Dokumentu Akzioak
Garagoittiko Orakulua
Nere umiak ez daki erderaz (eta ni harro)
Gogoratu daigun, gure gurasuak (aittitta amamak, gaztienen kasuan) oso txarto pasau zebela umetan erderaz ez jakitziangaittik. Benetako lotsia. Eta, hain zuzen be, horixe izan zan arrazoia euretako batzu, erderaz ikasi besain laster, euskeria betiko baztartzeko, umetako trauma ha ahaztu nahixan.
"Nere umiak ez daki erderaz". Behin baiño gehixago topau dot hau harrotasunez diñuan jentia. Asmo onez dabizelako (euskerian alde, euren ustez) eta askotan estimatzen doten pertsonak dirazelako, ia modu onian azaldu neikian zergaittik dan okerra hau jarreriau, eta gehixago esanda, kontraproduzentia.
Gogoratu daigun, gure gurasuak (aittitta amamak, gaztienen kasuan) oso txarto pasau zebela umetan erderaz ez jakitziangaittik. Benetako lotsia. Eta, hain zuzen be, horixe izan zan arrazoia euretako batzu, erderaz ikasi besain laster, euskeria betiko baztartzeko, umetako trauma ha ahaztu nahixan.
Gero egoeria aldatu egin zan jakiña: errepresiñua eta asfisixia etorri zan, eta allegau zan momentu bat umiak hazi ahala, berez-berez hartzen zebela erderia kalian. Eibarri buruz nabil, jakiña, baiña beste hainbeste lekutan be hala gertatu da. Entzun Pier Pol Berzaitz xiberotarra Radiokultura irratixan.
Salbuespena zan euskeria entzutzia eta, zeozelan, egoera harek ekarriko zeban –kontizu- behin baiño gehixagotan ikusi izan doten jarrera hori: norbere umia erresistentzia ikur bihurtzia, bere erdera-jakiñeza euskerian aldeko simbolo legez erakustia. ¡Eta zelako barreguria umiak erderazko berbak esaten asmatzen dabenian, euskerazko azento gogorrakin! Sua gasoliñiakin emetatzen dalakuan.
Ez. Umiangan euskerazko zaletasuna ixotzia nahi badogu, anputaziñua ez da modurik onena. Erderia be aberastasuna da, eta haren jakiñezaz harrotzia astokeri haundixa. Gogoratu euskeria ahaztu nahi izandako aittitta-amama guztiak.
Honen haritik
Niri iruditzen zait gaztelania jakin gabe ez dela inor geldituko; gehienera ere apur bat gehixeago kostako zaio baina ikasi, ikasiko du zalantzarik gabe. Geure umeek ez dakiten gauza bakoitzarekin akademiara bidaltzen hasi behar badugu nora iritsi behar dugu? Hau da, geure umeak sufritu gabe bizitzen ikusi nahi al ditugu?
Bestetik, bada beste kontu bat oso esanguratsua begitantzen zaidana: gaztelaniaz ez jakitea hitz egiten ez jakitearekin lotzen denean. Esaterako, pediatrarengana joan eta hura azalpenak gaztelaniaz ematen hasita zeuk ez diola tutik ere ulertuko ohartarazten duzunean "ah, ¿qué pasa, que no sabe hablar?" Zer erantzungo zenioke asertiboki, gaur egungo termino bat erabiliz?
"asertatu" ete dot?
Eta, duda barik, umiari sufrimentua guztiak ekiditzeko joera horren justu kontrakua nok ni (umiak ostiak HARTU egin bihar jittuek -errealak nahiz figuratibuak- bizitzen ikasteko). Ez, nere gogoetia ez joian umian sufrimentutik, hizkuntzian mesediangaittik baiño.
Hire azken galderia inportantia dok. Eze, halako situaziñuei asertiboki aurre egitten ikasi biharra juagu. Ia: boteprontuan, erantzun hau botako najeukek: "No, si saber sí que sabe. Lo único es que le falta aprender la otra lengua oficial. Igual que a Usted".
Mundua oso zabala da
1. Hego Euskal Herriko umeek, nahi eta nahi ez, espainola ikasiko dute. Hori ez dago gurasoen nahien arabera.
2. Hego Euskal Herriko euskaldun askok gaztelania ikastea "ondo" ikusten dugun modu berean, iparraldeko gehienei bost ardura die, ez badute ikasten ez ei dute ezer galtzen.
3. Belgikan flamenkoak hizkuntza arazoa mahai gainean jarri zutenean, valonak (frankofonoak) ez ziren asko larritu, azken batean frankofonoak ez zekiten neerlanderaz eta valonak (neerlanderadunak) bazekiten frantsesez. Denak zekiten frantsesez, neerlanderaz bakarrik flamenkoak. Urteak pasata valonek (frantsesek) segitzen dute neerlanderaz jakin gabe, eta orain trukean, valonek ERE ez dakite frantsesez, paso egin diote frantsesari.
4. Espainol gehienak ez dakite tutik ere ez katalanez, ez euskaraz, ez galegoz. Euren komunikabideetan hizkuntza horietaz ez da ezer-ezer agertzen, inglesa baino arraroagoa zaie. Horregatik euskaldun eta katalan askok bihotzez behintzat paso egiten diote espainolari. Eta bihotzak agintzen du gero zer pausu eman, beharbada flamenkoen moduan, edo iparraldeko euskaldunen moduan.
Mitoak
Fijatu zarie zein jente gitxi gai dan lau urteko umeei esaten deutsegun txorakeriak euskaraz esateko? "Nola duzu izena?", "zenbat urte daukazu?", eta abar? Horretarako ez da EGArik behar, ezta Hizkuntza Profilik be, baina batzuendako ezinezkoa da. Lau hizkiz osatutako berba hori legez (A-g-u-r), batzuek mingainean edo hortzetan edo ziur aski burmuinean arazoren bat eduki behar dabe "Agur" ahozkatu ezin izateko...
Ez nagok harro
Ez dakit, ba. Ni ez nago harro, baina ez dot uste txarra danik seme-alabak elebakarrak izatia. Euskaldun guztiok ikasiko dogu erderia, ez euki bildurrik. Bittartian, zenbat eta gehixago indartu gure euskeria, zenbat eta gehixago barneratu gure berbetia, ba, hobeto. Eta urte batzuetan elebakarra izatiak horretan lagundu leikiala uste dot: ume horren ingurua euskaldunagua izango da, ume horrek euskeraz eitteko dakazen mekanismuak eta tresnak sendotu egingo dira (eta ez dira erderian mende egongo), euskaldun izatian kontzientzia piztu leike...
Ez dakat dudarik beste 1000 faktore be badarela, eta euskaldun izatia beste gauza bat dala, baina ez dot uste umia elebakarra izatia txarra danik. Ez detsala kalterik eitten ez umiari, ez beran garapen pertsonalari, ez linguistikuari, ez erderian gaiñian dakan iritzixari, ez ezer.
Garbi euki bihar dogu ez dagola egoera elebidunik, diglosikuak baizik. Eta beti pentsau izan dot euskeriak beran lurralde elebakarrak bihar dittuala: herri elebakarrak, egoera elebakarra, gizatalde elebakarrak,... eta euskaldun elebakarrak. Nagusittan ez gara elebakarrak izango; umetan 3-4 urtian elebakar izatia ez da txarra.
Eta ez, ez nago harro. Kontrakua irudittu arren :-)