hala bada, albistegi guztiak zabaltzeko adina errebelaziorik badu? Zer dago horren atzean? Zer adierazi nahi digute komunikabide handi horiek tontakeria hori lehen lerrora ekarrita?

Marta Ferrusola

Nik argi ikusten dut zein familia soslai eman nahi diguten: aita, Jordi Pujol lehendakaria, lapurra da, konforme. Baina benetan ankerra eta zitala dena Marta da, familiako ama. Berak mugitzen dituelako klaneko hariak. Batetik, Pujol aita prakanasai huts moduan irudikatzen dute; eta bestetik, etxeko (eta familiako) boterea amarena da. Matriarkatu zitala dela Pujol-Ferrusolatarrena!


Sorgin gaiztotzat perfilatu digute Marta. Hau da, sehaskari eragiten zion eskua dela. Emakume doilorra. Mafiari buruzko filmetan "la mamma" izango litzatekeena. Alegia, familiako gizonak azpiratzen zuen ama maltzurra. Emakume eredurik kaltegarriena: manipulatzailea. Sekulako hats misoginoa hartu diot berria horrela haizatu eta hauspotzeari. Amak ez direlako horrelakoak izan behar.


Amak maratzak izan behar direlako. Goxoak eta amultsuak, ulerkorrak eta maitagarriak. Seme-alaben zerbitzura daudenak 24 orduz 365 egunetan. Beti adi eta ernai, badaezpada ere. Umeen nahi eta gurariak, euren gogo eta desioen gainetik jartzen dituztenak maitasun hutsez, trukean ezer jaso barik. Hori da eredua.


Horrela ibili ginen adar jotzen aurreko larunbatean lagun bati. Semeak eskatu zion futbol partidura joateko, baina berak beste plan batzuk zeuzkalako, ez zen joan. Zirikatzaile ederrak elkartu ginen mahai haren bueltan eta etengabe esaten genion “ama txarra zara” barre artean.


Ama txarrarena txantxetan bota bagenion ere, ziur naiz pertsona askok hori pentsatuko dutela pasadizo hori entzundakoan. Oso-oso barneratuta dugulako sakrifizioaren ideia, amaren sakrifizioarena. Bere kontuak laga eta kumeen kontuei lehentasuna eman. Heziketaren ondorio.


Ikastetxe katolikoetan ibili garenok, edota frankismoaz eskolan gozatutakoek maiatzero kantatzen genuen “Con flores a Maria, que madre nuestra es”. Izan ere maiatza da Ama Birjinaren hilabetea, ama onen eredu gorena. Lorailean ez da alferrik Amaren egun kontsumista. Gauza guztiek dute zergatik bat, eta heziketan islatzen dira. Loreak amarendako.


Maistraki esan zuen Miren Amurizak maiatzaren 7ko zutabean, Amaren egunarenekoan “Hil dezagun Ama”. Amurizak zioskun maiuskuaz idazten den Ama hil behar dela: “Unibertsala, bat eta bakarra; funtzio erreproduktiboa, zaintzaile sena, berezko duen emea; oh, haren zilborrestea; eme beti femenino eta etxekoia; aitaren konplementua eta seme-alaben menpekoa; jainkotiarra eta ahalguztiduna; Santa Ama; Super Ama.”


Ados nago ni ere. Santutu dugu amaren papera, baina ez dezagun ahantz Super Ama La mamma ere izan litekeela, ona, txarra eta erdipurdikoa. Finean, emakume arrunta. Santutasunik gabe.

Gipuzkoako Hitza-n

Usteltzaileak

Leire Narbaiza 2017/05/15 23:59
Argia astekariko 2553 zenbakian argitaratua

Naturan ustelkeria prozesu positiboa da. Usteltzeari esker frutek azala eta mamia galdu eta haziak askatzen dituzte, gero lurrean ernatu eta landareak sortzeko. Era berean, hildako animalia eta landareen gorpuak usteltzen laguntzen duten bakterioen lana ezinbestekoa da hilotzak desagerrarazteko, usteltzaileena, alegia.


Gobernatzen gaituzten estatu bietan ere ustela dago nonahi. Handiagoa batean bestean baino. Denon ahotan dabil aspaldian, baita komunikabideen portada, goiburu eta titularretan ere. Ustelduen irudiak azaldu dituzte. Naturan ez bezala, gizaki hauek usteltze horrekin kaltea baino ez dute eragin, eta onura bakarra bere kide ustelduendako besterik ez da izan. Eta usteltzaileendako.


Dena den, albiste hauen artean deigarriena zait esaten ez dena, isilean gordetakoa. Izan ere, ustelduen izenak zabaltzen dira lau haizetara, baina usteltzaileenak inork ez ditu ematen. Eta naturan bezala, usteltzaileak ezinbestekoak dira ustelduak egon daitezen. Izadian ere sarraskijale eta bakterio horiek premiazkoak dira ustela sortzeko. Pertsonen artean ere hala da.


Usteltzaileak sortzaile eta eragile dira ustelkeria prozesuan. Jaun eta jabe gizartean, boterea eta dirua dutelako. Bestela, nork azaldu isiltasun hori?

Argian

Hiru desio

Leire Narbaiza 2017/05/10 17:28
Hitzez eta ahotsez-en 4. edizioarako egindako testua. Bidaia

Petrako sarreraren mendi-zintzurrean zegoen zutik, sustraiak irten balitzaizkio bezala, ezin sinetsirik bere bizitzako ametsa betetzear zegoela. Harriarte koloretsu hark zurtuta laga zuen, bidaia-lagunak eragindako atximurkdak igarri ezinda.Petra

Telebistan ikusi zuen basamortuan hiri misteriotsu bat agertu zela, haitzarte batean. Nerabea zen dokumental hura eman zutenean, eta harrezkero nora joan nahi zuen galdetzen zioten bakoitzean Petra! oihukatzen zuen.

Antzerako zerbait gertatu zitzaion 7. mailan Gizarte liburuan Istanbuleko Santa Sofia eliza-meskita-museoa agertu zitzaionean. Hura bisitatzeko harra hazi zitzaion bihotzean. Marabila hura historia hutsa zelako, bertan egotea atzera egitea bezalakoa izango zelako.Haga Sofia

Bere burua aurkitu zuenean Meskita Urdina eta Santa Sofia artean, zurtuta zegoen, hodei batean bezala.

Gaztetxotan ere izan zuen kobazulo baten berri, paleolitokoa, zaldi-irudiz betetakoa: Ekain. Etxetik kilometro gutxira. Hirugarren ametsa piztu zitzaion. Imajinatzen zuen zer izango ote zen haitzuloan sartzea ilunpetan eta argi motel horrekin labarretako pintura magiko horiek ikustea.Ekain

Nerabezarotik urrun dago orain, eta egia esatera, ez zuen lan handirik egin leku miretsi horietara bidaiatzeko. Aukerak sortu zitzaizkion, gura barik, patuak nahi izan balu lez. Sortu eta aprobetxatu.

Hala ere, hegazkinak hartu, milaka kilometro egin, hizkuntza ezezagunetan moldatu behar izatea erraza izan zen. Etorri zitzaion moduan arakatu zituen bazterrok, natural.

Baina autoz joan ahal izan, hamarnaka kilometro egin, bere ama hizkuntza erabili ahal izatea, ostera, ezinezkoa egin zitzaion. Sarritan, gertutasuna eta etxekoa izatea ez direlako arrakastaren sinonimo. Larregitan, hurren dagoena ezinezkoa delako, bilatzen dena ameskeria hutsa delako.

Bidaiaren kilometro kopurua ez delako oztopo nagusia. Desiotakoa delako baldintzatzen duena, lortu ezina bihurtu, etxe atarian egon arren.

Bidaia zapuztua.

Folklorea, folklorikoa eta folklorismoa

Leire Narbaiza 2017/05/06 11:30
Gipuzkoako Hitzan 2017ko maiatzaren 5ean argitaratua

“Gu ez gara folklore eta erromeria horretan egongo” adierazi zuen Idoia Mendiak Bakearen Artisauek Baionako ekitaldia iragarri zutenean. Adierazpenok entzun nituenean amorruak hartu ninduen; izan ere, folklorea era gaitzesgarrian erabili zuen, folklorea gauza hutsal eta gaitzesgarria balitz bezala.


Nire haserre hura ez zen lehenengoan izan folkloreari dagokionez, oso arrunta delako berba hau erabiltzea zerbait barregarri lagatzeko, edota gutxiesteko. Folkloriko da era despektiboan horretarako erabiltzen den adjektiboa.


Baina zer da folklorea? Zelan definitzen du hiztegiak? Euskaltzaindiarenak hala dio:

folklore iz. Herri kulturaren jakintza; herri baten kultura adierazpenen multzoa.


Eta Wikipediak hala zehazten du:

Folklore, (ingelesezko folk, "herri" eta lore, "jakintza" hitzen lotunea) herri edo eskualde bateko ohitura, herri-literatura, sinesmen, kondaira, musika, eta abarrek osatutako multzoa da.

Herri edo nazio baten kontuak, musika, dantza, ahozko historia, atsotitzak, txisteak, usadioak eta ohiturak biltzen ditu.


Oinarrizko kultura da, orduan, herri baten adierazpen kulturalen multzoa. Horregatik, modu mespretxagarrian erabiltzea herri-kultura iraintzea da.


Gure herriko politikari batek kultura popularra erdeinatzea, ostera, ez zaigu berria egiten, Iaz ere Washingtonen Smithsonian Folklife jaialdian Euskal Herria izan zen gonbidatua. Folklore festibal bat izan arren, hemendik bidalitako taldeak dantza garaikidea egiten du. Folklore tradizionala AEBtako taldeen eskuan geratu zen. Oso adierazgarria!


Baina argi erakutsi zigun Eduardo Galeano handiak zer kontzeptu zuten gizarteko modernoek folkloreaz “Los nadies” poeman:


“Arkakusoen ametsa txakur bat erostea da, eta ezdeusen ametsa txirotasunetik irtetea, zorioneko egun batean zori ona eurika jaustea, suerte onaren euria uholdeka jaustea; baina suerte onaren euririk ez da ez atzo, ez gaur, ez bihar, ez inoiz, ezta zirimirian ere, ezdeusek erreguka eskatzen duten arren, eta ezkerreko eskuan azkura sentitu arren, edo eskumako hankarekin altxatu arren, edo urtea erratzez aldatuz hasi arren.

Ezdeusak: deusen semeak, deusen jabeak.

Ezdeusak: ezerezak, ezereztuak, suertearen atzetik beti, bizitza hilez, izorratuak, mila aldiz izorratuak:
Ez dira, izan arren.

Ez dute hizkuntzarik, dialektoak baizik.
Ez dute erlijiorik, superstizioak baizik.
Ez dute arterik, artisautza baizik.
Ez dute kulturarik, folklorea baizik.
Ez dira gizakiak, giza baliabideak baizik.
Ez dute aurpegirik, besoak baizik.
Ez dute izenik, zenbakia baizik.
Ez dira historia unibertsalean agertzen, baizik eta herriko prentsako kronika gorrian.
Ezdeusak, akabatzen dituen balak baino gutxiago balio dutenak.”

(Julen Gabiriarena da itzulpen bikaina).


Folklorea ezdeusa da, pobreen kultura. Letra xehez idatzi beharreko jakintza, Jakinduriak (larriz) ukitu bako ezagutza. Mespretxatzeko modukoa, ez delako garrantzitsua, ez duelako kultura estandarrak eta ikasiak duen estatusa. Destain honek klasismo kultural moduko bat du beraren barruan. Kultura letragabea ere badelako, barbaroek egina, hizkuntza baldarrean, normalean, hizkuntza ezdeusean; euskaraz, gure kasuan. Ikuspegi kosmopolita delakoan, kosmopaleto bihurtzen dena. Nonahikoak direnen munduko hiritartasun chic eta glamourdun faltsua. Ai, ama!

Gipuzkoako Hitzane

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua