Eibartik
"Destete"
Batua, euskalkia, zalantzak, premiak,... eta "destete".
Euskaraz adizki pluralak sortzeko hainbat partikula ditugu. Horien arteko bat da -te, adizki mordo batean aurkituko duguna, gutxienez euskara batuan: zarete, zineten, zaudete, zaitezte, zatozte, dute, dakite, diote, dituzte, didate, zituzten, daukate...
Euskalkiei dagokienez, Koldo Zuazoren arabera Euskal Herri erdiguneko ezaugarri zabalenetako bat da. Euskalki eta hizkera gehienetan erabili izan da (nahiz eta ez guztietan modu eta egoera berdinetan), eta bazterreko euskalkietan bakarrik falta dela esan daiteke: mendebalean (bizkaieran eta Sakanan) eta ekialdean (desagertutako erronkarieran eta zaraitzueran). Zubereraz ere ez da beti ageri.
Zuazok berak hiru gertakari bereizi azpimarratzen ditu -te pluralgilearen erabilerari dagokionez:
- Iragangaitzeko 2. pertsona pluraleko -te (zarete, zineten, zaudete, zaitezte, zatozte...). Hauxe da zabalena. Euskal Herriko erdigune guztian erabiltzen dira forma horiek, goian aipatutako salbuespenak izan ezik (mendebala eta ekialdea).
- 3. pertsona pluraleko -te (dute, dakite, diote, dituzte, zituzten, daukate...). Honen hedadura askoz txikiagoa da: Nafarroako, Lapurdiko eta Behenafarroako hizkera batzuetan aurkituko dugu, eta Donostia-Hernani-Irun bitartean.
- Azkenik, iragankorren orainaldiko 2. pertsona pluraleko -te (duzute, dakizute, daukazute...). Adizki horiek Donostia-Hernani-Irun inguruan eta Nafarroa iparraldeko hizkera gutxi batzuetan bakar-bakarrik erabiltzen dira. Ez beste inon. Ezta euskara batuan ere.
Mendebaleko euskalkietan (eta Eibarren) ez da erabiltzen, hortaz, -te atzizkirik adizki pluraletan. Ez kasu batzuetan eta ez besteetan.
Edo ez da erabili izan orain arte, azkenaldian adizki zoragarriak entzuten ditudalako gure herrian. Klase guztietakoak. Errezeta erraza da: etxeko transmisioa eten ezazu; kenduiozu euskalkia eta gerorako gorde; gehitu ezazu euskara batu pixkat, baina ez gehiegi, zure gustura; kale hizkeraren beharra sumatzen baduzu, hartu pittin bat telebistatik; amaitzeko, gehitu lehen gorde duzun euskalki hondar hori. Eta prest duzu zure gustuko adizki ederra.
Horrela agertu dira Eibarren:
- orain arte gure herrian erabiltzen ez ziren hainbat adizki: zittuzten (zittuen), ziñaten (ziñazien), dittuzte (dittue)...
- Oso eremu murritzekoak diren formak, euskara batuan ere erabiltzen ez direnak: dakizute (dakizue), daukazute (dakazue).
- Eta sekula santan inoiz inon inork erabili ez dituenak, esate baterako, destate (deste + didate) eta zestaten (zesten + zidaten).
Oraindik izango dugu beste sorpresaren bat. Agertuko dira, honezkero ez badira agertu, diñote (diñue + diote), dozute (dozue + duzute)... eta, zergatik ez, destete (destez + dizkidate).
Dana da posible euskararen mundu harrigarrian.

Errezeta
destete
Dekote
Hala ere, neuri behitzat deigarrienak horiek baino "atara naz" edo "ari naz" lakoak egiten zaizkit. Far West honetan "urten dot" eta " (-ten) nabil" izan dira berezkoak.
Beste kasu deigarri bat, eta hau batuaren eraginez baino gehiago kantu ezagun batetik datorrela esango nuke, Bilbo aldeko euskaldun gazte askok (euskaltegi kume zein eskola kume) "jaixak" ahoskatzeko (baita idazteko ere) ohitura hartu dute, berez inguruko euskalkietan (Txorierri, Arratia, Uribe-Kosta) diptongoa hausteko horrelakorik erabiltzen ez denean (jaie, ogie, herrie..), edo urrunagoko euskalkietan (Durangaldea, Busturia, Mungia) frikaria dugunean (jaidxe, ogidxe, herridxe...).
Uste dut hala ere, horren atzetik norberaren euskara biziago edo "autentikoago" egiteko asmoa dagoela gehien bat, berez txarra ez lukeena izan behar. Hala ere, inguruko ahozko hizkuntzarekiko lotura eza salatzen du neurri handi batean.
Dostate, zostaten, leikedot
Lehenengoz entzun nebanian "zostaten" ez nintzan jausi....txiripaz!
Baiña Benitok aittatu dau, "urten naz", "igo naiz", "lagundu zaittut" hiper-zuzenketak. Baitta "aita" esatia "aitxari", edo "elurra", "beltza". Noiz galdu dittugu ezaugarrixok?
Hainbesteko etena dago etxeko euskeratik eskolara? Jarraitzen dau hain desprestijiauta egoten? galdera larregi.
Danok gagoz kutsatuta (kutsatuta!), baiña saltua hain da haundixa!
Alde batetik ez da negatibua, gaztiak euskalkixan premiñia dakelako adierazten dabelako. Baiña. beste alde batetik, esan gura dau gauzak oso txarto egin dirala/dittugula.
Holakuen aurrian, Koldo Zuazon proposamenak arrazoiz betateta dagoz, ez dozu uste?
Erantzunak