Markos Zapiain

Mezu hau jaso dut, atzo eta bigarren aldiz gaur; euskaltelekoek jakinarazi didate nire posta kontrolatzeko asmoz egin dutela eta nire ordenagailua birusez kutsatzeko.

ACCOUNT VERIFICATION TEAM delakoak igorria da

Nori: Undisclosed recipients

Gaia: This Message is from the euskalnet.net

This Message is from the euskalnet.net database Centre.We are currently
upgrading our web/data base and carrying out maintenances of all our
euskalnet.net e-mail accounts.To prevent your account from being closed
unnecessarily.You are required to send us your **Current Username &
Current Password***

Webmaster Online Department
euskalnet.net database Centre

Oraingo 46 urteetatik eskolak ematen hasi nintzen sasoira begira, 1987ra, 23 urte neuzkala, eta aurreko urteetara, iruditzen zait lana akuilu izan zekidakeela nire orduko bizimodu eta izaera bigun eta amorfoa zuzentzeko, ordukoa bezain gaur egungoa ere badena zoritxarrez; espero dut jubilatu ostean akats horiek gainditzearren egiteko asmoa dudan ahalegina arrakastatsua izan dadin eta behin betikoa.

Irakaskuntzan aritu baino lehen epe laburreko beste zenbait lanbidetan ere ibili nintzen, baina ordaindutako lanak lau baino ez nituen izan, kronologikoki zerrendatuko ditudanak: laguntzaile gure amaren eta amonaren dendan, Novedades Peluaga, Irunen; Tolosako baserri batean morroi; sukaldean garbitzaile, baina ez baxera eta mahai-tresneria garbitzen, baizik zola eta eltzetzar erraldoiak, British Gas-en, Londresen; eta laugarren, Londresen halaber, agindutako betebehar zehatza burututakoan amaitzen den lan horietako bat, South Kensington Hotel-ean: solairu jakin batzuetatik traste guztiak azpiko solairura jaitsi (oheak, telebistak, altzairuak, baita moketa bera ere, behin desitsatsi eta biribilkatu ondoren), hustutako solairua sakonki garbitu ahal izan zezaten; gero trasteak berriro igo eta zegokien lekuan kokatu behar genituen.

Lau lan apal horiek ez bezala irakaslearenak errotik aldatu zidan bizimodua. Nire eskoletan berehala nabarmendu zen gaur egun oraindik larriki kezkatzen nauen akatsa: autoritate gabezia, giro egokia ezartzeko ezintasuna programaren edukiak eraginkortasunez transmititu ahal izateko. Garbi oroitzen naiz lehenbiziko urte hartako eszena batez, arratsaldea zen (oroitzen naiz pentsatu bainuen: “hau gogoratu behar diat eta kontatu, garrantzitsua duk”): ikasle batzuk borrokan zebiltzan, elkarri aulkiak jaurtikiz burura, garrasika, elkar astinduz eta estrangulatuz mahaien gainetik; aulki eta mahai horietako hainbat eta hainbat nigandik hurbil erortzen ziren; arbelari itsatsita nengoen, zutik; ikasgela erdian beste ikasle batzuek banatu berriak nizkien apunte eta ariketekin sua piztu zuten; atzeko hormatik irratikasete batek infernuko zarata zabaltzen zuen (nire onespenaz gainera, zeren ikasleen ordezkariak, ikasturte hasieran, baimena eskatu baitzidan musika jartzeko, eskolak eramangarriagoak izan zitezen, eta nik onartu; pixkanaka-pixkanaka garbi gelditu zen musika mota eta bolumena beti beraiek aukeratzen zutela, eta oroitzen naizen egunerako beranduegi zen deus ere konpontzen saiatzeko).

Gatazkatsu deritzoten ikastetxe horietako bat zen. Lehenbiziko egunean, heldu berritan, ikasketa-burua, Elena, bere bulegoan instruitzen ari zitzaidanean, neska ikasle bat sartu zen, eskumuturrak bendaturik. Elenak naturaltasunez esan zion: “Hori mania zuena, suizidatzen ahalegintzekoa”. Nire harriduraz ohartuta, eta behin ikasleak, Idoiak, alde egin ondoren, Elenak azaldu zidan aurreko urtean Idoiaren adiskide bat, neska ere, arrakastaz suizidatu zela. Gure institutuan galiziar ikasle batzuk genituen, apaiz batek erreformatoriotik atera eta bere etxean hartu zituenak, Errenterian; eta gure ikastetxea esleitu zieten. Itxuraz, heroina saltzen zuten ijito batzuen erdi lagun egin ziren; ijitoek Idoiari eta bere adiskideei heroina-kopuru handi baten salmenta agindu zieten, baina galiziarrek, saldu beharrean, zainetik sartu zuten; ondorioz, gameluek bortizki mehatxatzen zituzten eta hainbat bider jipoitu zituzten, dirua berreskuratzeko itxaropenez. Elenak zioenez, presioa pairatu ezinak bultzatu zuen Idoia ahaleginera eta bere adiskidea suizidiora.

Zenbait irakasle libertariorekin ikasia nintzen, bai Hondarribiko institutuan eta bai karreran, Zorroagan; erakargarrienak zitzaizkidan, eta irakasle-lanetan hasi nintzelarik imitatu egiten nituen, batzuetan nahi gabe; horrek maiz utzi ninduen irrigarri lehenbiziko urte hartan, hala nola tutore gisa gurasoekin eduki nuen lehenbiziko bileran: Antonio, matematikako irakasle zintzo eta zorrotz bat, aholkulari zaildu gisa laguntzera etorri zitzaidan, eta txundituta utzi nuen nire buruari ozenki galdetzeari ekin niolarik, gurasoen aurrean, ea zergatik onartzen ote den beste barik nire hitzak, ikasgelan eta edonon, beren seme-alabenak baino baliotsuagoak direla, zer eskubide dudan inor isilarazteko nire mintzoa inposatzearren, zein uste ote dudan naizela gure gazteria erreprimitzeko, hain bizipen interesgarriak dauzkana, helduok entzuteko irrikaz behar baikenuke; eta garrantzitsuena ez dela ikastea baizik bizitzea, eta eskola, azken batean, gure gizartea definitzen duen espetxe-sistemaren gune nagusietakoa dela. Aita batek esaldi arraro batzuk bota zituen zezelka, mozkortuta zegoen. (Zenbait egunen buruan ikastorduan bere alaba supituki zutitu, leihoa ireki eta goitika egin zuen. Goitikina, aski solidoa, leiho-koskan gelditu zen.)

Batzarraren ostean Antoniok aholkatu zidan, arrazoi osoz, hurrengo solasetan mugatu nendila gurasoei behin eta berriz errepikatzera beren seme-alabek asko ikasi beharko zutela ikasturtea gainditu ahal izatekotan, hurbildik zaintzeko etxeko lanak egin zitzaten, titulu bat ongi etorriko zitzaiela bizitzan baina lortu ahal izateko beharrezkoa zela nolabaiteko diziplina eskolan bezala etxean ere...

Antoniok, eskarmentu luzea izanagatik ere, makurtu ez zen gutxi horietakoa zen. Besteak beste, uko egiten zion egiarekin trapitxeatzeari, are hezkuntza-delegazioarekin tratuan. Aitortu zidan intrantsigentzia horrek bikote-bereizte batzuk ere ekarri zizkiola ondorioz.

Hamazazpi urte zeramatzan irakaskuntzan lanean eta egundo ez zion ikastetxera joateari utzi: ez eritasun arin, ez trafiko-arazo, ez deus. Asistentzia-falta bakar bat ere ez hamazazpi urtean. Nire lehenbiziko ikasturte hartan, egunsenti batez iratzargailuak ez zion jo. Frogagirian idatzi zuen: “Ez naiz lehenbiziko ordura iritsi iratzargailua matxuratu zaidalako”. Delegazioan ez zuten onartu, eskatu zioten ordeztu zezan “eritasun arina” edota “trafiko-arazoak” idatzirik, asistentzia-falten justifikatzaile gisa ofizialki onartutako eragozpenak bi-biak. Marianok ez zuen onartu, ez baitzetozen egiarekin bat. Ez zuen amore ematen burokraziak bultzatzen duen zinismo lausoaren aurrean. Bertantxe goxo egin nuen nik lehenbiziko ikasturte hartan berehala, baina jubilatu ondoren Marianorekin berriro kontaktatzen ahaleginduko naiz.

Kontrol-kamerak edonon jartzearen aldekoek diote etengabeko zaintzapean gaudela jakiteak hobetu egiten duela gure jokabidea, sendotu gure baitan arau eragingarriei eduki beharreko begirunea.

Ordea, gure burua beste gizakien begiradapean kokatua sentitzeak gure eraginkortasuna hobetzen duela dioen iritzia ez dagoela sendoki oinarritua erakutsi du azterketa zientifiko batek, penaltiaren kinkan tiratzaileek eta atezainek izaten duten jarrera aztertu duena.

Ben-Gurion Unibertsitateko Michael Bar-Elik eta bere taldeak, psikologia kognitiboan adituak, 286 penaltiz osaturiko lagin bat aztertu dute, goi mailako futbol-partidetan jaurtiak. Hainbat ondorio atera dituzte.

Lehenik eta behin, guztiok genekiena egiaztatu dute: penaltiak gelditzea oso da zaila. Atera zuzen samar jaurtikiz gero ehuneko 85a sartzen da. Atezainek, baloia geldiarazteko ahaleginez, jauzi egiten dute ia beti, ehuneko 94ean zehazki, ezkerrera zein eskuinera. Jaurtiketaren norabidea aldez aurretik igartzen saiatzen dira atezainak, eta ehuneko 50an tronpatzen dira edo asmatzen dute.

Atezaina soilik ehuneko 6an gelditzen da atearen erdialdean, salto egiteke. Eta, hauxe deigarriena, taktika minoritario hori da hain zuzen bidezkoena, Bar-Eli doktoreak eta bere aditu-taldeak frogatu dutenez: alde batera salto egiten duen atezainaren arrakasta-aukera apalagoa da, ehuneko 13koa baino ez; aitzitik, erdialdean tinko gelditzen den atezainaren aukera ehuneko 30eraino igotzen da.

Penalti-jaurtitzaileei dagokienez, taktikarik erabiliena (ehuneko 57) ateko beheko aldera botatzea da, beheko herenera. Haatik, hori ere ez da egokiena: goiko herenera jaurtikiz gero gola sartzeko aukera ehuneko 100etik hurbil dabil; aldiz, beheko herenera botata ehuneko 80 besterik ez.

Zergatik ote dira erabilienak porrota errazago erakartzen duten aukera horiek? Israelgo ikerlarien arabera, besteen begirada (publikoarena, gainerako jokalariena, kirol-agintariena) erabakigarria da bai tiratzaileen eta bai atezainen jokabidea ulertzeko orduan.

Penaltiaren aurrez aurre atezainak badaki baloia gelditzeko aukera urriak dituela, etsia izaten da ia beti atezainaren barne muinetako egoera. Eta mugitu egiten da, bere burua eskuin edo ezker aldera botaz, ezer egin gabeko porrota lotsagarriagotzat jotzen baita, zerbait egin ondoren galtzea baino.

Tiratzaileari dagokionez, nahiago izaten du atezainak baloia gerarazteko arriskua, altuegi bota eta baloia hodei artean gal dadin baino, lotsagarriagoa eta desohoragarriagoa omen baita.

Bar-Eliren ikerketak guztiok genekien beste hau ere nabarmendu du: besteen begiradak batzuetan hobetu egiten du gure jokaera, baina beste batzuetan okertu. Niretzat torturatzea gaiztoagoa da hiltzea baino. Kamerak giza jokabidea duda barik zintzotuko lukeen eremuetako bat tortura-ziega litzateke. Alta, tortura-ziegak dira agintariek kamerak ipintzen ez dituzten leku bakarrak; bien bitartean, kamerez josten ari dira basamortuak, itsaso zabalak, lorategiak, hodeiak eta futbol-zelaiak. Agintariek, torturari etekin mediatiko/elektorala ateratzeko eragozpenik ez duten psikopatak direlarik, ez dute tortura-ziegetan kamerarik nahi izaten, eta horrelakoxe agintariak ezarri dizkigute tamalez.

“Herri” izenak hainbat esanahi dauzka, bat ez datozenak “pueblo” edo “peuple” hitzekin. Esanguratsua da nola jarri behar izan zuen Jaucourteko zaldunak arraina bere isatsari hozka ilustratuen Entziklopediarako “herri” (peuple) definitu behar izan zuelarik: “Izen kolektiboa, definitzen zaila, zeren “herri” kontzeptuaren ideia diferenteak sortzen baititugu munduko toki desberdinetan, garai desberdinetan eta gertaeren izaeraren arabera”. Baliteke gizakiak elkarrengandik bereizten dituena ez izatea berdintzen dituena bezain garrantzitsu, baina duda barik Sarkozy ez da kubatarra. Gizatasuna herri desberdinetan ageri da. Jakina, mestizaiak eta mugen lausoak zaildu egiten dute herrien arteko bereizte argia. Konstituzionalistek muturra okertzen dute “herria” irakurtzen dutenean, zaharkin hori, amaginarreba ikusten dutenean bezala. Ordea, noizean behin paseatzera atera beharra dago nola amaginarreba hala herria, frexkatu daitezela momiak.

Inork ez daki zehazki zer ote den herria. “Herria” esaten denean (txetxeniar herria, korsikar herria, euskal herria, maputxeen herria) aipatu nahi izaten da edo Estaturen batek pairatu beharreko odoluzkia, edo bestela Jainkoaren edo G puntuaren antzeko zerbait, definitzen zaila baina baten batek sentitu omen duena. Bizirauten tematurik dabilen herri baten aurkako gerra ideologikoan, etsai inperialak argudiatu ohi du euskal herria ez dela existitzen, haluzinazio hutsa dela, beren burua euskalduntzat jotzen dituzten ero batzuk direla euskaldunak.

Egia esan, irudimenezkoa ez da soilik herria; gizabanakoa ere irudimenezkoa da, David Hume eskoziar filosofo ospetsuak ederki erakutsi zuenez, zeina (berak kontatua) eskoziar izate hutsagatik ingeles orok urkaturik nahi baitzuen. Izena duen herri baten existentzia ukatzeko arrazoiak berdin-berdin erabil litezke edozein identitate pertsonal ukatzeko ere. Ben Gurion, Golda Meir eta Israelgo presidente ia guztiek errepikatu dute palestinar herria ez dela exisitzen, konstituzionalisten ideologo batzuek legetxe euskal herriaz. Eta ez zaie arrazoirik falta; ezta ere eleberri txarren atarietako ohiko oharraren aldaera interesgarri honi: “Eleberri honetako pertsonaia guztiak fikziozkoak dira, bizitza errealeko pertsonak bezal-bezalaxe”. Santi Leoneren nortasuna herri maputxearena edo espainolarena bezain irudimenezkoa da. Edonola ere, irudipenek ondorio errealak eragiten dituzte. Bestalde, ez dut hil nahi, sentimendu natural eta bidezkoa.

Espainiako Konstituzioak, onartu ez genuen arren euskaldun gehienak menpean gauzkanak, lege bortizki antidemokratikoak ditu; hala ere, bada Konstituzioak zapaldurik sentitzen ez den jendea, abertzaletasun konstituzionala deiturikoa aldezten duena. Zozokeria dirudi abertzaletasun konstituzional horrek lehen begiratuan, baina, zozokeria gehiegiren antzera, iruzurra ezkutatzen du: exijitzea bezala da Athletic edota Barca baztertzea eta ahaztea, futbol unibertsalaren maitasunaren izenean, alegia, Real Madridenean, arbitroen laguntzarik gabe titulu bakar bat ere irabazteko gai ez den taldea bestalde.

Espainiako separatismoek gero eta maizago erabiltzen dituzte zentzu komunari dagozkion arrazoibideak, pragmatikoak eta kontsekuentzialistak: Euskal Herriaren tamainak era azkar eta eragingarrian ahalbidetzen du berrikuntza sozial eta ekonomikoei egokitzea eta arazo zehatzen kudeaketa; gainera, jakina, Euskal Herri independente batek hobeki bermatuko luke euskararen iraupena. Aldiz, konstituzionalisten argudioak nahasiak eta mitologikoak izaten dira, edo beldurrean oinarrituak (ez badira mehatxu zuzenak), edo bestela ez dira argudioak. Gaur egun aldarrikatzea estatuak XIX. mendeko kontua direla (baina ezein herrik ez dio borondatez uko egiten halako fosilari, atxikitze susmagarria inondik ere); aldarrikatzea independentziak Europatik at kokatuko gintuzkeela; aldarrikatzea heresia litzatekeela ama aberriaren batasun sakratua eta honen gorputza zatitzen uztea; aldarrikatzea aukera independentista hedatuz gero “tankeak bidaliko ditugu, Konstituzioko zortzigarren artikuluak agintzen baitu”... bistan da honezkero aukera dependentista gelditu dela zaharkiturik, eta ziurgabeen erasokorkeria arriskutsuak itsustu egiten duela.

Independentzia lasaibide eta ongizate litzaiguke, besteak beste PPk, Francoren espirituaren oinordekoak, 10 milioi boto inguru lortzen dituelako Espainian hauteskundea joan hauteskundea jin, eta egiturazko indar hori etengabeko mutur-sartze vaticanista/tardofrankista bilakatzen delako, jokaera politiko, judizial eta mediatikoan; traba itogarria barren, gainetik lehenbailehen astindu beharrekoa.