Astelehenean izan zen aurkezpena Ansoaingo antzokian. Clemente Bernad argazkilari eta dokumentalgile nafarraren lana da. "Gogoeten kabian - Donde habita el recuerdo".

Azken 8 urteotan Espainia osoa zehar ibili da, Gerra Zibilean izandako errepresioaren eta hilketen inguruko lekukotasunak jasotzen, han eta hemen azaleratu diren hobien argazkiak ateratzen eta horren inguruan dokumentala osatzen.

Lan horren emaitza izan dira Gogoeten kabian proiektuan garatutako Desvelados liburua eta Morir de sueños dokumentala.

Irudi gordin-gordinak, gogorrak. Baina historia are gordin eta gogorragoa. Gerra zibilak eragindako hilketak eta desagertuak; errepresioa, fusilamenduak, bide bazterrak eta gorrotoa; eta familien min isila, eta jakin-nahia. 

Liburuaren PDFa sarean ikus daiteke: Desvelados. Eta dokumentalaren aurrerapena trailer honetan:

Morir de sueños from clemente bernad on Vimeo.

Proiektuak Facebook orrialdea dauka eta Clemente Bernadi elkarrizketa egin diote Noticias de Navarran eta Publicon. 

Hementxe webgunean dagoen sinopsia:

Este proyecto audiovisual habla de los miles de asesinados en la zona sublevada tras el golpe de estado del 18 de julio de 1936, que fueron víctimas de una represión cruel y sistemática y que fueron enterrados en fosas comunes a lo largo de todo el país, ocultas por un pesado manto de silencio y olvido. Este proyecto aborda las labores de recuperación de los restos y de la memoria de esos miles de asesinados tanto durante el golpe de estado como durante la posterior guerra civil y los años de régimen franquista, a través de las exhumaciones realizadas con rigurosas técnicas de arqueología forense que garantizan la seriedad, el respeto y la trascendencia de los trabajos.

Esta es una historia que habla de sufrimiento, de olvido, de horror, de silencio, de miedo, de odio y de muerte. Pero sobre todo es una historia llena de amor. Del amor de quienes decidieron no olvidar, llorar y luchar sin descanso por la memoria de todos aquellos a los que les fueron arrebatadas impunemente sus vidas. Sus sueños.

Amantala Kultur Elkarteak 1936ko gerraren 75. urteurrena gogora ekartzeko garai horretako historia emakumeen begietatik kontatzeko ikuskizuna prestatu du: Amantalen Ahotsa. Urriaren 7an izango da, arratseko 20:00etan, Donostiako Victoria Eugenia antzokian. Sarrerak bihartik aurrera izango dira salgai, 12 euroan, Victoria Eugenia antzokian bertan eta Interneten.

Joan zen uztailean 75 bete ziren 1936ko gerra hasi zenetik. Urtemuga baliatuta, emakume talde batek ikuskizun ederra antolatu du azken hilabeteetan. 2010. urtean bururatu zitzaien urte haietako historia berreskuratzea, baina emakumeen begiradapetik egitea. Fronteak edo politikan ibili ziren gizonezkoen lekukotasuna askotan entzun izan dugu, baina oraingoan andrazkoen bizipenetatik abiatuta berreskuratu nahi izan dute gerran  eta gerra ostean bizi izandakoa.

Emanaldiaren ardatza gerra garaia bizitako emakumeen testigantzak izango dira: "Ikuskizunaren bizkar-hezurra adineko emakumeen testigantzak izango dira, Ahotsak.com proiektuko bideo pasarteak", aipatu du gaur goizeko prentsaurrekoan Idoia Etxeberriak, Amantala Kultur Elkarteko ordezkariak. "Izan ere, gerra garaiko pasadizoak gizonezkoek kontatu dituzte orain arte, borrokan parte hartu zutenek. Emakumea familiaren euskarria izan zen; halere, haren minak eta ahaleginak ezkutuan geratu direlakoan gaude". Emakumeek etxean, lanean eta kalean bizi izan zutena jasoko dute: "Haien pozak, nekeak eta buruhausteak. Gerra garaian eta ondoren".

Gerrako kontuak ez ezik, gizarteko alor guztiak jorratuko dituzte: etxeko ohiturak, laneko gora beherak, kaleko giroa, erlijioaren indarra… Batzuetan gordin, beste batzuetan umoretsu. «Gipuzkoako eskualde guztietako emakumeen ahotsak hartuko ditugu aintzat; sukaldetik plazara aterako ditugu. Gure amonei eman nahi diegu hitza, eta soka horri helduta, zerbait berria eta modernoa sortu. Horretarako bildu ditugu ikuskizunean kultur arloko hainbat pertsona».

Proiektuaren prentsa-ohar txukun-txukuna hementxe PDFan.

Lekukotasunak ardatz hartuta, beste hainbat ikuskizun ere bilduko ditu jaialdiak: bertsoak, zuzeneko musika, kantuak, antzezkia eta dantza. Betiere emakumezkoak protagonista direlarik. Maialen Lujanbio bertsolaria; Oinkari dantza taldeko Laura Martin; Amaia Zubiria, Arianne Unamuno eta Zaloa Urain abeslariak; Ainere Tolosa, Sara Cozar, eta Naiara Arnedo aktoreak,... eta beste hainbat, denak ere Agurtzane Intxaurragak zuzenduta.

Seguru asko izen horiek jasoko dituzte aipamen gehien; eurak dira ezagunenak. Baina nik ondo dakit datorren astean aurkeztuko den ekitaldi honetan, benetako bihotza beste 5 "amantal" izan direla, Ahotsak proiektuan lankide izan ditudan Haizea Odria, Idoia Etxeberria, Miren Artetxe, Ainitze Oruesagasti eta Ainhoa Ansa. Ideia pentsatu, landu eta zoragarri bideratu dutenak. Zorionak neskak! Itzelak zarie!

Literatura klasikoa aipatzen dudanean, zentzu zabalenean esaten dut. Hau da, 1975. urtea baino lehenago argitaratutako lanak aukeratu ditut. Muga historiko bat, demokraziaren etorrera eta euskararen zabalkundea; euskara batuaren eta normalizazioaren hasiera; data borobila.

Beste hizkuntza batzuetan desberdin jokatuko genuke, seguru, baina esan daiteke euskal literaturan 1965-1970. urtera arte ez dela hasten literatura modernoa (Txillardegiren eta Saizarbitoriaren lanekin, besteak beste). Hortik aurrerakoa, 1975etik aurrerako zerrenda egitea, askoz zailagoa begitantzen zait, kantitatez eta kalitatez izugarrizko jauzia eman zelako 10 urte eskasean.

Oharra. Ez dut zerrendan sartu:

• ez gramatikarik eta ez apologiarik ez euskara ikasteko gidalibururik.
• ez gai erabat erlijiosoa duen lanik. Katiximak, dotrinak eta abarrak.
• ez ikasmaterialik .
• ez zatika eta aldizkarietan argitaratutako ipuin eta poemarik.

Norbaitek esango du euskal produkziorik gehiena utzi dudala horrela kanpoan, eta egia da. Baina tira, azken batean, "literatura" eta "liburuak" aukeratu ditut (zentzurik zabalenean). Hala ere, salbuespenen bat edo beste ere egin dut, nire ustez merezi zuenean. Balio linguistiko eta literarioa hobetsi dut. Baita garai batean mugarri izan zirelako edo euskal literaturan leku berezia dutelako (1. eleberri ahalegina, edo 1. saiakera liburua, poesian bide berriak urratzea, eta abar), edo bere garaian arrakasta handia izan zuelako.

Ikusiko duzunez, goiko irizpideak jarraituz, kanpoan geratu dira klasiko gehienak (Leizarraga, Etxeberri, Larramendi, Astarloa...). Baita XIX-XX mende bitarteko hainbat idazle handi ere, euren lanak beste ezaugarri batzuk izan dituelako (ipuinak, itzulpenak, literatur kritika, iritzi-artikuluak, saiakera...). Esate baterako, Jean Hiriart-Urruti, Nemesio Etxaniz, Felipe Arrese-Beitia, Piarres Larzabal, Jean Diharce "Iratzeder", Jokin Zaitegi, edo Ricardo Arregi. Eta nola ez, hiru handiak: R.M. Azkue, J.M. Barandiaran eta Koldo Mitxelena. Horiek ere irakurri eta ezagutu beharra dago, jakina. Baina zerrenda honetatik kanpo daude.

Hona hemen nire 30eko zerrenda:

• Lingua Vasconum Primitiae (Bernard Etxepare, 1545)
• Lazarragaren eskuizkribua (Joan Perez de Lazarraga, 1567)
• Guero (Pedro Axular, 1643)
• Atsotizac edo Refrauac eta O-ren gastaroa neurthitzetan (Arnaut Oihenart, 1657)
• Eusqueraren berri onac (Agustin Kardaberaz, 1761)
• Peru Abarka (Juan Antonio Mogel, 1802; 1881an argitaratua)
• Piarres Adame (Juan Bautista Elissamburu, 1889) 1go euskal nobela? amaigabea
• Kresala (Txomin Agirre, 1906) 1go euskal nobela?
• Buruchkak (Jean Etxepare "Medikua", 1910) kazetaritza lanen bilduma
• Abarrak (Ebaristo Bustintza "Kirikiño", 1918) bilduma
• Bide barrijak (Esteban Urkiaga "Lauaxeta", 1931)
• Biotz begietan (Xabier Lizardi, 1932)
• Arantzazu euskal-poema (Salbatore Mitxelena, 1949) gerra osteko lehenengo euskarazko lana
• Euskaldunak (Nikolas Ormaetxea "Orixe", 1950) alderdi linguistikoa baino, euskal poema epikoa izatea
  
• Milla euskal olerki eder (Santi Onaindia, 1954; bilduma)
• Amabost egun Urgainen (Joseba Andoni Loidi, 1955) polizia nobela
• Joanak Joan (Jon Etxaide, 1955)
• Leturiaren egunkari ezkutua (Jose Luis Alvarez "Txillardegi", 1957) 1. euskal nobela modernoa
• Mendekoste gereziak eta beste (Jean Etxepare "Gaztea", 1963)
• Gorrotoa lege (Jon Etxaide, 1964)
• Harri eta Herri (Gabriel Aresti, 1964) mugarria euskal poesigintzan eta literaturan
• Huntaz eta Hartaz (Jose Luis Alvarez "Txillardegi, 1965) lehen saiakera liburua
• Elsa Scheelen (Jose Luis Alvarez "Txillardegi", 1969)
• Egunero hasten delako (Ramon Saizarbitoria, 1969)
• Euskal Elerti 69 (Askoren artean, 1969) bilduma
• Haur besoetakoa (Jon Mirande, 1970)
• Hizkuntza, etnia eta marxismoa (Joxe Azurmendi, 1971)
• Herriaren lekuko (Rikardo Arregi, 1972)
• Itsasoak ez du esperantzarik (Luis Haranbur-Altuna, 1973) garai hartako best-sellerra
• Hiru gizon bakarka (Bitoriano Gandiaga, 1974)

Batek beste 5 gehituko lituzke, beste batek 5 kenduko. Baina uste dut gehienok bat egingo genukeela goiko zerrendako hautagai gehientsuenekin. Edo ez? Ea zer diozuen...

Eibarko Armagintza Museoa orain dela 5-6 urte ireki zuten Eibarren, ia-ia 100 urte zituen asmo eta proiektua egi bihurtuz. Portalea kultura etxean dago, Bista Eder kalean, Eibarko erdigunean.

Hasiera batean arma museo hutsa zen arren, iaztik ona Eibarko industriaren inguruko museoa da, orain 600 urteko lehenengo ola eta arma-lantegietatik hasi eta XXI. gizaldiko azken aurrerakuntza teknologikoetaraino.

Polita da, ederto dago. Merezi du. Webgunean duzue informazio guztia.

Azken egunotan, gainera, erakusketan bertan ikus daitezkeen zenbait bideo sareratu dituzte. Youtuben kontua ireki dute eta hantxe daude ikusgai bideorik gehienak: Museoaren historia, armagintzaren historia Eibarren, armaginen lanbidearen ingurukoak, eta abar.

Hementxe pare bat, adibiderako. Gainontzekoak Youtuben eta Museoaren webgunean.

Noizkua ete da hau testuau?

"Ni los individuos, ni las clases, ni los pueblos que integran la comunidad política española gozan de suficiente libertad... Se detiene por manifestar pública e incluso privadamente opinions políticas contrarias a las del Gobierno en materia de suyo opinable... Se convierte en delito lo que de suyo no es más que el ejercicio de un derecho... En las comisarías de Policía de nuestro País se emplea el tormento como método de exploración y búsqueda del transgresor de una ley muchas veces intranscendente y no pocas injusta. Una malévola sospecha basta para que le policía o guardia civil de turno pueda flagelar irresponsablemente, torturar y herir a cualquier ciudadano muchas veces inocente de la fechoría que se le atribuye. No hablamos de hechos aislados Se trata, puesto que las autoridades conocen los hechos, y los toleran, de un sistema... La superpropaganda, acaparando la prensa, la radio y todo otro medio de difusión de ideas, y el culto cuasi-idolátrico del Jefe son una realidad... Denunciamos, ante los españoles y ante el mundo entero, la política que hoy impera en España, de preterición, de olvido, cuando no de encarnizada persecución, de las características étnicas, lingüísticas y sociales que nos dio Dios a los vascos".

1960ko maiatzian 339 apaizek izenpetutako eskutitza da. Tartian: Manuel Lekuona, Nemesio Etxaniz, Lukas Dorronsoro, Jon Etxabe, Txomin Artetxe, Jesus Gaztañaga, Jaime Kerexeta, Ignacio Goikoetxea "Gaztelu".

Satorrak baino lurperago liburutik.

Ba bai. Oso leku ederra da Igartubeiti baserria. Ezkio-Itsason dago eta XVI. gizaldiko baserria da. Ia oso-osorik egurrezkoa eta erdian dolare izugarria duena. Ikusgarria da. Ez handia eta aberatsa delako, bene-benetakoa delako baizik. Guregana osorik eta aldaketa barik heldu den baserri bakarretakoa, ia-ia 1600. urtean bezala jarraitzen duena. 

Orain dela 30 urtera arte bizilagunak bizi izan dira bertan. Gero hustu, Aldundiak erosi, zaharberritu (baina lehengo materiala erabilita eta itxura mantenduz), eta harrezkero museoa da.

GureGipuzkoa.net | Igartubeiti Baserri Museoa. © CC BY-SA: Xabier Eskisabel

Sagardo astea

Aste honetan, gainera, urtero bezala, sagardo-astea antolatu dute baserri-museoan. Gaur, esate baterako, sagar-zanpaketa izan da eta beste zenbait ekitaldi ere izan dira horren inguruan. Gu 11ak inguruan heldu gara. Sarrera eta informazio-gunea ikusi ondoren, bideo txiki bat ere ikusi dugu (oso egoki eta adierazgarria), eta ondoren baserrira sartu gara.

Gaur egun berezia zen, hortaz, sagarra zanpatu eta sagardoa egin dutelako. Ikusgarria da XVI. gizaldiko dolarea martxan ikustea. Zuhaitz eta Xabi izan ditugu sagar-zanpaketan gidari. Zuzen, egoki eta erakargarri. Hizkuntza tratamendua ere egokia, taldeak bereiziz eta euskarari lehentasuna emanez.

Tira, merezi duela.

Batez ere, dolarea martxan ikusteko aukera badago, baina bestela ere, Igartubeiti beti da zoragarria, neguan zein udan. Pare bat euro ordaindu eta 1600. urtera bidaiatu dezakezu. Zer gehiago nahi?

Hementxe Flickr-era igotako zenbait argazki.

60ko eta 70eko urteen kronika kulturala, politikoa eta sentimentala egiten du idazleak. Abiapuntu Hamaika pauso eleberriko bi pertsonaia nagusiak ditu. Alegiazko pertsonaien ibilerak aitzakia hartuta, 1960tik 1975era bitarteko gorabeherak kontatzen ditu Pedro Alberdik, hainbat alderditik. Pertsonaiak eta euren arteko tirabirak: Txillardegi, Saizarbitoria, Kintana, Aresti, Rikardo Arregi... Laboa, Lete, Iriondo, Irigarai... Bikila, Etxebarrieta, Txapel, Pertur... Zeruko Argia, Anaitasuna, Kriseilu, Lur, Ez dok amairu...

Interes handiz irakurri dut. Baita malenkoniaz ere, ni garai hartan oraindik jaio barik banengoen ere. Aingeru Epaltzak esan bezala: "Neke da gaur egungo euskal kultura eta politikagintza ulertzea 60 eta 70eko hamarkadak ekarri zigun iraulketarik gabe. Orduan erein haziek ekarri dizkigute gaurko fruituak. Orduko txinpartek oraingo sua. Urte zalapartatsu eta aldi berean miraritsu horiexen kronika bizkaitar-gipuzkoarra egin digu Pedro Alberdi eibartarrak".

Liburuaren kontrazalean onartzen duten moduan, saltoka egindako kronika da, kronologiari eta gertakizunei hari jakinik ezarri gabe. Horrek bizitasuna ematen dio eta gustatu zait, baina egia da amaierarako joan-etorri larregi dagoela eta azkenen anekdotario huts bilakatzen dela. Ematen du, bizkarrezurra falta zaiola eta gertakarien saltsa lotugabea besterik ez dela. Zergatik ez duen idazleak ibilbide kronologikoagoa aukeratu? Hobea litzatekeen kontakizun linealagoa? Ez dakit.

Hala ere, gustura irakurri dut eta gomendagarria pentsatzen zait. Estilo bizi, arin eta ulergarrian idatzia; ondo dokumentatua; erritmo eta prosa erakargarriarekin.

Eibarrek eta eibartarrok, gainera, leku handi samarra hartzen dugu liburuan. Ez idazlea bertakoa dugulako, Eibar sasoi hartan "puntu neuralgikoa" zelako baizik. Ez ahaztu, Euskal Herriko herririk dinamikoenetarikoa zela, ekonomia aldetik punta-puntakoa, eta euskaldun kopuru hazikoa. Donostia eta Bilbo alde batera utzita, Eibar izango da liburuan gehien aipatzen den herrietako bat.

Horrela, Imanol Laspiur eta Juan San Martin agertuko dira. Amatiño Zeruko Argian. Mario Onaindia, Mitxel Sarasketa, Josu Ibargutxi eta Jon Etxabe. Grebak, bonba-leherketak eta bahiketak. Roberto Perezen hilketa. Hitzaldiak, Kulturala eta mugimendu politiko-soziokulturala. Eibarren gertatutakoen zati txikitxo bat besterik ez, baina Euskal Herriko irudi orokorragoan ondo txertatuta.

Ba, horixe. Gomendagarria. Satorrak baino lurperago.

Azkenaldian oso modan jarri diren berba bi: Memoria Historikoa. Pentsa zein garrantzitsua den gaur egun memoria: legea ere badu. Takian potian entzuten ditugu hitzok, beti gerra zibilaren inguruan hariklatuta, eta herririk herri (1) (2) ari dira bilketa-lanak bultzatzen. Eibarren ere aste honetan aurkeztu da udalaren plangintza. Diario Vascok eman du horren berri eta beheko bideoan ere baduzue laburpen bat (biak gaztelaniaz). Asmoa, labur-labur: 1931-1945 bitartean Eibarren gertatutakoa jasoko da, ondoren herritarrei eta ikasleei erakusteko (errepublika, gerra zibila eta gerra ostea)

Tira, ondo:

• gure historia jasotzea, ezagutzea eta hedatzea garrantzitsua da. Pozten naiz, beraz.
  
• urteak zeramatzaten honi bueltak ematen, eta azkenean hasiko omen dira. 
• historia garai horrek berebiziko garrantzia dauka, zer esanik ez Eibarren, eta eskertzekoa da erakundeen lana alderdi horretan.

Tira, ez hain ondo:

• Eibarren urteak daramatzagu memoria historikoa jasotzen. Lagun eta ikerlari asko. Baita erakundeak ere (Ego Ibarra, esate baterako). Kontuan izan da (eta izango da), orain arte egindakoa? Ezagutzen dute orain arte egindako lan guztia?
  
• Ezertarako erabiliko dira orain arte Eibarren egin ditugun ehundaka elkarrizketa eta grabazioak, lehenengo Eibartarren Ahotan proiekturako eta gero Ahotsak.com egitasmoan? 400 elkarrizketa dira, beste hainbeste gizon-emakume eibartarri egindakoak, gehien-gehienak 1910-1950 urteen arteko gertakizunak (memoria historikoa?) jasotzen dituztenak.
  
• Kataluniako enpresa eta adituak dira egokienak horrelako lan baterako? Zer leku izango du euskarak guzti honetan? Itzulpen hutsa berriro ere?
• Ez zait gustatzen nola desitxuratu den Memoria Historikoaren kontzeptua. Nik nahiago dut pentsatu hau dela, eta ez hau. Izan ere, memoria historikoa jasotzea, ondare inmateriala aztertzea, guztion ahozko memoria kolektiboa osatzea,... gerra eta politika kontuak gogoratzea baino gehixeago da. Dexente gehiago.
  

Lehenago ere aipatu izan dugu blog honetan, bai Juan Antonio Mogel ikastola eta baita 2010. urtean zehar egin diren ekitaldiak. Izan ere, ikastetxeak 50 urte bete ditu aurten eta urte guztian zehar hainbat ekitaldi antolatu izan dira: erakusketak, hitzaldiak, bideoak, musika-jaialdiak, umeentzat jolas-parkea...

Joan zen asteburuan, berriz, "50 urte, 50 bide, 50 irudi" jaialdia izan genuen. Egunak bi zati-edo zituen:

• Goizez: Mogelek izan dituen ikastetxe guztietan zehar ibilaldia, kartilla eskuan, Santiago Bidean bezala.
  
• Eguerdi-arratsaldean: bazkaria eta jaialdia Iturburu ikastetxean (musika, dantza, jokoak, taberna, txokolatada...).
  

Ibilaldia

Goizeko 10etan hasita, Juan Antonio Mogel ikastolak bere historian zehar izan dituen ikastetxe guztiak bisitatzeko aukera izan genuen. Izan ere, 1960. urtean sortu zenetik, 20 lokal, etxe eta ikastetxetan eman ditu eskolak. 

• Ikastolak kartilla txiki bat eman zigun eta mapa bat (ikastetxe guztien zerrendarekin).
  
• Ikastetxe bakoitzaren atean mahaia ipini zuten eta kartillan gometsa eransten zizuten.
• Txiri-txara, ikastetxe guztietara joan eta kartilla hori betetzen ahalegindu behar zinen.

Ikastetxe guztiak egitea ez zen erraza; asko ziren, oso sakabanatuta eta sasoian egon behar. Gainera, umeekin zailagoa. Guk tranpa txiki bat egin genuen: zailenak nik neuk motorrez egin nituen goizean goiz, eta gero umeekin Urkizu-Bidebarrieta-Untzaga-Itzio ingurukoak egin genituen. Erdi eta erdi, gutxi gorabehera. Amaña aldekoak egin ere ez genituen egin.

Polita izan zen. Ikastolaren historia ezagutzeko. 1960. urtean Bidebarrietako etxebizitza batean sortu zenetik, ondoren Zezenbideko lokaletara, gero 1970ko hamarkadan Eibarko elizek eta udalak utzitako lokalak (Pagei, Untzaga, Karmelitak, San Andres parrokia, Markeskua...), eskola nazionalek lagatako lokalak (Itzio, Urki, Amaña, Alfa...), eta azken urteotako Sansaburu, Argatxa eta Iturburu.

Lokalak ezin ziren barrutik ikusi (kasurik gehienetan etxebizitzak, elkarteak eta dendak daude gaur egun bertan). Hala ere, Ikastolaren historiaz jabetzeko balio zuen, nik uste.

 Bidebarrieta 44 etxean sortu zen Eibarko Mogel Ikastola 1960. urteko martxoan.

 V-ko etxeko behea. Horixe izan zen nire eskola 1974-1975 ikasturtean, 5 urterekin.

 Ibilaldi amaiera. Iturburun kartillako 20. gometsa eransten (tranpa txiki batzuekin).

Iturburuko jaia

Eguerditik aurrera, jaialdia izan zen Iturburun. Taberna zegoen, musika, trikitilariak, Ustekabe taldekoak, umeentzat joko eta jolasak... Bazkaria etxetik eraman eta hantxe igaro genuen egun guztia, giro ederrean. Eguraldia ere lagun. Ez zen jende asko-askorik egon, baina giro polita izan genuen.

Horrelakoetan gertatzen den moduan, nabarmentzekoa da gurasoen inplikazioa. Tabernan, jokoetan, garbitzen, antolatzen, mahaiak ipintzen eta batzen,... Auzolana oraindik ere bizirik. Gizarte indibidualista honetan, oraindik ere badago inplikatzeko prest dagoenik.

Ba, horixe, egun polita izan zela. Argazki gutxi-batzuk laga ditut Flickr-en. Eta ea datozen egunotan lerro batzuk idazten ditudan Mogel ikastolak izandako ikastetxe eta lokal guztien inguruan.

Eibarko ikastolak 50. urteurrena ospatzen du aurten eta urte guztian zehar egingo ditu hainbat ospakizun. Baina, berez, gaur betetzen ditu urteak gure Mogel Ikastolak. Hori dela eta, mahai-inguru bat izango da arratsaldeko 7etan Untzagako Zaharren Egoitzan. Eibarko Juan Antonio Mogel Ikastolaren sorrera jasotzen duen bideo bat aurkeztuko da eta ondoren mahai-inguru ireki bat izango da, 50 urte hauetan ikastolan izan garen ikasle, irakasle eta guraso guztien artean. Zu ere etorri!

• Lekua: Untzagako Zaharren Egoitza
• Ordua: 19.00
  

Esan bezala, gaur arratsaldeko ekitaldian bideo txiki bat ikusteko aukera ere izango dugu. Ikastolaren sorreran eta lehenengo urteetan protagonista izandako 8 lagun elkarrizketatu dira eta euren lekukotasuna utzi digute. Nola eta zergatik sortu zen ikastola? zer baliabide zituzten? zenbat ume? zer traba eta kezka gainditu behar izan ziren? zeintzuk izan ziren lehenengo irakasleak?

 Guraso eta ikasleak Zezenbide kaleko ikastola parean, 1961. urtea.

Informazio eta irudi gehiago:

• Mogel ikastola Eibar 1973-1983 (nire argazkiak eta bideoak)
  
• Bideorako eta erakusketarako jasotako argazki batzuk Flickr kontuan

Juan Antonio Mogel Ikastolaren sorrera

Bideo hori egiten jardun dugunok gidoi txiki bat jarraitu dugu gure lanean. Hauxe da, labur-labur, Ikastolaren sorreraren historia txikia.

Sorrera, zergatik eta zelan

Euskarak leku txikia zeukan orduko gizartean eta guraso talde batek pentsatu zuen bazela ordua euskarari toki handiagoa emateko: irakaskuntzan ere bere txokoa emateko. Baina zelan hasi? zein guraso zegoen prest bere haurra horrelako ikastola batera eramateko? legeztatu gabeko ikastetxe batera eramateko? eta irakas kalitaterik izango ote zuten? eta euskaraz irakasteko gai zen andereñorik? eta non ipini? Hasierako gurasoak, inguruko lagun eta senideentzat,  zoro hutsak ziren. Nola eraman zitezkeen seme-alabak horrelako eskola batera?

Oztopo horien gainetik, euskaltzale batzuek ikastola bultzatzea erabaki zuten. Bost izen nabarmentzen dira besteen gainetik: Imanol Laspiur, Juan San Martin, Andoni Idoiaga, Jose Garmendia eta Luis Aranberri. Nolabait esateko, eta asko laburbilduz, Imanol eta San Martin ideologoak ziren, euskalgintzatik eta kultura mundutik zetoztenak; Garmendia eta Aranberri, berriz, enpresagizon eta guraso euskaltzale amorratuak eta dirua ipini zutenak; eta Idoiaga legegizona, lege kontu guztiak bideratu zituena. 1959-1960 bitartean hainbat batzar egin zituzten Aranberriren Margola lantegian, proiektuaz hitz egiteko eta oinarriak jartzeko.

Jose Antonio Amilibiaren bitartez sortu zuten ikastola. Amilibiak Bergaran eta Elgoibarren ere sortu zituen ikastolak. Prokuradorea zen eta Bergaran bizi zen. Izatez ez zen benetako eskola bat, Amilibiaren jabetzako akademia pribatu bat baizik eta hasierako izena ez zen Mogel, "Escuela Urko" baizik. Eskolaren jabetza, berez, Jose Antonio Amilibiarena zen, 1968. urtean guraso elkarteak bere esku hartu arte.

Bi ikastola izan zituzten eredu, bai hezkuntza-sistemarako eredu, bai lege aldetik ikastola sortzeko egin beharreko urratsak argitzeko: Bergaran sortu berria zena, eta urte batzuk lehenagotik Elbira Zipitriak Donostian gidatzen zuena. Andereño euskaldun larregirik ez zegoen garai hartan, baina Mari Tere Munduate eskoriatzarra Eibarrera ekartzea lortu zuten.

Euskaltzaletasunak eta abertzaletasunak bultzatutako proiektua da.

Lehenengo gela eta taldea

Ikastolaren lehenengo klasea 1960ko martxoaren 11an izan zen. Bidebarrieta 44. etxean egon zen Ikastola lehenengo urte eta erdian. Mari Tere bertan bizi izan zen, apopilo, familia batekin, eta etxe berean gela pare bat atondu zituzten eskolak emateko. Ikastola ireki bezperan ere igeltseroak berandu arte ibili ziren lanean.

Euskarazko liburu bakarrak: Martin Txilibitu eta Xabiertxo ziren. Ez zegoen beste baliabiderik, Mari Terek berak sortutako materiala eta imajinazioa besterik ez. 3-5 urte bitarteko umeak ziren eta Luis Aranberriren lantegiko furgoneta erabiltzen zen goizetan umeak etxerik etxe jaso eta ikastolara eramateko.

Lehenengo taldean 20 ume inguruk eman zuten izena, baina lehenengo eskola egunean 8 besterik ez ziren agertu. Lehenengo taldeko umeak ondorengoak izan ziren: Xabier Aranberri, Arrate Zumeaga, Izaskun Garate, Maria Jesus Garmendia, Bittor Urrutibeaskoa, Andoni Arrieta, Marivi Arrieta, eta Ana Etxeberria.

Gutxinaka-gutxinaka, baina, taldea ugaritzen joan zen, baita larregi handitu ere. Hasierako 20 umeko talde hori berehala handitu zen, gutxinaka baina etengabe, urtetik urtera kopurua bikoiztuz. 1960-1961 ikasturtean 20tik gora dira; 1961-1962 ikasturtean 46; 1962-1963 ikasturtean 85.

Zezenbidera, 1961-1970

Bidebarrietako gela txiki geratu zenez, 1961-1962 ikasturtean bi lokal erosi zituzten gurasoek Zezenbiden. Hantxe egongo da ikastola 1970 ingurura arte.

Garai honetan gurasoen lana izugarria izan zen, eta eurek atera zuten aurrera hasierako proiektua. Dirua bilduz, euren lan-orduak eskainiz, edozein kontutan lagunduz. Zuzendaritzan zeuden, besteak beste: Andoni Idoiaga, Serafin Basauri, Ramon Sarasua, Javier Sologaistua, Jesus Mari Iriondo, Juan Saban, Jose Moina eta Jose Mari Kruzeta. Lanaren ardura nagusia Serafin Basaurik hartuko du 1965-1972 bitartean. Bera izan zen Ikastolaren gidaritza eraman zuena eta Ikastolari lan-ordu gehien eskaini zizkiona.

Irakasleei dagokienez, Mari Tere Munduate irakasleak bakar-bakarrik egin zituen pare bat urte (zenbait hilabetez Marisa Arizaga plazentziarra ere kontratatu bazuten ere). 1963ko otsailean Marisol Aranzeta ere sartuko da. 1967an Amaia Aseginolaza sartuko da Mari Tereren ordez (familia izan nahi du eta 1974an itzuliko da ikastolara) eta handik gutxira, Margarita Murgizu, Marian Martiartu, Esther Onaindia eta Imanol Larrañaga (Marisol eta Amaiaren ordez).

Aro berria: 1970-1974

1970. urtea klabea da eta hortik aurrera ikastolaren aro berria hasiko da, zabalkunde eta hazkundearena. Haurrak gero eta gehiago, lokalak ere bai, ofizializazioa, Iturburu eraikitzeko proiektua... Erdi-klandestinitatetik ofizialtasunerako bidea.

Hasteko, 1970. urtean "Juan Antonio Mogel" izena jarri zion Ikastolari guraso elkarteak (nahiz eta izena, berez, 1975ko apirilaren 19an ofizialdu zen). Gainera, 1970. urtetik aurrera, ikasle kopurua dela eta, Zezenbideko eskola txiki geratzen da eta Eibarko hainbat tokitan hasiko da Ikastola zabaltzen, hasiera batean, batez ere, elizak lagatako lokaletan: Karmelitetan, San Andresen, Amañan, Urkin, Markeskuan... eta baita udalak lagatako lokaletan ere (Pagei kalean, Udaletxean, eta abar). Gurasoek "Inmobiliaria Cultural Eibar" sortu zuten, egoitzak erosi eta ikasgelak jarri ahal izateko.

1973ko uztailaren 23an baimena lortzen du OHO (Oinarrizko Hezkuntza Orokorra) irakaskuntza emateko.

1968tik 1974ra bitartean, ikasleak 150etik 500era igotzen dira, eta irakasleak 3-4 irakasle izatetik 16 izatera igaroko dira (horien artean, lehen aipatutakoez gain, Libe Sarasua, Kontxi Berriozabal, Juan Mari Perez, Lourdes Ardanza, eta abar).

1974ko zuzendaritza: Andoni Idoiaga (presidentea), Imanol Laspiur (ordea), Imanol Larrañaga (idazkaria), Jose Moina (diruzaina), Martin Ugarteburu, Jose Mari elkoro, Manu Cabrera, Javier Iturriagagoitia, Jose Angel Agirre eta Jaime Lejardi. Eta aipatzekoak dira garai beretsuan ere zuzendaritzan izandako beste zenbait izen, adibidez: Julen Ereñaga, Javier Zubiaurre eta Delio Olabe.

1974. urtean Iturburuko ikastetxea eraikitzeko proiektuari ekiten zaio (lanak 1976an hasi eta 1978an amaitu ziren).

Eta hortik aurrerako kontuak ezagunagoak dira.