Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

"La fuente de los Cuatro Caños"

Leire Narbaiza 2017/10/27 10:32
2017ko urriaren 18an Info7 irratiko Gureaz Blai saioan emititutakoa, Egin Kontu atalean

Ibarkurutzeko iturria Eibarren dagoen iturri dotore bat da. Gertu jaio nintzen, bizi ere, ia beti, handik hurre. Umetako lekua, toki kuttuna. Agian, horregatik haserretzen naiz hainbeste “la fuente de los cuatro caños” entzuten dudanean. Bai, jende askok deitzen dio horrela. Izan ere, euskaraz ez zekien jende ez eibartarrak bataiatu zuen horrela, zeren Eibarko erdaldunek “la fuente de Ibarrecruz” esaten zioten. Kontua da bataio horrek ondorioak ekarri zituela, eta orain euskaldun batzuek (eta eibartarrek) “cuatro caños” esaten diote iturri. Zelako amorrua!
Ibarkurutzeko iturria


Beste halako toponimo bat ere badugu: la casa de la reina, Arrateko bidean. Baina gurean, erregina gutxi. Errainak, ostera, askotxo. Izan ere, leku horretako izena “Errainaren etxea” (erraiñan etxia, gure hizkeran). Gaztelaniaren galbahetik pasatuta, dena desitxuratzen da: bai forma, eta bai muina. Eta erraina zena, erregina bihurtzen dugu.


Halako asko dauzkagu gure bazterretan. Donostian bertan “El pico del loro” esaten diote orain, baina izan Loretope da, Loretoko ama birjinaren kapera gainean zegoelako: Loreto-pe, Loretoren azpian, alegia.


Nafarroan ere ezagunak dira Irurtzungo “Dos hermanas”, Bi Ahizpe haitzak, alegia. Muruarte de Reta-k, Murua Artederreta ei du jatorrian. Aldaketa handiak, ezta?

Hauek minutu baten bururatutakoak, zuek ere makinatxo bat ezagutuko duzue, denak historia bat atzean dutela, denak erdarak desitxuratuta (Ez soilik gaztelaniak, seguru nago Ipar Euskal Herrian ere gertatzen dela).


Askok pentsatuko du tontakeria hutsa dela hau salatzea, badaudela hizkuntza eskubideak larriki kaltetuta. Egia da, baina gero eta konbentzituago nago gauza txikiek garrantzi handia dutela, eta kontu xeheak zainduta hizkuntza babesten dugula. Gainera, toponimiak, lekuen izenek toki horietaz asko kontatzen digute, esentzia kontserbatzen dute, espazioen izpiritua adierazten digute. Euskara, beti ere.


Inportantea da, garrantzirik ematen ez badiogu ere. Horregatik zaindu ditzagun izenak, jaso dezagun toponimia, eta erabili. Euskaraz. Euskaraz erabili.

Info7-n

Dialogoa, negoziazioa eta konfrontazioa

Leire Narbaiza 2017/10/20 23:45
Gipuzkoako Hitzan 2017ko urriaren 20an argitaratua

Mateixa, ara, seny, por, pau… hitzak ikasi ditugu azken boladan, nahi barik, ia-ia berezko jakituriak “eman” balizkigu bezala. Testuinguru konkretuan, gai izan gara deduzitu eta ulertzeko. Katalanez gabiltza ikasten berez, horretara jarri barik. Ez dakit Kataluniak independentzia lortuko duen, baina hizkuntza gutxituari procés horrek eragin dion bultzada ikaragarria da, edozein hizkuntzak nahiko lukeena. Zer esanik ez, hizkuntza minorizatu batek.


Diàleg da ikasi dugun hitz horietako bat. Dialogoa, alegia. Batzuek eta besteek eskatzen dutena. Euskaraz dialogoren ordaina, hiztegian begiratuz gero, elkarrizketa da. Dialogo gaitzetsita dago. Bai, badakit Hiztegi Batuan agertu agertzen dela, baina euskara baturako ez da gomendatzen, idatzian erabilera urria izan delako. OK. Gutxitan idatzi ei dugu; hala eta guztiz ere, esango nuke euskara mehetu eta marguldu egien duela berba hau arbuiatzeak. Zeren eta dialogatzea eta elkarrizketa ez baitira gauza bera; edo hobeto esanda, dialogoa solasaldi mota bat konkretu bat da. Nire ustez, elkarrizketa pertsonen arteko edozein hitz-trukaketa izan liteke; esate baterako, igogailuan izan dezakegun eguraldiaz egiten dugun berbaldia. Elkarrizketa da izan, baina inork deituko lioke dialogo horri? Ez, bada! Honek, atzera  ere, Xabier Amurizaren baieztapena berresten du, euskara idatzian 2000 hitz falta ditugula, alegia.


Era berean, iruditzen zait gutaz ere asko erakusten duela, bat etortzeko dugun ezintasunaren erakusgarri izan litekeelako. Izan ere, dialogoak beti nire iritzirakoelkar ulertze minimo bat eskatzen du, adostasuna lortzeko helburua ere baduela esango nuke. Berba hori gurean falta izanak demostratu lezake elkarri entzun eta konprenitzeari ematen diogun garratzi urria.


Diàleg. Parlem irakurri dugu. Manifestazioak ere egin dira dialogoa exijitzeko, ahaztuta Generalitateak Espainiako gobernuari 17 aldiz eskatu ziola berba egitea erreferendumaren aurretik. Baina, hemen ondotxo dakigunez, adostasuna eta elkar ulertzea Espainiako Erreinuari (Hedoi Etxartek esango lukeen moduan) eskatzea eguerdian ilargi bila ibiltzea bezalakoa da, ez da existitzen. Espainian diskusioa eztabaida da, ingelesez edo frantsesez gertatzen ez den moduan.


Discuter (frantsesez), to discuss (ingelesez) hitzek eztabaidatu esanahia izateaz gain, hitz egitea ere esan nahi dute. Discutir gaztelaniaz, ostera, eztabaidatzea da, ez berba egitea. Konfrontazioa eta gatazka da, oihuka jardutea, Tele5ko Sálvame estiloan. Orroka baten, elkarri entzun barik, ozenen jarduten duena irabazle. Hala imajinatzen dut elkarrizketa, dialogoa, eztabaida…


Baina Espainiako gobernuak orain arte, dialogoa edota elkarrizketa bidea zabaldu beharrean, bere bertsio armatua besterik ez du erakutsi: errepresioa eta kartzelaratzeak. Beharbada, ez daki besterik egiten, euskaldunokin demostratu zuen lez. Katalanekiko duen jarrerak, zoritxarrez, hipotesia berretsi besterik ez digu egiten.


Llibertat hitza ere ikasi dugu, maleruski. Llibertat, askatasuna eskatzeko izan delako, Jordi biak (Sanchez eta Cuixart) etxeratu ditzaten, eta beste inor espetxean sar ez dezaten. Casserolada etengabeak egingo ditugu, behar izanez gero, amorrua atera eta protesta egiteko.


Eta Egunkaria itxi zigutenean Endavant ere ikasi genuenez, Endavant Catalunya aldarrikatuko dugu, dialogo eta negoziazioan sinisten baitugu. Katalunia gara-eta!

Gipuzkoako Hitzan

Zer da euskara batua

Leire Narbaiza 2017/10/15 20:19
2017ko irailaren 20an Info7 irratiko Gureaz Blai saioan emititutakoa, Egin Kontu atalean

Batek baino gehiagok artikuluaren izenburua irakurrita, pentsatuko du burua joan zaidala, ea beste gairik ez dagoen txoko honetarako. Nik ere pentsatzen nuen denok, euskaldun guztiok, bagenekiela zer zen batua, baina azken boladan izandako elkarrizketa batzuek deskubritu didate badagoela jendea ez dakiena oso ondo zer den batua. Seguruenera, ez delako ganoraz azaldu.


Uste nuen euskararen kontrako erdaldunek baino ez zituztela uste faltsuak batuaren gainean. Haiei irakurrita diet artikulu eta sare sozialetan asmatutako hizkuntza bat dela batua. Baina, antza denez, euskaldun batzuen artean ere bada uste ustel hori.


Batua estandarra da, eta zer esan nahi du horrek? Estandarra da edozein hizkuntza ikasten dugunean irakasten diguten eredua, komunikabideetan eta literaturan, oro har, erabiltzen dena. Hori da estandarra, hori da batua.


Gaztelaniak badu batua, frantsesak, italierak... asmatutakoa, neurri batean. Kontua da, euskararen estandarrak oraindik 50 urte ere ez dituela, eta aitatutako beste hizkuntza horiek mendeak daramatzatela euren estandarrak eraikitzen. Eta beti izan dute estatu bat atzean; izan ere, estatuak bultzatzen duen hizkuntza da estandar bihurtzen dena. Ez ahaztu, duela gutxira arte estatua zela gehien idazten zuena. Eta gogoan izan behar dugu hezkuntza, beti eskatuaren eskuetan. Eskolak ezartzen duen eredua hori ere estandarra bihurtzen da.


Tira, baina Euskaltzaindiak 68an Arantzazun egin zuena izan zen estandar horren oinarriak jarri. Oinarri horiek ortografia, aditza eta deklinabidea dira. Besterik ez, eta hainbeste!


Baina hiztegia ez. Hiztegi guztia da batua, nahiz eta gure auzoan baino ez erabili berba hori. Esan zein erran, ireki zein zabaldu, piztu zein isiotu... denak dira batua. Batzuk hedatuago daude, beste batzuk gutxiago erabiltzen dira, baina guztiak erabil genitzake batuan dihardugunean.


Horregatik, batuan idazten dituzuen testuetan zuen herriko euskarako hitzak ere txerta ditzakezue, indarra eta kolorea emango diote, eta euskara aberatsagoa erabiliko duzue. Koloretsuago aberatsago...zer gehiago eska genezake?

Info7-n

Lilurak estaltzen diguna

Leire Narbaiza 2017/10/09 21:15
Gipuzkoako Hitzan 2017ko urriaren 6an argitaratua

Aurreko mendean artikuluak idatzi izan banitu folio zuriaren aurreko bertigoa dudala esango nukeen, baina XXI. mendean bizi naizenez pantaila zuriaren aurrean galduta nagoela esango dut. 3000 karaktere idatzi behar, eta kurtsorea etengabe keinuka bertatik.


Egia esatera, mila ideia dauzkat buelta-bueltaka buruan. Kontua da, ia guztiek ardatz bat dutela: Katalunia. Ardatz okerra artikulu baterako, momentu honetan bertan gertatzen dabilena deskribatuko banu letra bidez, ez lidakeelako balioko artikulua argitaratzen denerako. Egun larregi eta ziurgabetasun guztiak. Horretara, ardatz okerra ganorazko edozer hezurmamitzeko.


Abuztutik hona gabiltza, gutxienez, penintsulako ipar-ekialdean gertatzen den guztiari begira adi. Are gehiago, esango nuke hango informazioak ardazten duela hemengo kazetaritza baten albisteak, eta sare sozialetako gure jarduna.


Saihestezina da han pasatzen dabilena ikaragarria delako. Aitortzen dut ni ere jausi naizela urrunera begiratze horretan; izan ere, aspaldi miretsita nauka herri horrek erakusten duen jokamolde eta indarragatik.


Hala eta guztiz ere, exajeratu egin dugula uste dut. Askotan topikoetan pentsatzen dudanean, iruditzen zait euskaldunok garela mediterraneoko herria, itsas-ertz horretako biztanleei egozten dioten odol-berotasun horrek gidatzen gaituelako sarritan. Gogoko zeozer aurkitu, eta fan sutsuak bihurtzen gara, beti “erlijio” baten beharra izango bagenu bezala.


Kataluniakoarekin ere halako zerbait gertatu zaigulakoan nago. Ez litzateke txarra izango, handik zer edo zer ikasiz gero. Euren esperientzia ikusi, ikasi, hartu, hausnartu, moldatu eta aplikatuko bagenu. Baina hori egitekotan ere, kostata egingo dugu, inpultsoka funtzionatzen dugulako gehiegitan.


Era berean, ekialdera begira egoteak eta atentzio osoa bertan jartzeak beste arazo batzuk lausotu dizkigu, lanbrotu ―estali eta ostendu ez esategatik―. Esate baterako, Euskal Herrian dirauen grebarik luzeena, Bizkaiko zaharren egoitzetako zaintzaileena. Denetatik esan diete: euren soldata laguntza bat zela familian, ipurdi-garbitzaile hutsak zirela… Hori guztia pertsona zaharren zaintzan lan egin, eta emakumeak izateagatik. Egia esatera, akordio bat lortu dute patronaleko talde batekin; baina, hala ere, %40 baino ez du ordezkatzen. Lehen ere nahiko zokoratua protesta, baina lehenengo lerrora salto egiteko aukera izanda, egoerak, berriro ere, hirugarren lerroan.


Lan gatazkekin jarraituta, 36 urteko behargin bat hil zen Erandion hilaren 20an Cables y Alambres lantegian.Beste  langile bat, 48 urtekoa, hilaren 29an Basaurin,  zortzi metroko altuera  batetik jausita, Amebil enpresako teilatua konpontze lanetan ari zela.  Egia da lan istripuek ez dutela albistegirik zabaltzen, gertakarien  atalean agertzen direla, kasualitatez gertatuko balira legez. Ohitu gara  halakoak irakurtzera, zoritzarrez, baina oraingoan ia jaramon egin ez  zaiela iruditu zait.


Aurrerago, hilaren 28an Noelia Noemi 32 urteko andrea hil zuen bere bikotekideak. Gizonak bere buruaz beste egin zuen ostean. Seigarren emakume euskal herritarra da indarkeria matxistak erail duena. Baina ia oharkabean pasatu da, zurrunbiloan galduta, ia oihartzunik barik. (*Artikulua idatzi eta bidali ostean jakin nuen Ana Belen Jimenez senarrak hil zuela Lantaronen)

Badugu zer pentsatua. Beste hamaika ere izango dira, ziur, lilurak baztertutakoak. Ilusionatzea ondo dago, baina itsutu barik.


Andre histerikoak

Leire Narbaiza 2017/10/03 14:10
Argia aldizkariko 2568. zenbakian argitaratua

“Histerikoak tumatxak gara, galduak, vouyeur-ak, seduzitzaile konpultsiboak, diva finak Freud eta Lacanen dibanera jaurtiak...” kantatzen du Liliana Felipek Las histéricas-en.


Abesti hori gogoratu nuen Twitterren lagun batzuen elkarrizketa irakurrita. Plastiko beltzen atzeko neska gazteez ziharduten Hondarribiko alardearen ondoren.


Jaime Altunak zioen neskak plastiko beltzen ostean zeuden bitartean, mutil eta gizonak alarde baztertzailean zebiltzala desfilatzen, lasai eta eroso, inongo kontaktu barik gatazkaren alde bortitzenarekin, txaloak jaso eta parranda egiten. Jaizkibeleko kideekin elkartzen diren tokietan ez dagoelako gatazkarik. Jaizkibel konpainiako ezagunak agurtzen dituzte, elkarrekin hitz egiten dute, “ondo-pasa” esaten diete… Mutil eta gizon. Hortxe gakoa.


Begiak zabaldu zizkidan. Neskatilak dira aurpegia ematen dutenak, plastiko beltzean ostenduta. Bitartean, gizonezkoek disfrutatu eta luzitu. Gizonak “normal” eta natural; andrazkoak, ostera, histerikoak. Histerikoak eskopetarekin irten nahi dutelako. Histerikoak, plastiko beltzekin matxismoa defendatzen baitute.


Beti histerismoak jota, jakinekoa baita histeriko berba femeninoan deklinatzen dela.

Argian

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua