Kalamuatik Txargainera

Gordon Bronwek, Erresuma Batuko lehenengo ministroak eskatu die supermerkatuei poltsak doan ez ematea, horrela gutxituko direlakoan. Frantzian, esate baterako, 2010erako desagertu egingo ei dira dendetatik. Hemen ezinezkoa litzateke horrelakorik, denda txikietan nahiz hipermerkatu handietan nahi baino gehiago ematen baitizkigute, mesede egiten digutelakoan, eskuzabaltasuna erakutsiz. Horregatik, milioika poltsa dauzkagu etxean, produktuko bana, petrolioa kiloka gure erosketetan eta bizitzetan.
Askotan, dendako zoroa sentitzen naiz, azalpena eman beharrean, poltsa etxetik eramaten dudalako, ahal dudanean. Supermerkatuko kobratzaileak automatikoki egiten du edozein gauzatxo poltsan sartu, nahiz eta etxetik ekarritako poltsa erakutsi. Gertatu izan zait esatea “ez dut poltsarik nahi” eta dendaria tematzea, mesede egiten didalakoan: “mujer, ya la usar·s, para echar la basura o algo” nik ezetz, eta berak atzera ere ekin!.
Honekin lotuta, enbalajeak. Badakit aparteko post bat merezi dutela, baina ezin diot tentazioari eutsi. Batez ere harategi/urdaitegi produktuak aipatu behar ditut. Hor poliespan, plastiko, paper eta abarren orgiak ez du akaburik! 100 gramo saltxitxoi eskatu, eta paper-plastiko baten jartzen dute, ondo. Gero film garden batekin batu, eta ostean, toki batzuetan, plastikozko poltsa arruntean sartu. Zer da hori? Eta gazta fresko edo foie-gras zati bat eskatuz gero? Lehengo zatitu, gero bandejatxo zuri nazkagarri horietako batean jarri, ondoren plastikozko film garden horrekin batu, eta beroaren! bidez, itxi. Ostean, jakina, derrigorrezko poltsan sartu. Puaj!!! Jakingo bazenute poliespanezko bandeja zuri hiltzaile horiek ematen didaten higuina! Gainera horrelako produktuentzat eta beroa aplikatuz! Noski, horrelakorik ez jartzeko esaten diedanean martiztar bati bezala, bezero berezitxoa, arraroa. Beti horrelako irribarre bat jartzen didate, esaten moduan: “ondo, ondo. Horrela nahi baduzu, zuk ikusiko duzu zelan alferrik galtzen zaizun Burgosko gazta”. Beti nabarmen gelditu beharra ere, marka da gero!
Lehen esan dudanari jarraituz, Britainia Handiko lehen ministroak eskatutakoari dagoeneko erantzun dio supermerkatu kate erraldoi batek: ez dute jaramonik egingo, baina birziklatzeko guneak eta birziklatzea sustatuko dute. Zoritxarrez, birziklatzea ez da soluzioa, irtenbiderik merkeena eta egokiena poltsa gutxiago erabiltzea da, eta horretarako kobratu behar badira, ondo ikusten dut
Umea nintzenean poltsak kobratu egiten ziren, eta oso ondo zaintzen genituen. Askoz gutxiago zeuden, jakina, eta gure ama eta amamak erosketetarako poltsa edo karrotxoa erabiltzen zituzten. Gogoratzen dut, plastikozko poltsa hori —bost pezeta balio zuena!— ona eta egokia bazen, tolestu eta gorde egiten zela. Zikintzen bazen, urtean pasa eta berrerabili.
Amama Kipuletak egin du berba, baina gauza horietan antzinako kontuak erakutsi behar digute gaur egun nola jokatu, eta ikasi beste era batera ere ibil gintezkeela.

Beste lagun batek esan zidan izen horrekin, Montoiarena eta portada horrekin itzela izan behar zela. Ni ere ados nengoen komentarioarekin, gainera entzunda neukan ona zela. Baina liburuak eragozpen bat zeukan: ipuinak ziren guztiak, eta ez dakit zer gertatzen zaidan azken aspaldi honetan, baina ipuinekin esfortzu handiegia egin behar dut, nobeloi batekin baino gehiago. Ipuin liburua dela ikusi, eta horrelako alferra sortzen zait barrutik…sasoi bakoitzean, gauza bat dugu gogoko eta orain ez dira ipuinak horratik!

Egia aitortu behar dut, ipuinak izan arren disfrutatu egin dut liburuarekin. Denak ez daukate maila bera (normala den moduan), baina ironia, Euskal Herriaren erretratua, eta malaletxea hortxe daude.

Ia ipuin guztietan dago intriga. Zer gertatuko dabil irakurlea. Nola emango amaiera. Eta gutxitan defraudatzen du. Erdi-irribarrea ahoan ibili nintzen trenean irakurtzen ari nintzen bitartean.

Hori bai, beste norbaitentzat txorakeriak diren akats bi aurkitu dizkiot, edo niri gustatu ez zaizkidan gauzak. Batetik, trenean irakurtzeko handiegia, astunegia dela. Poltsan sartuta, azkenean pisutsuegia iruditu zitzaidan. Merezi zuen, ordea, ahaleginak. Bestetik, eta Montoiaren beste liburu batzuetan ere igarri dut, gidoitxo falta; hau da, elkarrizketak adierazteko hiztun bakoitzaren jardunaren aurrean jartzen diren gidoitxoak. Ez dakit zergatik egiten duen, baina niri ez zait gustatzen, galdu egiten naizelako, eta beranduegi konturatzen naizelako elkarrizketa dela, eta atzera egin behar izaten dut, eta atze-aurre horiek deskontzentratu egiten naute. Bere marka izango da, baina ez zait gustatzen. Montoia, akordatu zure irakurle sufrituekin hurrengo liburuan, kaguenzotz!

Liburua amaitu berri nuela Euskadi saria eman zioten. Poztu nintzen liburu ona dela irizten diodalako, eta izan den polemikarekin, punkarra bati ematea barregarria egin zitzaidan. Batez ere sari banaketara agertu ez zenean. Chapeau!

Txalo produkzioak egindako lana, lau aktoreduna: Itziar Ortuño, Asier Hormaza, Ramon Agirre eta Joseba Apaolaza. Azkeneko hirurak mila tokitan eta mila gauza desberdin egiten ikusi ditugu, eta askotan ez dugu pentsatzen zein onak diren. Sarritan badirudi ez dagoela aktore gehiago, onak zein txarrak izan. Eta antzerki honetan erakusten dute benetan onak direla, bikainak.

Lana ere oso ona begitandu zitzaigun, sakona eta umoreduna. Oso pozik irten ginen, edozeini gomendatzekoa baita eskaintzen duten espektakulua. Gustura irten ginen.

Lanaren itzulpena ere gustatu zitzaigun, itzultzeaz gain egokitzapena ere badelako, eta hori ez da hain sarri ikusten. Horrelako xehetasunek publikoa hurbiltzen dute, eta beste aire bat ematen diote antzezlanari.

Ahal baduzue, joan zaitezte ikustera, merezi du-eta. Eibarren martxoaren 5ean.

Euskaldun alfabetatu eta sasiletratua naizen aldetik, Euskaltzaindiak dioena errespetatuegiten dut; are gehiago, men ere egiten diot, batzuetan konforme ez egon arren. Baina ni maistra ezjakin hau, zein naiz ezer esateko? Ez dakit suedieraz nola esaten dioten tranbiari, edo txekieraz zelan deitzen dioten odol-transfusioari. Horregatik, nire komentarioak lagun artekoak baino ezin dira izan!.

Hori bai, beti euskara batuari dagokionez; Hiztegi Batua, ez dezagun ahaztu, euskara estandarrerako dela. Euskara estandar jasorako irizpideak ematen ditu, askotan ahazten zaigun xehetasun txikia.

Eibar.org posta zerrendan, huelga/greba berben gaineko eztabaida izan dugu, Iban Arantzabalek proposatutakoa. Gero bere blogean gurea eta itzul zerrendakoa ere jasota post bat idatzi du. eta ni aho bete hortz geratu naiz bertan jaso dituen erantzunekin.

Era labur baten esateagatik huelga berba euskainoltzat zeukaten, eta greba HBn agertzen zenez, guztiz euskalduntzat. Kuriosoa da hain herri txikian bizi izanda zein pertzepzio desberdin izan dezakegun!
Greba hitza azken hogeita hamar urteotan ondo errotu dela diote. Konforme. Baina Huelga barbarismo espainol zikina omen da. Ez dira eibartarrak, argi dago. Toribio Etxebarriak 1963an argitaratu zuen lexikoia, erbestean idatzi zuena. Berak jasota badauka. esan nahi du Eibarren berba normala zela gerra aurretik. Beraz, -matematika klaseetan ondo ikasi banuen behintzat- hirurogeita hamar urte baino gehiago. Orduan? Zergatik eragiten die alergia?

Hiztegi Batua erreminta bat baino ez da. Amaitu barik dagoen erreminta, gainera. Hainbat berba ez dira agertzen: kulero eta galtzontzilo, adibidez. Azken hitz hauek normal-normalak dira edozein testuingurutan. Beste hiztegi batzuetan agertu egiten dira, baina HBn, ez. Horrek zer esan nahi du, berbok ez direla euskara? euskaldunok ez ditugula barruko arropa horiek erabiltzen? Nik ez dakit zergatik ez diren agertzen. Gainera, kontuan izanda tanga hitza jaso dutela…Zein mezu subliminal eman nahi digu Euskaltzaindiak? Sexitasuna sustatu nahi du? Euskaldunon fama sexual negargarriarekin amaitu gura ote du? Modernoak garela munduari jakinarazi? Resurrección Maríak zer esango luke burua altxatuko balu? Ein?

Neu ere talibanen multzo horretan nengoela uste nuen. Ez zait gustatzen taliban eleak dauzkan konnotazio batzuk, horregatik neure buruari Rotenmeier andereño deitzen diot. Baina ez nuen uste taliban hain erradikalik zegoenik. Ez nekien beste erlijio berri bat sortuta zegoenik. Erdi Aroan “Liburudunak” edo “Liburuarenak” (ez dakit zein aukeratu) esaten zitzaien hiru erlijio monoteista handiei: judaismoari, kristautasunari eta islamismoari. Orain laugarrena gehitu behar dugu. Ez dakit monoteista den, baina bai liburuduna/liburuarena: Hiztegibatuismoa. Eta jarraitzaileak fanatiko hutsa dira. Ez ahal dute erlijio gerra bat sortuko! Bestela, herejeok sutan amaitzeko arriskua dugu! Ai, ama!

Juan del Olmo izeneko batek, guardia zibilez betetako autoetan euskarazko berripaper bakarra itxi ziguten. Baita atxilotuta lagun talde bat eraman ere. Malkoak irten zitzaizkidan begietatik.

Malko gehiago isuri nituen ondorengo egunetan, kafea egiteaz batera. Martxelo Otamendi kartzelatik irtendakoan esan zituenak entzunda, nik ere ezin izan nion eutsi negarrari. Gaur goizean Euskadi Irratian egun haietako grabazioak jarri dituztenean ere, eutsi ezin izan diodan moduan; atzera ere, kafearen katiluaren aurrean.

Egun nahasiak izan ziren, gogorrak. Gurea zen zerbait kendu ziguten, anker eta krudelki, estatuaren bitarteko guztiak erabiliz, baita tortura ere.

Inork ez zuen pentsatzen hori gertatuko zenik, kulturako pertsona ezagun eta errespetatuan torturatuko zituztenik. Gaixorik zegoen gizon nagusia molestatuko zutenik. Euskalgintzakook, uste genuen ez ginela horren inportantean, ez geniela horrenbesteko minik ematen. Baina gauza bi demostratu zituzten: batetik, Euskal Herrian gure kultura eta herriaren alde beharrean dabilen edonor estatuaren jo-puntuan dagoela; eta bestetik euskalgintzak ganorazko lana egiten duela, estatua molestatuta sentitzerainoko.

Denbora pasatu da, baina Egunkaria gabe jarraitzen dugu, eta hamabi pertsonak inputatuta jarraitzen dutela, eta egoerak horrela jarraituz gero kartzelara joan

Ez ohiko da sasoi honetarko. Orain abrigu eta jertse lodiak jatzita egon beharko ginateke. Botak, bufanda eta guardasola gainetik kendu ezinda. Karibearekin ametsetan, edota Denako hondarztarekin, abuztu erdian.

Eguraldi anormal honek kalteak baino ez dakarzkigu: polena goizegi, hortaz alergiak; hego-haizeak, buruko minak; giltzaduretako minak; ondoeza, katarroak....

Gainera goizetan eta gauetan fresko egiten duenez, zein erropa jantzi behar dudan ere ez dut jakiten. Abrigu haundiarekin nabil, trenaren zain hoztu egiten naizelako, baina eguerdian kenduta ibili behar. Kanpoan bero, baina berogailñuak topera jarraizten dute. Hoztu-berotu, berotu-hoztu, azkenean hotzeria.

Eurik egin ezik kutsadura hortxe gainean, kendu ezinda. Ur eskasia hor dugu, mendiak ikustea besterik ez dago: marroi-marroi daude, ez oraintxe tokatzen den moduan: berde-berde. Hotzik egin ez duenez, mamorro guztiak bizirik. Udan eltxo, euli eta liztor izurriteak, horrela jarraituz gero, behintzat.

Eta hori eguraldi ona deitzen diote! Ez dut jakin nahi zer ote den eguraldi txarra eurendako!

The is no time for love in the basque country, please extend the solidarity

No hay tiempo para el amor en el Pais Vasco, extiende la solidaridad.

Il n’y a pas du temps pour l’amour, au Pays Basque, s’il te plait, propage la solidarité.

Sirenak jo zuen, baina ez zen herri osoan entzun: ez eskolan, ez tabernetan, ez dendetan, ez lantegietan. Eta kontuan hartu gauza pila bat eraman behar zutela. Klikatu eta entzungo duzue. Urtegi hori ez da segurua. Ezkerreko malda beherantz doa eta guztiz amiltzen denean olatu erraldu batek minutu bian Agoitzera iritsi eta bere menpe hartuko du, eta dena aurretik eroan.

Hasieratik kontu hori guztiori tristea eta amorragarria izan da. Tribunalak eta epaileak, gobernuekin bat interes ekonomikoek esaten zutena egiten: triskantza eta barbariea.

Gai honekin atzo egin nuen lehenengoz Antonio Miranda bertan "nabigatzen" ari zela naufragatu eta uretara joan zenean!

Beldur aurpegia jarrita, baina salbatuta. Agoiztarrek, ordea, aukerarik ez dute izango. itoitzen ez da sirenarik, eta miranda ere ez da sirenita, hain zuzen ere.

Bideo bat ikusi nahi baduzue, patxitraperoren blogean badaukazue.

Eskerrik asko, Eneko, irudia bidaltzeagatik!

Eta ez ahaztu otsailaren 23an manifestazioa egingo dutela Iruñean Itoitzeko urtegia behin betiko ixteko.

Nik ez daukat hau beste blogik, beraz hemen eskegitzea pentsatu dut. ez naiz jarduera huts baterako blog berria sortzen ibiliko, ezta?  Hori, ba. Bertan nire ahots melodiosoa entzuteko aukera izango duzue.

Oraingoan ez zait "pija" ahotsa irten, zorionez. Batzuetetan irratian-eta, neure buruari entzun eta "zelako pijia naizen!" pentsau izan dut. Tira, grabazio honek ez dauka beste munduko ezer, kaskarra da, eta gainera ez nion ez musikarik, ez  soinu berezirik jarri. Nahikoa izan nuen ez trabatzen, eta ganorazko zer edo zer esaten.

Horra, bada, marabila teknbologiko hau, ahots paregabe honekin, museoan gordetzeko modukoa!

Irakurtzea, beti da plazera. Batzuetan, janari azkarra izan liteke; beste batzuetan, tradizionala; askotan, pintxoak; baita janari exotiko ere. Gutxitan goi mailako sukaldaritza. Baina denekin betetzen dugu tripa, liburu guztiek balio digute tarteak betetzeko, itxaronaldiak laburtzeko, bizitza goxotxeko.

Hauexek dira Gabon bueltako menuan bereziak iruditu zaizkidanak:

“Hasta siempre, mujercitas” Marcela Serranorena. Uste dut argitaratu dituen liburu guztiak irakurri ditudala. Gustatzen zait zelan kontatzen dituen emakumeen istorioak. Oraingo honetan “Mujercitas” liburuko pertsonaiekin berriak sortu, euren pertsonalitatea eman, eta gaur egungo lau emakumeren arteko hartu-emanak kontatzen ditu. Liburua erreferentzia literarioz beteta dago, “Mujercitas”-i ez ezik, beste liburu batzuei ere. Nobela atsegina begitandu zait

“Casa Rossa” F Marcianorena. Liburutegian liburu hau hartu nuenean uste nuen nobelita bat hartzen ari nintzela. Egia esan ez da Nobel saria eskuratzeko, baina uste baino interesgarriagoa suertatu zitzaidan. Etxe baten jabeen istorioa da, familia arteko harremanak, maitasuna…baita azpian beste trama —Xuxenek markatu egiten dit, Elhuyarren begiratu, eta bilbe da euskaraz— bilbe bat ere agertzen da: protagonistaren ahizparen militantzia politikoa. Italian dago kokatuta, Brigade rosse- n sasoian. Gustatu zait eman dion enfokea, familiak zelan bizi duen senitarteko baten kartzela sasoia. Gero deskubritu dut presoen sakabanatzea, isolamendua eta gobernuak martxan jarrita dauzkan hainbat metodo ez direla originalak, Italian ere horrela funtzionatu zutela. Liburuari erreferente italiarrak kendu, eta euskaldunak jarriz gero, doitze gutxirekin edozein idazle euskaldunek sinatzeko modukoa da.

“Los años con Laura Díaz” Carlos Fuentesena. Ez neukan irakurrita idazle honen libururik, nahiz eta bere berri izan. Nobela honetan Laura pertsonaiaren bitartez Mexikoko historia eta aldaketak kontatzen dizkigu. Hasieran “errealismo magikoko2 liburua ematen du; baina aurrera egin ahala, estiloa aldatu egiten da. Magikotasuna alde batera laga, eta errealistagoa bihurtzen da, istorioan atzera-aurrera batzuk eginez, baita saltoak denboran ere. Interesgarria benetan.

“Azalaren kodea” Miren Agur Meaberena. Poesia gutxi irakurtzen dut. Gustatzen zaidan arren, ez dakit irakurtzen. Poemak irentsi egiten ditut, ez dut astirik hartzen. Gainera, ez dut edozein idazleren poesi irakurtzen. Baina behin ez dakit zein gizonezkori irakurri nion emakume izanez gero, liburu hau irakurtzea itzela izan behar zela. Eta egia da, zelan biluzten den Miren Agur! Poema batzuk aaaasko gustatu zaizkit, gustura irakurri dut, polikiago (ahal izan dudan neurrian). Irakur ezazue!

“Hierba mora” Teresa Mourerena. Liburu hau gailegoz idazti zuen (nik gaztelaniaz irakurri dut). René Descartes-en bizitzako andrazko biren historia da: Kristina Suediako erregina eta Hélène Jans. Tartean, badago beste emakume bat, Ines Andrade, gaur egunekoa, Descartes-en gainean tesi bat egiten ari dena. Liburua oso bitxia da, sendabelarren gaineko atalak dauzka, aspaldiko erremedioak gaixotasunak osatzeko, magia puntu bat, sorginkeria,…Oso liburu berezia iruditu zait, gustura irakurri dudana, oso polita diseinu aldetik, erakargarria, benetan. Beharbada, amaiera aldera beherantz egiten du, baina orokorrean oso berezia eta ederra.