Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

"Bertsolari Exhibition Center"

Leire Narbaiza 2017/12/23 21:30
Gipuzkoako Hitzan 2017ko abenduaren 22an

Artikulu hau igande arratsaldez nabil idazten, bertsolari finala jokatzen ari den bitartean. Aretoa lepo beteta dago. 14000 bertsozale baino gehiago elkartu dira Barakaldoko BECen, Bertsolari Exhibition Centerren. Hizpide askorako ematen du pabilioi horretan lau urtean behin ikusten denak. Energia mordo bat leku txiki baten kontzentratuta erakusten digu. Publikoak gozatu bitartean, euren mugimenduek adierazten dute dena: olatuak, irribarreak, txaloak, txistuak… Gorputz bat balitz bezala, batera dabilen jende-oldea, emozioaren eremuan.

Bertsozale izan barik ere hori guztiori onartzen diot txapelketari, eta batik bat, finalari. Afiziorik ez dugunoi ere eman digulako zeresana azken bolada honetan. Eta handia, gainera.

Baina, oinarrian, BECekoa euskaraz bizi den, edo bizi nahi duen, herri baten erakustokia da. Utopia baten sinboloa dela ere esango nuke. Era berean, txakur-amets bat ere bada, kimera hutsa, Bizkaia Arenako jendetza hori ez delako herri euskaldun guztia, eta lau urtean behin baino ez delako sortzen giro hori adierazpide kultural baten inguruan.

Agian, badugu beste adierazpide kultural bat ere urtero-urtero jende-andana batzen duena abenduan: Durangoko azoka. Esango didazue ez dela konparagarria; bertara joandako guztiak ez direla euskal hiztunak; kulturaz gozatzera baino, kultura kontsumitzera joaten direla azokazaleak, edo postuen artean paseatzera. Konforme, ezin dira konparatu, baina badauzkate amankomunean zenbait kontu. Esate baterako, Landakogunean elkartzen diren milaka pertsonek gure kultura zer edo zer badela sinestarazten digutela, euskaraz bizi litekeela, eta bagarela nor urtean behin, gutxienez. Hori ere badelako Durangokoa.

Biek ala biek jendea mugitzen dute, emozionatu eta sumindu. Fobiak eta filiak eragiten dituzte. Lausenguka jarduteko parada, gaizki esaka ibiltzeko aukera ere ematen digute. Kritika zorrotzak sortzen dituzte batak zein besteak euskal intelligentsiaren artean… Baina zer izango litzateke Euskal Herria horrelakorik izango ez bagenu? Haserrealdirik eta ezinikusirik sortuko ez balitz? Askoz ere aspergarriagoa, duda gabe.

Era berean, honek guztionek iradokitzen digu hegemonikoak ere izan gintezkeela, kultura “normala” ―norbaitek normalitatea zer den azalduko baligu, ederra mesedea egingo ligukeena!― dugula sinestarazi. Eta gu geu adoretu ere egiten gaitu, posible delakoan lortzea gure helburua.

Eta, zergatik ez esan gaizto eta prosaikoago jarrita, BECekoak balio izan digu luze edo labur igande oso baten etb1-i begira egoteko. Domeka bat kirol barik euskarazko telebista publiko bakarrean! Hori ere harrigarria, gogoangarria, nahiz eta batzuek kexak entzun ditugun ordu gehiegitxo ere bazirelako! Inoiz ezin ase denon gustuak!

Benetan kezkatzen nauena, baina, beste kontu bat da. Ekitaldi horietan bietan metatzen den energia eta indar horiek non geratzen diren, nora doazen, zer bihurtzen diren. Parte-hartzaile bakoitzaren barruan geratzen da zati ñimiño bat? Ilusio bat eroango ote dute euren bihotzetan etxera? Edo fisikako legeek diotenaren kontra, energia hori galdu egiten da? Egunen joan-etorrian urardotu? Egunerokotasunean xahutu?

Energia eta indarra ez ezik, kezka eta buruhausteak ere eragin dizkigu txapelketak. Ez berriak, baina bai areagotuak. Kristalezko sabaia, esaterako. Piramide itxura du emakumeen partaidetzaren grafikoak. Itxuraldatzeko premia gorria du, bertsolaritzan zein bizitza korrientean.

Amaitu da finala. Maialen Lujanbio da irabazlea.

Amaia eta Iker

Leire Narbaiza 2017/12/12 13:55
Argia aldizkariko 2578. zenbakian argitaratuta

Amaia eta Iker
Argia aldizkariko argazkia

Amaia Agirregabiria eta Iker Rokandio kartzelarako bidean dira. Amaia Pasaiako alkatea izan zen aurreko legealdian, eta Iker udal horretako legelaria. Espetxe zigorra ezarri diete emakume baten eta udaltzain biren artean gertatutako trafiko liskar batean bitartekari-lana egin zutelako. Urte bi, sei hilabete eta egun bateko kondena dute, eta zazpi urteko gaitasungabetzea. Hau guztiau prozesu kafkiar baten ostean.

Seguruenera, fede onez egin zutena ez da legezkoa izango, baina kezkagarriena da horrelako kontu batengatik kartzelara joan behar izatea. Baina gure munduan dena konpontzen da espetxearekin. Uste dut egin zutena ilegala bazen, badaudela beste modu batzuk “zigortzeko”. Gaitasungabetzea zazpi urterako ez da zigorraldi makala, gero! Batez ere, administrazioko behargina izanda, lan barik geratzea esan nahi duelako.

Begitantzen zait kasu batzuetan errazegi ematen dela espetxeratze agindua. Betiere, horretan asko laguntzen du euskalduna edo katalana izateak. Edota behartsua, Les Mecaniciens-ek kantatzen zuten lez: “Lapur txikiak kastigatzeko nonahi badago kartzela, handiak hor ikusten ditut paseoan dabiltzala”.

Zuek ikusi nahi zaituztegu paseoan Pasaian eta Eibarren. Lehenbailehen.       

Argia aldizkarian

Zerbaitetan txarto dihardugun seinale

Leire Narbaiza 2017/12/05 13:30
Gipuzkoako Hitzan 2017ko abenduaren 1ean argitaratutakoa

Eskola erlijioso bitan ikasi nuen nik. Bata bestea baino zurrunagoa, baina biak diziplina handikoak. Diziplina antzinako moduan ulertua: malgutasun ez, gogor eta estu, askatasunik gabe. Horregatik, beharbada, esaten zigutenean meza geneukala ―edo aitortza, edo erlijioarekin zerikusia zuen edozer― pozarren hartzen genuen, esan nahi zuelako, egunerokotasunetik irtetea, eta betiko jardunaren errutina apurtzea, alde batera lagako genituela klaseak, beste gauza batzuk egingo genituela. Batzuetan, zentrotik irtetea ere ekartzen zuen funtzio erlijiosoek. Gurean, txangoak gutxi, eta egiten zirenak, kurtso amaieran. Beraz, mezatara joatea zen festa moduko bat; nahiz eta gero elizan aspertu, gogaitu edota amorratu.


Horregatik, zeharo harrituta nauka ikasle batzuen jarrerak euskaltegian. Egia da, ezin dela konparatu gure orduko eskola hura eta euskaltegia. Gure jarduna ez da zurruna, baliteke batzuetan astuna izatea; halere, nahiko askea ere badela esango nuke.


Baina gurean jarrerak aldatu egin dira. Gogoan dut euskaltegiko ikasleei kanpo ekintza bat eskaintzen genienean askok pozarren hartzen zutela, guk eskola erlijiosoan bezala, irakurmenak eta aditzak alde batera lagatzeko aukera zelako. Beste batzuek eroapenez hartzen zuten “zer egingo diogu, ba!” esango balute moduan, eta baten batek disimulu ederrean hanka ere egiten zuen. Baina inork ez zuen protesta handirik egiten, ezta ezezko biribilik bota ere.


Denbora pasatu ahala, jarrerak aldatu egin ziren, eta askok aitzakia merke bat jaurtita, ez zuten ekintzan parte hartzen. Jendea “galdu” ere egiten zen euskaltegitik hitzaldi lekura, abduzitu egin balute lez. Fenomeno paranormalak gure herrietako kaleetan! Horregatik, sarritan, abisatu ere ez genien egiten ikasleei, klase denboran izanez gero.


Orain, ostera, harrituta nago gertatu zaidanarekin. Antzerki batera joateko aukera geneukan, goizean (ez da batere erraza halakorik topatzea), antzoki dotore batera, eta merke. Proposamena bota nienean, ezetz erantzun zidaten batzuek, eta motibo bat eman: ez zaiela antzerkia gustatzen. Ni zur eta lur!


Tira, ados, ez zaie batzuei antzerkia gustatzen. Ondo da. Baina zinema ere ez dute atsegin, Handia ikustera joateko proposamena egin nienean kontu bera esan zidaten-eta. Horiek beroriek ez zuten hartu irakurtzeko libururik, ikasgelara liburuz karga-karga eginda joan nintzen baten, irakurtzea ere ez ei dutelako gustuko.


Kontua da, idazlan bat egiteko ematen diedanean, protesta txikiren bat egoten dela, baina zintzo-zintzo denek egiten dutela. Idazlanak gustukoago dute, orduan? Ez, buruan dute idazlana gogokoa ez izan arren, egin egin behar dela, ikasteko-edo balio duelako. Azterketan ere “sartu” egiten delako.

Baina kezkagarriena ez da ez gustatzea kulturarekin zerikusia duen guztia. Arduratzen nau ikastaldeetako gazteenak direla kulturari uko egiten diotenak. Helduago batzuek, agian, ez dute hain gustuko proposatutakoa, baina aukera bat eman nahi diote, eta zerbait desberdina egin, argi daukatelako egiten dute horrek ere balio diela euskara ikasteko.


Pentsatu beharko genuke eskolak eta gizarteak zein gazte formatzen duten, zein eredu ematen diegun. Hausnartu beharko genuke gazte horiek zer demontre egiten duten euskaltegian, zergatik ez duten nahikotasun maila erakusten euskaraz.


Txarto gabiltzan seinale.

Gipuzkoako Hitzan

Euskararen eguna

Leire Narbaiza 2017/12/03 00:41

Urteko egun guztiek bere nazioarteko eguna dute. Ez omen dago egunik aldarrikapen bat, gutxienez, ez duenik. Batzuetan bi edo hiru ere elkartzen dira. Hori gertatzen da abenduaren hiruan, non nazioarteko egun bik bat egiten duten: desgaitasuna duen pertsonenak eta euskararenak. Euskara bera ere desgaitua delako izango da kointzidentzia hau? Baliteke.

Abenduaren 3an ospatzen dugu gure hizkuntzaren jaia, San Frantzisko Xabierko egunean, hain zuen ere. 1949an Eusko Ikaskuntzak ezarri zuen datak hau euskararen nazioarteko egun gisara. 1995ean Eusko Jaurlaritzak eta Euskaltzaindiak bat eginik, instituzionalizatu egin zuten. Xabierreko Frantziskoren eguna aukeratu zuten legendak dioelako Frantziskok, hil-hurren zegoela, esandako berbak inguruko inork ez zituela ulertu. Inguruko horiek hainbat hizkuntza zekizkiten, baina ez euskara. Beraz, suposatu zuten nafarrak bere ama hizkuntzan botako zituela azken erregu eta errezoak.

Hori da Xabierreko santuak euskaren alde egin zuen lana. Ziur ere ez gaude zer esan zuen, agian hilzorian dagoen baten eldarnioak baino ez ziren, lardaskatu zituen soinuak, besterik ez. Ezin jakin. Hala ere, Frantziskoren omenez finkatu zen eguna. Orain ulertzen ditut euskararen aldeko zenbat asmoren porrotak: Xabierkoaren lardaskaren kopiak dira.

Lardaskan ala ez, instituzio guztiek ere ospatu eta programatzen dute zerbait egun honen bueltan. Hizkuntza gutxituaren aldarrikapenerako unea izanda, inork ezin dio uko egin euskararen aldeko egunari, politikoki zuzena horixe delako: euskaren alde gaudela esatea.

Sarriegitan, ospakizun horietan egiten dena gauza puntual bat izaten da, segidarik ez duena hurrengo batean. Jendeari erakusteko-edo, badakigula hori euskaraz egiten, badagoela hori euskaraz egiterik; esate baterako, rap-a. Beste batzuetan, ostera, ekimen horiek zer ikusi gutxi dute euskararekin, adibidez, globoak askatzea, edo umeei aurpegia margotzea, horiek alferreko ekimentzat dauzkat nik. Zerbait egin, zerbait egin behar delako, eguna seinalatua zelan edo hala betetzea zentzugabea bada ere programatutakoa, betelana berba baten.

Horregatik, uste dut, efemeride hau, askotan, itxurakeria hutsa bihurtu dela, festa azalutsa. Berba politak, maitasunez beteak, baina egun bakarrean, argazkian ateratzeko besterik ez direnak. Asmo deklarazio multzo bat, gerora asmoan baino ez dena geratuko, harriak berak bakarrik ez baitu hormarik egiten.

Horrekin guztiarekin, ez dut esan nahi euskararen eguna beharrezkoa ez denik, edota aldarrikatu eta ospatu behar ez dugunik. Egon liteke jendea horrelako ospakizun baten euskarara hurbiltzeko urratsa emango duena; edo agian, ospakizuneko zerbaitek barruan aldeko sentimendua eragingo diona, seguru. Bakar bat hurreratuta ere, horregatik soilik, positiboa dela esango nuke.

Era berean, uste dut euskararen eguna denak izan behar direla, urteko egun guztiak, borroka, lan, aldarrikapen eta ospakizunerako.

Horregatik askoz gehiago gustatzen zait azken urtekotako esloganak dioena: euskarak 365 egun. Gaur ere euskararen eguna delako. Atzo eta bihar bezainbeste.

 

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua