Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Tipi, tapa

Leire Narbaiza 2015/03/27 10:54
Euskadi irratiko Faktoria saiorako 2015eko martxoaren 27rako egindako kolaborazioa

 

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Malko traidore batek ihes egin dit tipi, tapa bakoitzarekin. Ezin izaten diot eutsi. Korrikaren kontuekin edozein hedabidetan hasten direnean, hantxe dago traidorea, emozioaren lekuko. Zergatik? Ez dakit. Izan ere, euskarak berak ere ez dit halakori sortzen, baina lasterketa zoro honek bai.


Esplikaezina zait eta sasoi batean lotsa ere eragiten zidan. Behin baino gehiagotan malko traidorea negar bihurtu delako eta uste nuelako niri bakarrik gertatzen zitzaidala. Badakizue, euskaldun estoiko eta hotzen estereotipo gezurrezko hori. Eta hara non jakin dudan sare sozialei esker, hala gabiltzala makinatxo bat malko traidoreari (edo negar kataratari) eutsi ezinda. Zaldieroaren tira baten aurreko Korrikan marraztu zuen legez: Egun hauetan hunkigarria da pentsatzea edozein ordutan, nonbaiten, zoro zoragarri batzuk euskararen alde korrika dabiltzala. Exprai-k ezin hobeto adierazi zuen txio horretan sentitzen duguna. 

Era berean esplikaezina da argazkietan ikusten den jendearen aurpegiena! Zelako poza, zelako ilusioa! Ikusi duzue inor lekukoa eramaten eta serio? Ez, ez dago! arnasestuka badabiltza ere, ito beharrean, irribarre zabal ederra dute aurpegian! Zergatik? Ze endorfina klase jariatzen du lekukoak? Ze dopin ematen diete euskahaldunei?


Kontu gutxik sortzen dute Korrikak sortzen duen giro ona eta energia positiboa. Azkarregi pasatzen da gure begien aurretik, gure oin azpietatik. Eta asebeteta ez gaitu lagatzen, ase bidean baizik, baina gehiago nahian. Behar den moduan, enpatxatu barik!


Baina agian, sarritan, Korrikaren helburua ere, Korrikaren beraren sonak ostenduta lagatzen du: dirua lortzea. Izan ere, leku askotan helduen euskalduntze alfabetatzeak (eta altolatzen duen erakundeak, Aek-k) sostengu honen beharra du aurrera egiteko. Gure arloan, gure lanbide prestigio gutxiko honetan, inon ez gabiltza zoragarri. Baina, Nafarroan eta EH kontinentalean, batez ere, derrigorrean behar da zerbait euskaltegiek aurrera egin dezaten, euskalduntzea gauzatu dadin.


Nire ustez, emozio eta irribarreaz gain, dirua eta indarra emateaz aparte, euskara ikasteko eta hobetzeko inpultsoa ere izan beharko litzateke Korrika. Euskaltegiak betetzekoa, alegia. Hizkuntza indartzeko eta optimizatzeko. Darabilgun euskara makal eta errakitikoa, elikatzeko eta sendotzeko. Doakotasunaren bidetik, gaztelaniaren irakaskuntza EAEn den bezala, doan eta denondako, oztopo barik.


Horregatik nahiko nuke, hurrengo edizioak ez daitezela egin diru premiagatik edo beharragatik. Ez, euskara gozatua dela aldarrikatzeko baizik. Hizkuntza, Korrika legez, gozatzeko eta disfrutatzeko baita.


Eta antxitxiketan, lasterka, arineketan, arrapaladan, antxintxika, arin-arinka, harramazka, arrapaladan, harrapaka, lasterka, lasterrean, tarrapatan, abespeluan, galopan, karraderan takarradan, arrapataka, destajuan, arrapastaka po-li-ki, po-li-ki, beti.

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Denboraren joana

Leire Narbaiza 2015/03/25 17:02
2015eko martxoaren 20an Gipuzkoako hitza-n argitaratuta

Berrogeitaka urte dauzkagunok ondotxo dakigu zenbat afari, bazkari, ospakizun egiten diren bizitzaren laugarren hamarkadara iritsitakoan. Sukar arraro bat sortzen zaie askori, eta hala ekiten diote txikitako auzoko lagunen afaria, udalekuetako kideen asteburu-pasa, institutuko klaseko bazkaria, hogei urterekin egindako bidaia gogoangarri haren txangokideen juntadizoa…

Denak nerabezaro edo lehenengo gaztaroko kontuak dira beti, revival gustukoak, beti baitago orduko argazki emanaldia, sasoi hartako musika edota garai hartako anekdoten etengabeko kontaketa. Esan liteke berrogeiekin batera elkarretaratze horien antolatzaileek igartzen dutela gaztetasuna badoakiela esku artetik, hondartzako harea legez, eta helduaroan zeharo sartuta eta egonkortuta egon aurretik berriro ere bizi behar dituztela orduko denbora (ustezko) zoragarriak, aspaldian, artean gazte eta berde ginela...

Nostalgia izango da batzuentzat, oraindik gazte daudela konfirmatzeko besteentzat, baina horrelakoetatik sentsazio bereziak ateratzen ditut. Adibidez, hain gustuko nuen mutil hura gaur egun zelakoa den ikusita -eta ez naiz fisikoaz ari-, galdetzen diot neure buruari nola izan zitekeen erakarpen hura, gaur egun duen filosofia eta iritziekin.

Era berean, sarri askotan halako ospakizunetan, nire adineko jendearekin egon beharrean gurasoen kuadrillarekin nagoela pentsatu izan dut: gaiak, jarrerak, pentsaerak... Kezkagarria, benetan, konturatzen naizelako zein gutxi mugitu den gizartea, eta rolak etengabe errepikatzen direla. Tira, gurasoen lagun taldearena berrogeirekin ez ezik hogeita hamarrekin ere gertatu izan zait, beraz ez dakit adinaren kontua den ala beste zeozer. Dena den, azkenean beti pentsatzen dut eurak ote diren aldatu direnak ala ni neu naizen aldaketa izan duena.

Zaila da jakitea hori. Seguruenik denok aldatu gara, baina gaitza da esatea nor den kanbio handiena izan duena. Hala ere, harritu egiten nau euren buruek izan duten deribak: lehen defendatzen zutena, orain haren kontrario. Ia errekonozitu ere ez ditut egiten batzuk.

Beraz, gu orain hogei urte gaur egun garenak ginen, ala beste batzuk gara? Duela bi hamarkada oraingoa nintzen ala hainbeste aldatu naiz, ezen ez nauen inork ezagutzen? Orduan, beste horiek oraingo horiek dira, ala ez? Orain direnaren hazia euren baitan zeukaten, ala zegoeneko halakoak ziren? Izan ere, gaur ez ditut aurkitzen eurengan orduan topatutako gauza on haiek guztiak.

Esan dudan bezala, baliteke ni izatea aldatu dena, lozorrotik esnatu, lehen ikusten ez nuena behin betiko begiztatu duena izan ninteke; izan ere, inoiz baino niago sentitzen bainaiz gaur egun...

Zein berezia den mundua, zein bitxiak garen pertsonok. Baina zientifikoek esaten dutenaren arabera, gorputzeko zelula guztiak zazpi urtean behin mudatzen dira, eta ez zaigu lehengotik ezer geratzen. Beraz, hasiera hartako gu edo ni hura non dago? Gu gara orduko haiek, ala beste norbaitzuk bihurtu gara? Eta beste batzuk bagara, non geratu dira gure antzinako guak, beste botoi galduak bezala, hor nonbait? Ez gara gure baitakoak, antza denez. Haizeak eta gertaerek mugitutako zapiak baizik.

Jai egunak, egutegiak eta arrazionalizazioa

Leire Narbaiza 2015/03/20 10:44
Euskadi irratiko Faktoria saiorako 2015eko martxoaren 20rako egindako kolaborazioa

Martxoaren hogeia dugu gaur, ostirala, denok jakingo duzuenez. Gutako asko ez gara lanera joan, atzotik jai hartuta baikaude. Izan ere, atzo Euskal Herri penintsularrean jai izan zen, san Joseren omenez. Kendu eta jartzeko jaia. Santu hori banintz, haserre nengoke, batzuetan aintzakotzat hartzen nautelako eta beste batzuetan ez, nahieran. Baina nola liteke hori? Ospatzeko modukoa da ala ez?


Egia esatera, jai bada hartu egingo dut. Egokia izan ala ez, prest nago lanera ez joateagatik, benetan. Bestela beti egongo da aitzakiaren bat lanean etengabe jarduteko. Eta dolce far niente gustukoegia dut…


Tira, jai egun kontu honekin hainbat gauzari begiratu behar zaio. Alde batetik jai egun propioena; izan ere, jai asko Frantzia edo Espainiako jaiak dira, eta guk euskaldunok, ez dugu gure-gureri, zazpi herrialdeak batuko dituenik. Agian Euskararen eguna esango didazue. Bo, Xabierko Frantziskoren egunean jarri zuten, hil-hurren zegoenean hizkuntza ezezagun baten egin zuelako berba. Hizkuntza ote zen ala lardaskatu zituen fonema batzuk? Nork jakin! Hori bada Xabierrekoak euskararen alde egindako guztia, ez dakin nola iraun dugun euskaraz gaur egun arte. Beste eguna, Aberri eguna da. Ez dakit zergatik aukeratu behar izan zuten Berpizkunde igandea horretarako. Ez dakit zein arrazoi dagoen Euskal Herria eta Jesukristoren ustezko erresurrezioarekin lotzeko. Sekula ez dut ulertu. Gainera, beti opor denez, horretarako ere irtenbidea bilatu beharko genuke.


Bestetik, laikotasun eza dugu. Maiatzaren bata daukagu, ederki, baina horretaz gain ezer gutxi: Konstituzioa eta Mundu gerren bukaerak, armistizioak. Zer nahi duzue esatea? Ni neu ez naute gehiegi motibatzen. Zein ospatu genezake? Zein egun margotu beharko genuke gorriz egutegian, santu edo amabirjina barik? Egia esatera, ez zait bururatzen!


Gainera, urtea ere, egutegia jai erlijiosoen gainean dago eraikita; Gabonak eta Aste Santua. Eta azken hau mugikorra da! Ilargiaren araberakoa, lunatikoa! Batzuetan oso goiz, besteetan oso berandu, hiruhilekoak antolatzeko desastrea!


Horregatik zerbait arrazionalagoa proposatu nahi nuke, udazkenean dauden jai guztiak pilatzea saihesteko (urriak 12, azaroak 1, abenduak 6-8!), eta gero urtarriletik martxora ezer ez! Hori dela eta nire proposamena: solstizioak eta ekinozioak ospatzea. Lau hilean behin jaitxo batzuk izatea, ondo banatuta urtean zehar, kartesiarki, matematikoki. Egoki. Eta jai egun solteak (maiatzak 1, salbatu dudan bakarra, gehiago beharko genituzke) sakabanatuago beharko lukete.


Tradizio batzuk amaitzea litzateke, baina Corpus egunak ere ukiezina zirudien (“Tres jueves hay en el año que relucen más que el sol: Jueves Santo, Corpus Christi y el día de la Ascensión”) eta azken hogeita bost urtean ez da jai izan, eta inork ez du negarrik egin. Dena alda liteke, ohitura eta tradizio berriak sortuko dira, eta orain daudenak, eraldatuko. Imajinatzen dituzue Inauteriak eguraldi hobearekin, udan, adibidez? Ederra litzateke!

Nazioarteko egunek balio ote dute ezertarako? eta Martxoaren 8ak?

Leire Narbaiza 2015/03/16 19:44
Euskadi irratiko Faktoria saiorako egindako kolaborazioa 2015eko martxoaren 13an

Urteko egun guztiek badute horrelako omena. Batzuetan baita bi ere. Egun batzuk nazioarteko egunak dira, besteak ez. Gaixotasunak borrokatzekoak, hizkuntzak defendatzekoak, giza-taldeen aldekoak,... denetatik aurki liteke.


Baina nire galdera da ea ezertarako balio duten egun horiek, eraginik ba ote duten defendatzen duten hori ezagutarazteko edota zabaltzeko. Kontzientziatzen ba ote gaituzten. Nik, printzipioz, ezetz esango nuke. Izan ere, argazkian agertzeko baino ez dute balio, plantak egiteko, guai garela azalarazteko, orain hain modan dagoen “postureorako”. Denok agertu nahi dugu munduaren aurrean cool garela, konprometituak eta kontzientzia solidarioa daukagula. Argazkiak eta mezuak zabaltzen ditugu sare sozialetan gure kontzientziazioa azaltzeko, baina hurrengo egunean ahaztu zaigu bezperan


Eta emakumeen egunaren gainean jardun genezake, pasa den igandean egin zelako. Lehengo esan, aspaldi galdu duela “langile “ adjektiboa, eta gainera, pluralean erabili beharko genukeela, emakumeak askotarikoak garelako eta andrea izateko modu anitz dagoelako.


Esandako moduan aurreko domekan ospatu eta aldarrikatu genuen gure eguna. Eta martxoaren 8 honetan nazioarteko egun hauen balioaz jabetu naiz. Beraz, oraingoan aldeko jarrera dut. Beharbada, beste baten pentsatuko dut sarreran moduan, ondo geratzeko eta itxurakeria hutsa direla, baina aldakorra naiz, beletosia Eibarren esango genukeen legez.


Kontua da, Villabonan egun horretan bertan eraso sexual baten ahalegina izan zuela neska batek, eta aste honetan bertan espainiar estatuan 3 emakume erail dituztela beraien bikotekideek edo bikotekide ohiek. Horregatik besterik ez bada ere, kasu larri hauek ikusarazteko, beharrezko zaizkigu halako egunak.


Tira, larrienean jarri naiz, baina nahiko nuke “Bechdel testa” http://eu.wikipedia.org/wiki/Bechdel_testa berriro ere pasatu behar ez izatea (film, antzerki, liburu eta abarretan egiten dena) , ez atzera ere ez kontatzea zenbat emakume dauden hitzaldi bateko argazkian, etb-ko debateetan, Faktoriako kolaboratzaileen artean. Halaber, kirol berrietan, emakume izenak irakurri eta entzutea gura nuke.


Mereziko luke nazioarteko egun honek titietan begirada iltzatuta izaten dutenek begietara begiratu baligute, kalean leku ilun eta bakartietatik pasatzean beldurra desagertuko balitzaigu, “neska baten moduan egiten duzu korrika” mespretxuzko esamoldea izateari utziko balio.


Ederra litzate ostera ere “feminazi” berba ez entzutea, neska gazteek ez pentsatzea feminista izatea henbrista izatea dela, berdintasuna ahoan erabiltzen duten horiek baina feministak gorrotatzen dituztela/gaituztela esaten duten horiei kareta kentzea...


Mutikoak arrosaz janztea eta arrosa gustatzen zaiela libre aitortzea. Maitagarriak gustuko dituztela. Gizonezkoek publikoan negar egin ahal izatea, sentimenduak agerian erakustearen libertateagatik ere egingo nuke gustura egun hori.


Eta neskak futbolariak milioiak irabaztea, inork ez galdetzea “Nobioa, noizko?”, “eta ezkontza?”, “ez duzu umerik ekarri behar?”, “ume bakarrarekin geratuko zara/zarete?”. “Señorita” portatu beharra, fin. Takoiak, depilazioa eta abarrak tirania izan ez beste aukera bat baizik. Itxura ez izatea kontuan hartzen zaigun gaitasun bakarra. Fregona eta erratzarekin ez ginela jaio jakinaraztea…


Horrelako kontu txiki eta handiengatik merezi du aldarrikatzeko egun bat izatea, 365 izan daitezen.

Porlanezko gezurrak

Leire Narbaiza 2015/03/06 11:10
2015eko martxoaren 6an Gipuzkoa Hitza-n argitaratuta

Orain hogei bat urte erosi nion udalekuetako begiralekide bati abiadura handiko trenaren kontrako kamiseta. Proiektu horren berri urte batzuk lehenago izan genuen, baina orduan, nikia erositakoan, jaso nituen azalpenak, eta hortik aurrera, eskuetara heltzen zitzaidan guztia irakurri.

Hogeita bost urtean gabiltza bueltaka trenaren kontu honekin: abiadura handikoa izango zela. Gero ezinezkoa zela gure orografia eta distantziengatik eta abiadura altukoa izango zela. Ostean, pertsonak garraiatzeko ez ezik, merkantziak ere eramango zituela. Beranduago, ezetz, tren-geltokietan biltegi erraldoiak egin behar zirelako eta bateraezina zela hori hiriburuen erdigunera ailegatzearekin.

Europarekin lotuko gintuela ere esan ziguten, baina Frantziako gobernu bik, kolore politiko desberdinetakoek gainera, berretsi dute beste hamabost urtean, gutxienez, ez dutela beste linearik egingo, eta "gurearekin" lotzearena are atzerago izango da, inoiz baldin bada. Beraz, Europa bakarra Madril litzateke, eta lotura hori zalantzakoa da, gainera. Hori gutxi balitz, egunotan esan digute aurreikusitako bidaia-denborak ez direla hain laburrak izango, automobilean egitea bezalakoak izango direla, alegia.

Hori dena jakinda, Eusko Jaurlaritzak aurrera segitzen du, guztiz tematuta lan itzel honekin. Kosta ahala kosta. Burugabeki. Daukaguna eta ez daukaguna gastatuta. Ingurumenean kalte itzulezinak eginda, langileak lan istripuetan hilda, erabili behar ez diren zubiak eraiki eta bertan behera lagata. Eta, hala ere, ekin. Egoera ekonomiko latz honetan, larrialdiko laguntzak amaitu direnean, kontziliaziogatikoak agortu zaizkigunean. Osakidetzan murrizketengatik langile gutxiago, probak eta tratamenduak laburtuta, dirurik ez dagoelako.

Gero gestio onaz egingo dute berba. Hemen gauzak buruaz egiten direla, ez daukagula erabili bako aireporturik, baina bai Euskotrenek erosi zazpi lokomotora, 22 milioi euro gastatu eta erabili ez. Edo neurriz kanpoko proiektuak, Balentziaga museoa bezalakoak: ederra baina gordetzen duenarentzat eraikin handiegia. Edo BEC erraldoia, diru-zulo hutsa… Handia, erraldoia, garaua, tantaia, jigantea… dena neurriz kanpokoa. Zenbat eta handiagoa, hobe.

Balenciaga museoa

Ingurura begiratuta, oso jokabide espainiarra da hori. Porlanean eta enparauetan dirua xahutu, beharbada inoiz ez erabiltzeko La Engañako tunelarekin (Kantabria eta Burgos artean) gertatu zen bezala: Santander eta Mediterraneoa lotuko zuen trenbidearen obra ikaragarri zaila eta gogorra, goitik behera amaituta zegoena, heriotzak eragin zituena baina sekula ez zutena martxan jarri. Ezagunegia kontua ezta?

Han fondoan argia ikusten da...

Baina orain, trena ei da etorkizuna. Horrela zuritzen dute euren burua. Zaila da ulertzea, hala ere, kontu hau, jakinda joan den mendeko hirurogeiko hamarkadan Hego Euskal Herria zela Europan kilometro koadroko trenbide kilometro gehien zuen lurraldea. Orain trena etorkizuna, baina orduan linea hauetako asko (Plazaola, Urola, Vasco-navarro…) eraitsi zituzten eta lurraldea errepidez bete, automobila, bere industria, erregai eta eraikuntza-enpresen mesedetan: porlana eta petrolioa elkar hartuta. Gaur egun ere halaxe: denon kontura batzuek negozioa egin, herritarrendako eskasia eta estutasuna badakar ere. Diruak baitu boterea, eta gobernua.

 

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua