Dantzing

Mendaron, Garagarza auzoan, ospitalaren azpialdetik abiatzen da bidea. Bailara estu-estua da Kilimon harana, mendiak gain-gainean daude eta batzuetan badirudi arroilla bihurtuko dela aurrerago. Baina zuzen eta estu, bailara luze eta berdea da Kilimon.

Bitxiena erreka-zuloa da. Izenez oso ezaguna genuen Kilimon eta erreka txukuna espero genuen, baina erreka-zuloa erabat lehortuta dago, belarra eta harriak baino ez dira ageri. Badirudi oso ur iturri garrantzitsua dela erreka hori Debabarrenarako eta ondorioz, bere ur jarioa hodietara bideratu dutela, erreka bera erabat sikatu arte. Pentsatzekoa da garai batean amurrain eta abarrekoak izango zirela bertan, eta inguruko ortu eta animalientzat ura izatea funtsezkoa izaten dela, baina... etxeko kaniletan ere ura nahi izaten dugu eta nonbaitetik hartu behar.

Apenas malkar handirik gabe, poliki-poliki goraka doa bidea, lehen hiru kilometroetan asfaltatuta eta hortik aurrera lurra eta belarrarekin. Azken tramoan goruntz egiten hasten da eta jarraituz gero Larraskandara iritsi daiteke, ia konturatu gabe. Ea hurrengoan harako bidea egiten dugun, gogoz geratu nintzen eta.

Bidean bertan karobi bat, garai batean karea egiteko erabiltzen zen labe horietako bat, topatu genuen.

Momentuz ibilbide nahiko laburra du bidegorriak, 2,4 kilometro. Joan-etorriko bidea da, eta beraz, joan-etorria eginez gero 5 km. Oinez edo patinetan ibiltzeko ez dago gaizki, baina bizikletan egiteko motz xamar geratzen da. Hori bai, pare bat aldapa eder ditu, goraka erraz egiten dira baina beheranzkoan abiadura hartzen da.

Elgoibarren, Andikano baserritik (Sigmatik sartuta erreka ondotik Eibarko norabidean) abiatzen da bidegorria. Maltzagara iritsi aurretik bukatzen da bidea. Aurrean Maltzagako eskalektrisa ikusten da. Eibar eta Plaentxira jarraitzeko bidegorriak egingo dituztela diote. Ea azkar iristen diren horiek!

Deskantsuan dagoen konpartsako kide batengana hurbildu naiz. “Puxikarik ez duzue erabiltzen ala?”, “Ez, ilegala da behi puxikak erabiltzea”. “Suabe jotzen duzue hala ere”. “Bai, guraso batzuk kexatu ziren eta Udalak eskatu digu ez gogor jotzeko”.  

Inauteriak bizi-bizirik dituzten herrietan arruntak dira indarkeria agerraldiak. Maskaradetan kauterek eta buhameek ostikoka, zilipurdika, bultzaka, orruka eta elkarren gainera salto eginez pasatzen dituzte neguko igandeak. Ituren eta Zubietako mozorroek ankerkeria eta jarrera erasokorrean konpetitzen dute beraien artean. Luzaiden pazko igandez, Axe eta Tupina elkarri tiraka, bultzaka eta kolpeka hasi eta muturka bukatzeko gertu izaten dira. Hernaniko Axeri-dantzan, puxikekin armatuta eta sokari helduta zarta-hots ederra ateratzen dute inguratzen direnen bizkarrak ondo berotuz.

Ez dakit zein den indarkeri erritual horiek elikatzen dituen arrazoia —eta ez eskatu interpretazio psikoanalitikorik—, baina nire begiekin ikusi eta larruan frogatutakoa da folklorean nahiko maiz agertzen dela bortizkeria. Eta hara, bestelako baldintzetan inondik inora onartu ezin dudan indarkeria, jai giroan eta errituala denean erakargarri egiten zait. Benetako indarkeriak atzerakada eragiten dit. Ezin dut eraman. Baina indarkeria erritualak erakarri egiten nau. Arizkun-en Hartza eta mozorroen eskutik makila-salda ederra hartu nuen azkenengoz inauterietan, baina berriz ere itzultzeko desiatzen nago.

Telebista piztu eta borroka eta hilketaz betetako marrazkiak ikusten dituzte gure txikiek, baina kalera atera eta superbabesaren araudia aplikatuz erraldoiak eta buruhandiak goxatzen ari gara. Artisauek urteak daramatzate erraldoi eta buruhandiei itxura atsegina emateko ahaleginetan. Garai batekoak zantarrak, groteskoak, desproportzionatuak, desitxuratuak ziren. Orain hurbileko pertsonaia atsegin eta ederren traza eman nahi izaten diegu. Puxikarekin gogor jota ere zaila da inori min egitea, baina hala ere kolpe horiek biguntzeko agindua jaso du zenbaitek. Beldurra eragiteari uzten dioten egunean interes guztia galduko dutela iruditzen zait niri, baina joera garbia da, eta zaila dirudi horri aurre egitea. Disneyk habia egin du gure baratzean.