Arabiar Errepublika Demokratiko Saharara duela 35 urte sortu zuen Fronte Polisarioak. 35 urte okupatuta edo deserrian, euren lurraldean morroi, inoren lur mortuan babestuta.

Herri kementsua, desertuaren lekurik gogorrenean, Hammadan, bizirauten duena, duin eta burua zutik. Eta Sahara okupatuan borrokan jarraitzen duena, bere askatasunaren eta eskubideen alde.

Egunotan Afrikako iparraldeko matxinaden aitzindari. Ez dezagun ahatz eurek izan zirela lehengoak Agdaym Izik kanpamentua muntatu zutenean, nahiz eta errepresioa eta sarraskia baino ez jasan, eta okupazioak horretan jarraitu.

Bideo interesgarria topatu dut sarean. Horregatik itsatsi dut azpian:

Power point bat ere bidali zidaten aspaldi, gaztelaniaz. Gorde, eta aukera ona izan zitekeelakoan gaurkoa, euskaratu egin dut. Norbaitek nahi balu erabili deskargatzea dauka eta atzera-aurrera ibili: kopiatu, blogean itsatsi, lagunei bidali... informatzea du helburu.

Herri sahararren historia

Azaroaren 9an hilabete egingo da Mendebaldeko Sahara okupatuan Agdaym Izik kanpamentua eraikitzen hasi zela. Bertan 20.000 lagun inguruk salatu nahi dute bizi duten egoera: euren herrian bigarren mailako hiritarrak dira.

Baztertuan euren herrian, ezin dute gehiago. Lehengo Espainia pean, orain Marokok okupatuta. Hildako bat ere izan da, Nayem El Garhi 14 urteko nerabea, poliziak hila. Ekintza desesperatua dela diote, beste ezer ezin dutelako egin.

Zapalduta eta baztertuta daude. Inori ez dio axola herri honekin gertatzen diharduena. Kazetari espainiar bi jotzen dituzte, aktibista kanariar batzuei ere jipoia ematen diete abuztuan, baina ez da ezer gertatzen. Espainiako gobernuak mutu segitzen du. Inork ez du ezer esaten Mohamed VI.aren diktaduraz, dena onartzen diote. Zein botere ezkutu dauka Marokok?

Blog honetan, behitzat, lekutxo bat beti egingo diegu.

Aminatu Haidar Lanzaroteko aireportuan dago, Marokoko gobernuak El Aaiun-era iritsi zenean pasaportean kendu eta Lanzarotera deportatu zuelako.

Andrazko honen asmoa etxera itzuli eta familiarekin egotea da, eta giza eskubideen alde egiten jarraitzea, jakina. Atzo Strassbourg-en Marokoko Kanpo minstroak esan zuen Haidar ez zela giza eskubideen aldeko ekintzailea. Zer esango zuen, bada? Bere gobernuak lau urtean kartzela ezkutu batean izan du, kartela klandestinoan, Guantanamo bezalakoa, baina publizitate gutxiagorekin. Lau urte non dagoen jakin barik. Ez epaile, ez epaiketa, ez informazioarik. Desagertuta, Marokoko kartzela beltzean. Torturak jasaten, bakartuta.

Horregatik dago hain makal, osasuna oso ikututa daukalako, ikaragarri sufritu duelako. Nik baino urte bete gehiagu zuela jakin nuenean harritu egin nintzen, zaharrago ikusten nuelako (zer esanik ez, helduago eta emakumeago!). Baina bizimodua hain gogorra izan du...

Hainbaten arabera berak sortu du arazoa, ez da egia, baina. Haidar Mendebaldeko Sahararen konfiktuaren biktima baino ez da. Arazoak hogeita hamahiru urte luze dauzka, Espainia Saharatik hanka egin zuenetik ezkutuan, Marokorekin tratua eginda. Mendebaldeko Sahara Espainiako kolonia zen; hortaz, Espainiari dagokio deskolonizazioari ekitea.

Nor ausartu baina Marokorekin? Diktadura gogorra, herria pobre eta errege familia ur-bitsetan bizitzen, negozioa egiten Saharako ondasun eta aberastasunarekin, baina sahararar torturatzen, exiliatzen eta hiltzen. Eta zer dio Europak? Ezer ez, Marokoren laguna izatea komeni zaiolako. Zelako hipokrisia! Ahoa demokrazia eta giza eskubideekin betetzen zaie, baina ez diote erreparorik jartzen odolez beteko negozioari! Puaj!!!

Espero dut, benetan, Aminetu Haidar bihar bertan etxera itzultzea, osasuntsu eta libre. Merezi du. Merezi dute sahararrek.

Sahararako gure bidaiaren helburuetako bat Harresiaren kontrako martxara joatea zen. Harresia Marokok eraiki zuen eta Mendebaldeko Sahara zati bitan banatzen du: Sahara okupatua eta Sahara liberatua.

Ez da harresi bakarra, lurralde okupatuaren barruan hainbat harresi ere badaude, argazkian ikusten den moduan. Munduko luzeena da, 2.500 km baino gehiago baititu, eta 125 mila soldadu marokoarrek zaintzen dute gau eta egun. Harresiaren maketa bat ere ikusi genuen:

 
Horren aurrean aurkezteko asmoa geneukan, ziurtasun distantzia batera, zona militarra izaki beti dagoelako arriskua. Kontuan izan pertsonen kontrako minez josita dagoen espazioa dela. Horregatik, bertan dabil Landmine action GKEa minak kendu nahian.

Goizean goiz irten ginen kamioietan eta 4x4etan. Gu patrol batean joan ginen, baina asko eta asko euskal elkarteek emandako kamioetan:

Behin puntu batera ailegatuta hainbat tokitatik etorritakook elkartu ginen. Aurrerago utzi genituen ibilgailuak eta kilometro bat inguru oinez egin genuen. Guretzat martxa bat manifestazio moduko zer edo zer da, jende talde bat bata bestearen atzean. Hemen ez, basamortua hain da zabala, harresia hain luzea.....Ia-ia paraleloan joan ginen, eta denon artean emakumeak bisibilizatzea nahi zenez, aparteko zutabe bat egin zen, martxan integratuta zegoena.

(praka zuriduna naiz)

Wilaya guztietan tapiz bat egin zen, eta ondoren josi, Emakumeen Mundu Martxan egin zen moduan. Pena da ezin izan genuela askorik zabaldu haizea oso bortitza zelako eta oso luzea zenez ezin ginelako ibili.

Haizea oztopoa zen, harea harrotzen zuelako, eta eskerrak turbantea janztita geraman, bestela akabo:

Hau ere ni naiz

Oso erosoa da, eta egia esan berotik, haizetik eta eguzkitik babesten du. Hamabi orduan edo ibili nuen janztita, eta oso ondo jasan nuen. jakina, Mustafak jarri zidan, berak egunero jartzen du, eta hori igertzen da!

 
Batzuetan aurpegia estali barik, nahiko agobiantea delako.

Fondoan duna moduko batzuk ikusten dira. Hori da harresia, adobezkoa, harearekin konfunditzen da. Eta bertan ikusten diren puntu beltzak soldadu marokiarrak eta armak

Poliki-poliki oihu eta kantu artean iritsi ginen segurtasun kordoira. Halako batean esan ziguten ezin genuela aurrera egin, oso arriskutsua zelako. Guk, baina, jendea aurrera joaten ikusi genuen (beheko argazkian) eta emakumeak ginelako zela petsatu genuen. Gure aurrean zeudenak hain gogor jarri ziren, ezen guk bertan geratzea erabaki genuen, beste alde batzuetakoek aurrera egin arren.

 
Erabaki argia izan zen. Bertan gelditu eta erretagurdiatik begira egotea beste erremediorik ez guenuen izan. Halako baten, eskumatara begiratu eta gugandik oso gertu hauexek ikusi genituen:

Minak desatibatzeko taldea! Ikusi, hurreratu erretratua ateratzeko, lagunengana joan eta Plaf! siku bat entzun genuen! Ai, ama! Ze izan da hori? Tiroa? ez. Bonba bat? ez. Jende guztia korrika, desaktibatzaileengana. Kazetarien autoa ondan zegoen eta eurek ebakuatu zuten zauritua, Brahim Hussein 19 urteko mutilak hanka galdu zuen. Hemen jakin zen? Bai, estatuko hainbat kazetari bertan egon zirelako, baina etrorri eta hilera gizonezko bi hil ziren mina bat lehertuta. Jakin duzue? Ez. Blokeo informatiboa ikaragarria delako. Inori ez dio inporta han gertatzen dena! Hau da egia, ez dago besterik.

Mutila Tindufeko ospitalera eraman zuten, baina jai giroko protesta, tragedia bihurtu zen. Denok triste, gazteak amorratuta:

Erakusten duten ohial urdina, Ibrahimen praka odolduak dira!
Momentu horretan betaurrekoen atzean, asko negarrez geunden, euren amorrua eta etsipena ikusita. Egia esateko, Palestina usaina zegoen bertan. Hain gutxi dute galtzeko bertako gazteak, hain abandonatuta daude!

Horren ostean, asko automobiletara itzuli ginen. Gu ia gaupasa eginak geunden harresiaren manifestua idazten gaztelaniaz, inprimatzen, atontzen...Azkenenan ez zuten irakurri, ez zen amaiera ekitaldirik egon, bakoitzak ahal izan zuena egin zuen....

denok buru makur haimara itzuli nahian

Itzulera luzea izan zen. Joana baino luzeago. Bazkaltzera geratu ginen, "arbolatxo" baten azpian, lasai baina hausnartzen, ia isilik. Harea alde guztietatik.

Panel bat ere inaguratu behar zer. Hori ere bertan bera geratu zen. Dena den, panela ikusteko aukera izan genuen, baita erretratu bat atera ere:

Hemen haimako neskak gaude (Kontxi falta)

Hantxe bertan, paneletik hiru metrora gerraren aztarnak topatu genituen:

Hala ere, sorpresak ez ziren amaitu. Itzultzean bide ondoan imagen hau ikusi genuen:

Patroletik martxan aterata

Gure galdera: Zeratn dabiltza gizon horiek? Mina bat markatzen, ikusi egin dute eta inor gainetik pasa ez dadin, marka berezi bat egiten diote. Gu, ordurako, aho bete hagin geunden, ezin sinistuta, gerra beten geunden, bene-benetan.
Hemen zooma erabilita zerbait gehiago ikus liteke

Eurak eguinero bizi behar dira arazo hauekin, eta mina hauetako batzuk Gasteizen eginak dira. Lotsagarria, debekatuta egon beharko lirateke aspaldi. Jartzea oso erraza da, baina kentzeak diru asko balio izateaz gain, elbarrituak eta hildakoak lagatzen ditu, sortzen duten izua aipatu barik. Ikaragarria da! 

Hau da gure bidaiak eman dituen gauza batzuk. Baian garrantzitsuenak bihotzean ditut gordeta: ezagutu dudan jende zoragarria (estatukoa zein sahararra), pasatako momentu onak eta txarrak, egindako lantxoa, ikusitako guztia...denak egin du elkarlanaren garratziaz berriro ere jabetzea. Lagunak egitearen poztasunaz ere gozatu dugu, baita kamarada izatearen berdintasuna. Ederra!

Oharra: behean bideo bat, aurtengo Harresiaren Kontrako Martxako grabazioa Tenerife con el Sahara blog interesgarritik hartu dut.

Hamar egunerako joanda, eta kontuan hartuta bertako bizi balditzak, egia esateko gu ez ginen oso txukun ibili. Ahalegintzen ginen garbitzen toallita umelekin, urarekin,...baina harea toki guztietatik sartzen zitzaigun, eta zail egiten zitzaigun garbi mantentzea.

Eta ilea garbitzea? Abentura bat, mision imposible ez esategatik; batez ere ile asko, ugaria eta luzea, nik daukadanaren modukoa, alegia, izanez gero. Ikusi duzue inoiz "¡Apadrina un niño!" iragarkietako umeen ilea? Bada, niri ia-ia horrela jarri zitzaidan ilea! Desastrea! Espartzu zati bat ematen zuen! Hori bai, emakume sahararrek ile luzea daukate, baina beti ondo orraztuta, garbia eta ganoraz. Ez dakit nola konpontzen diren!

Txukuntasun hori janzkeran ere ikusten da. Euren jantziak melfa dauka izena, eta oihal zati luze bat da, korapilo birekin lotzen dena. Azpitik, hala ere, arropa "normala" daramate. Hori bai, beti konjuntatuta: Melfa arrosaduna, jertsea arrosa; melfa laranjaduna, jertsea laranja. Beti. Eta ahal badute, osagarriak ere koloreka. Gainera, lurrinak ere oso gustuko dituzte. Hurreratu eta kolonia usaina hartzen zaie segituan.

Argazkian neska bat melfaz jantzita, atzetik ikusita. 

Asko gustatzen zaie apaintzea, oso koketak dira. Zeremonietarako eskuak eta oinak hennaz margotzen dituzte, marrazki originalekin. Tira, oso artistak ez badira, txantiloi batzuk erabiltzen dituzte. Hori izan zen gure kasua. Nik gogo handia neukan eskuetan hennarena egiteko, baina ministraren etxean geundenez zaila zen horrelakorik egitea. Horregatik Hadiyetuk egin zidan, bion lagun batek eskatuta.

Eskuetan baino ez nuen egin, baina lagun bati oinetan egin zion. Ordu biz ni mantxu eta bera erren egon ginen, ura edatea ere problema zen. Hona hemen nola geratu zitzaizkigun marrazkiok:

Gu desastre bat eginda, eurak guapa-guapa. Baina Hamadaren erdian ere estetikaren esklabotza da nagusia. Hau azaldu aurretik esan beharra dago han estetika paramatroak gureetik urrun daudela. Han emakume ederrak ez dira argalak eta beltzaranak. Ez, justu kontrakoa: sendoak (kilo gehiegi gainean dutenak) eta azal zuriak. Egia da, zin dagizuet, konprobatu dut zein gogorra den sex-simbola izatea!

Ironia eta txantxa alde batera lagata, esan behar dut estetika horri eusteak badakartzala hainbat kalte. Lehenengo eta behin azala zuri izateko eguzkitik babestu behar dute. Hau melfarekin ez ezik, aurpegia estaliz ere egiten dute, baina buruan sartuta daukate izerdituz gero, zuriago egongo direla. Horretarako aurpegia artilezko bufandekin estali eta eskuak ere artilezko eskularruekin janzten dituzte argazkian ikusten den moduan:

Melfa laranjadunak artilezko tapauki eta eskularruak daramatza

Honetaz gain, azalean "xarli" izeneko krema bat (Cadizko azentoarekin esan zidaten, hortaz ez dakit nola idatzi!) ematen dute. Krema honek kortikoideak omen dauzka, eta azala zuritzen ei du, baina nola?  Korroak eginez, osasunaren kaltetan!

Makillajea ere zuria da. Inpresio handia ematen dute neska batzuek. Tira, hemengo batzuek ere brotxarekin pasatzen direnean ere atzerakada itzela egiten dute, ezta? Pena, zeren ia guztiek oso azal polita daukaten, eta askoren kolorea eder-ederra da.

Baina kaltegarriena gizentzearekin dator. Hemen batzuek anorexia dute, edo zorakeriak egiten dituzte tipo ona izateko. Han -batzuek, ez denek- behi hormonak hartzen dituzte loditzeko, eta badirudi hormona horiek minbizia sor lezaketela. Zergatik torturatu behar dugu geure burua estetikaren menpe egoteko? Zelan sartu dizkigute buruan horrelako istorioak? Zergatik utzi diegu hau egiten gure irudiekin? Hainbeste burutazio etortzen zaizkit.....

Bertan hainbat tokitako emakumeek hartu zuten parte. Guri geuri be tokatu zitzaigun lanean jardutea, ez beste batzuei beste, baina guretxoa jarri genuen. Hemen jendea inskribatzen:

Gureak ziren kongresuan jendeak ikusten zituen lehenengo aurpegiak. Hori dela eta, asko uste zuten bertan, kanpamentuan bizitzen geundela, bertan denbora luzea generamala, eta gauza guztiak genekizkiela. Mila galdera erantzun behar izan genituen, sarria askotan "No sé" batekin. Baten batek ere galdetu zigun ea zenbat denbora generaman, eta "hiru egun" erantzundakoak, flipatu egiten zuten. Izena hartzen emakume sahararrak ere egon ziren, baina argazkirik ez ziguten atera. Lastima.

Argazki honetan kongresuaren hasiera agertzen da. Mahaian, eskuman lehenengoa Fatma El Mehdi, Union Nacional de Mujeres Saharauis-eko lehendakaria, gu bere etxean egon ginen.

Kongresuan emakumeen egoera konflikto guneetan aurkeztu zen, bai errefuxiatu eremuetan, bai Sahara okupatuan. Tailerrak ere egin ziren, osasuna, heziketa, kooperazioa eta feminismoa izan zuten mintzagai.

Argazki honetan entzule egon ziren emakumeak eta gizonak.

Hitzaldiak oso interesgarriak izan ziren, batez ere Sahara okupatuaz eta bertan Marokok egiten duen giza eskubideen urraketaz jardun zutenak. Bortxaketa sistematikoa dela adierazi zuten, adinari ere ez diotela erreparatzen, neskatilak izan, neska gazteak, emakume helduak edo adinduak. Poliziaren eskuetan jausten direnak denak dira bortxatuak, beste hainbat gerratan gertatzen den moduan. Bortxaketa gerra instrumentua.

Arratsaldean tailerretan garapenaz, osasunaz eta emakumeen irudiaz egin zen berba. Oso interesgarria denontzat. Konklusioak bidaltzen dizkidatenean jarriko ditut hementxe bertan. Guztiok ikas dezakegu asko esperientzia honetatik. Nahi duenak hemen dauzka konklusioak, kongresuaren amaieran irakurri zirenak.

Egun gogorra izan zen, baina merezi zuen. Ostean, egun gogorragoa etorriko zitzaigun: Harresirako martxa. Gogorra, bidaia bertaraino gogorra delako; baina gogorragoa mutil batek pertsonen kontrako mina bat zapaldu, eta ia hanka osoa galdu duelako. Dena den, hori hurrengo posterako lagako dut, ezta?

Tindufera aillegau eta maletak hartu biharra....Kaosa! Gaiñera Kastilla-Mantxako hegaldixa ixa batera aillegau zanez, nahasketia itzela izan zan. Halako baten, bakotxak bere motxila, maleta, pakete,....hartuta kanpamentuetara! danak zekixen nora zoiazen, guk izan ezik. Danak zeken famelixia guk, ostera, ez. Arduradunak itxaitzeko esan, eta jakiña, azken autobusian sartu ginduzen. "Escuela 27 de febrero" gure helbidia.

Halako baten, ixa jente guztia kamioietan sartuta zeguala, 27 de febrerora gindoiazenak autobusian sartzeko esan zeskuen. Ez edozein autobus, Bilbobus bat zan! Eta gu kreditrans barik! Tindufetik 27rako biajia laburra zala esan zeskuen. Eta arduradunak beste neska batzuen etxia sartzeko, edo Fatman preguntia egitteko. Halan juan giñan motxilan gaiñian, erdi lo.

Luze eritxi gentsan biajiari, baiña erdi-lo, illunpetan, ezagutzen ez genduan tokixetatik.........Auskalo! Halako baten geldittu zan autobusa. Jeitsi giñan, motxilak eta enparauak be bai, eta illuntasunetik pertsona taldetxo bat agertu jakun, linterna eta frontalekin. Gure zain luzaruan. Ingurura begiratu eta balztasun haretan hiru patrol ikusi nittuan. Atzera be begiratu, eta ikurriña bana zeken. Berriro be bistadizua egin eta haluzinantia! Ertzaintzan patrolak ziran!!!!!! Lokartu naizenian, buelta eruan nabe, eta Arkauten ete nago? Eusko Jaurlaritzak guantanamo bat ete daka  Saharan?! Flipauta. Egixa esateko, Sahara Ertzaintzan ibilgailluekin jositta dago, hona hamen froga grafikuak:

Erretratu hau beste egun baten etaratakua da Rabunin, eta furgona hau urriñetik ikusi neban etortzen, desiertuan erdittik.....

Beste patrol batzuek kenduta dakez pegatiñak, baiña gelditzen da ondiokan konserbatzen dabenik

Eta zer esan honetaz? Goiko piruluak mantenduta, eta letrak arabez?

Nik jarraitzen neban 3 patroleri ahua bete hagiñekin begiratzen. Baiña halako baten baten batek esan zeba ez geguazela 27xan, Smaran baiño. Smaran? Bai. Eta gure txoferran esan zeskun: zelan ez destazue esan bertatik pasau garanian? Esan, guk?

Berriro be, motxila eta abarrak hartu eta autobusera, atzerako biajian! Heldutakuan, eguna zabaltzen hasi zan, eta harreraz arduratzen zanak ez zekixan zer egin gurekin. Egixa esateko, azkenerako lagatzian pentsau zeban, nahikua arazo bazittuan-eta (famelixa batzuk ez zittuan lokalizatzen,...). Guk Fatma izena boat genduan, baiña kasurik ez. Halako baten nere lagunak Fatman txartela etara zeban, Nairobiko Munduko gizarte foroan ezagutu zebalako. Emakumiak, txartela hartu, begiratu, guri be begiratu, beste guztiak bertan bera laga, eta kotxedun bateri deittu zetsan, gu Fatman etxera joateko; izan be, Fatma Union Nacional de Mujeres Saharuis-eko presidentia da, hemengo Emakunde antzeko zeozer, eta bere kargua ministian parekua da. Jakiña, gu izan bihar giñan baten batzuk bere txartela bagenkan!

Etorri zan kotxia. Eta zer izango, eta Ertzaintzan patrola!!!! Zenbat barre!!! Ez neban espero iñoiz holako baten montatzia, jakiña, bertan ibiltziak atxilotzia juatiak esan nahi dau-eta! Badakizue, enbajadoriak trato berezixa bihar dau! 300 metroko biajian  txistiak baiño ez genduazen egin: nun dagoz eskuurdiñak, irakorri nere eskubidiak.....txoferrak haluzinau egingo zeban.

Fatman etxian atia jo, eta neska europar batek zabaldu zeskun. Bertara gentozela esan, eta sartzeko. Beste neska bat be barruan zeguan, europarra ha be. Baiña Fatmarik ez! Lotan zeguan famelixa guztia, oso goiz zalako. eurak esna topau gendazen, han Kanarietako ordua dakenez (guk baiño 1 gutxiago) despertadoria hamengo orduakin jarri zebelako, eta horretara, goizegi esnatu ziralako. Eskerrak! Ze u sorpresaz etorritta imajinau ate-joka etxe guztia esnatzen dogula!

Hau izan zan kasualidade txikixen lehelengua. Holan juan zan biajia, gauza txiki mordo batekin, saria ehuntzen, alkarlana indartzen gauzak egiñ ahal izateko. Baltzen zeguazenian gauzak, esperanzta oso modu berezixan etortzen zan, milla buelta emon eta gero.

Etxe horretan aterrizatziak gauzak beste era baten bizitzia ekarri zeban: kongresuan laguntzen, bulegua montatzen, harresian kontrako martxa atontzen......Te gitxi edan dogu, ez gara haiman egon, henna eskuetan eta hanketan egitteko betes emakume bateri eskatu bihar izan  zetsagun. Ez giñan egonian egon, ez horraittiok: ordenadorian ibili giñan, ekipuak montau genduazen, blogarixa nintzanez informatika aditu bihurtu nindduen (infelice!), bidio-kamarakin grabatzen, erretratuak etaratzen.....Eta hau guztiau enajkadoria nintzala jarri nebalako :-) Enbajadaz enbajada. eta ia guztian testimonixo grafikua dakat.

Beste guztia blogian jarriko dot: emakumien kongresua, harresirako martxa, manifestua, prentsa-oharra,......Baiña denporiakin eta banaka banaka.

Biaje hau hasieratik ez da normala izan: planifikaziño barik,  informaziño faltan, nun "aterrizau" bihar genduan ez gekixala....Zoragarrixa!

Bere barri izan nebanian, zalantza asko euki nittuan, batez be balio zebanagaittik. Denporatxo bat bihar izan neban baietza emoteko, eta emondakuan, luuuze egon giñan zain. Orduan ikasi neban Saharan denporiak beste esanahi bat zekala, eta pazientzixia bihar izango nebala. Horretara, Guatemalakin akordau, eta lasai konfirmaziñuari itxaitzen geratu giñan. Pentsa, biajiak barixakuan urtetzen zeban eta astebete lehenago kofirmau zeskuen tokixa zeguala!

Apirillan 3an Saharara! Motxiliakin biharrera, 6retan aireportuan egon bihar giñalako. Loiun atzera be, espiritu sahararra! Abioi oso bi 6retatik zain, 11,30etan enbarkatzeko! eta gabeko 12xetan aireratzeko. Horretarako, fakturaziñua topera, 20 kilotik gora eruan ezin, eta jentia maletak desegitten illaran bertan! Kejia eta kejia, eta lehelengo aktitude zatarrak!

Esan biharra dago airepotuan kalefaziñua topera egon zala, berua 5 ordu hórretan jasan eziña izan zala. Gaiñera tabernia be itxi zeskuen, ezer edan ezinda! Loiuko aireportua ez da luzaruan itxaitzeko, ez horraittiok! Aukixak oso-oso deserosuak dira, paperontzirik be ez dago, eta hain luze zain egotiak edonori galdu eragitzen detsa pazientzixia.

Gure hegaldixa Bilbo-Oran-Tinduf zan. Tinduf aireportu militarra danez, hegaldi nazionalak baiño ezin dira heldu bertara. Horregaittik, Oranen ordu beteko eskala egin bihar izan genduan. Bertan emon zeskuen bisaua betetzeko orrixa. Hori izan zan peripezien sorburua, kasualidadiakin eta patuakin batera. Egixa esan, ez dakigu iñoiz, nun eta zertan amaittuko dogun, eta haiman teia edaten emongo genduala denporia pentsatzen bagenduan be, okerreko ustia izan zan hori. Bisauan lanbidia jari bihar zan, eta nere lagunak zapatarixa jarri zeban. Professeur jartzekotan egon nintzan, baiña bestia zapari ikusitta, zeozer berezixa jarri bihar nebala pentsau neban, eta enbaxadorea jarri neban; bai, holan, euskeraz!

Enabajadoaria? Bai, lagun baten anekdotiakin akordau nintzan. Talde baten geure burua aurkeztu bihar izan genduan eta danok: Pepita naiz, Berrizkoa eta ikaslea naiz. Baiña lagun honek (nahiko ezaguna, portzierto) holan egin zeban: Aupa, Pepito naiz, Bilbokoa, eta enbajadorea naiz. Danok, "enbajadorea? Bai, enbajadaz enbajada nabilelako". Bua! Zelako barriak! Sarrittan akordatzen gara, eta beti egitten dogu barre. Hori dala eta, jarri neban nik enbaxadore, eta hala suertau zan, enbajada bata baiño gehixagotan sartu ninduen biaje osuan! Liztorra izatiagaittik!!

(jarraittuko dau)

Mendebaldeko Sahararen mapa dugu goiko argazkian, marroi kolorean. Bertan marra gorri bat ikusten da. Marra hori Marokok eraikitako harresia da, Sahara okupatua eta Sahara liberatua banatzen dituena. Goian ezkerrean, berde ilunez, Algeria ikusten da, bertan daude errefuxiatu kanpamentuak. Gu hara joan gara, eta gure moduan bisitan joaten diren guztiak. Marrazki hau oso argigarria begitandu zitzaidan, eta segituan bloga ilustratzeko balioko zidala pentsatu nuen.

Zer gertatu da Mendebaldeko Saharan?
Sinple-sinple kontatuko dut: Mendebaldeko Sahara Espainiako kolonia afrikarretako bat zen. 1975ean, deskolonizazio prozesua martxan jarrita zegoela, eta Francon hilzorian Espainiako tropek alde egin zuten, eta Marokok "Martxa berdea" izenekoa abiatu zuen; hau da, Marokok Mendebaldeko Sahara inbaditu zuen milaka marokoar sartu zirelako bertan Marokoko militarren babespean. Sahararrek ospa egin behar izan zuten fosforoz ete napalmez borbadatu zituztelako. Orduan, basmorturantz jo zuten, deserrira, Hamadara heldu arte, Algeriako lurretara. Gaur egun hainbatek bertan jarraitzen dute, 34 urte pasatu ondoren, nazioarteko komunitateaz abandonatuta, ahaztuta Sahara basamortuko alderik latzenean.

Bitartean, Marokok Frantziaren oniritziarekin eta Espainiaren ezikusiarekin guztiz inbaditu zuen Mendebaldeko Sahara, eta "Lotsaren Harresia" eraikitzeari ekin zion, munduko harresi militarrik luzeena, 2500 km baino gehiago duena, 125.000 soldaduk babestuta, eta pertsonen kontrako minez hornituta. Harresi honek Sahararen lurraldea bitan banatzen du: batetik, Sahara okupatua; eta bestetik, sahara liberatua saharaui nomaden lurraldea. Harresi honek Sahara okupatua kontzentrazio eremu erraldoi bihurtu du, familiak eta lagunak banatuz 34 urtean zehar, elkar ikusi ezinda, elkarren berri jakin barik. Sahara okupatuan giza-eskubideak ez dira existitzen, eta Marokok,  Europar Batasunaren bedeinkapenarekin, sahararren errekurtso naturalak ustiatzen dihardu.

Horixe da gakoa, herrialde honen aberastasun naturala. Bertan dago Munduko arrantza-tokirik aberatsenetako bat (Europan jaten den arrainaren %90 bertan hartzen da). Bertan dago aire zabaleko fosfato meatze handiena, bertatik Marokok eguneko lortzen duena da, Nazioarteko komunitateak saharar errefuxiatuei urte osorako ematen dion laguntza! Honekin dena dago esanda.

Arazoaren arduradun nagusietako bat Espainiako gobernua da. Sahara bere kolonia izanik, deskolonizazio ganorazko bat behar zuen, beste koloniei gertutu bezala. Baina, bertan goxo dago Espainia: Maroko "demokrata"ren laguna da: esku batekin uko egiten die sahararren eskubideei, eta bestearekin, dirua eman  laguntza humanitarioan.

Sahararrak gutxi dira: kanpamentuetan, exilioan ez dira 200.000ra ailegatzen, eta okupatutako Saharan 300.000 bat (marokoarrak 600.000 dira bertan). Hortaz, zenbat gehiago agoanta dezakete? 50 urte barru akabo arazoa! denak desertuan abandonatuta, eta etsituta, eta besteak kartzelan eta isilik. C'est fini! Amaituko dute eurekin ezer egin ezean.

Bidaietatik bueltan sarri pasatzen da hau, buruan itzelezko zurrunbiloa, mila irudi desberdin, bizipen ezezagunak, lagun berriak....Dena barruan eta ordenatu ezinda. Horrela gertatzen bada bidaia arrunt batekin, imajina ezazue nik egin dudanarekin!

Saharako basamortuan izan naiz, basamortuaren alderik gogorrenean; Hamadan, hain zuzen ere. Algerian, Tindufetik gertu, saharatarren errefuxatu kanpamentuetan. Lehenengoz Afrikan, lehenegoz hainbeste egunetan basamortuan, lehenengoz errefuxatu eremu batean. Beste erritmo batean, beste errealitate batean. Gogorra, handia, latza. Leuna, txikia eta samurra, aldi berean. Dena konplikatua. Urruna bezain hurrekoa. Gure errealitatetik hain gertu eta hain urruti, guztia batera.

Esperientzia ikaragarria. Pertsona  zoragarriak ezagutu ditut, mundu guztikoak, ia-ia. Emakume zein gizon. Bizipen gazi-gozoak, inoiz ez gezak. Lana, kongresua, ordenagailua, harresia, pertsonen kontrako minak, tortura, haserrea, mina, pazientzia,......Dena bidaia berean, dena nahasian.

Asteon atalka banatzen ahaleginduko naiz, zabaltzen han ikusitakoa. Hori baita eurek eskatu digutena: munduari informazioa ematea, blokeo mediatikoa haustea. Hori, gutxienez, egingo dugu, Maroko, Frantzia eta Espainiaren isiltasun informatiboa, ozentasun formatibo bilakatu dadin! Eureri Hamadan bakarrik ez daudela erakusteko, behintzat.