Joana Albret

HABEko liburuzaina

albret 2008/04/22 13:40

Diario Vasco egunkarian Imanol Irizarri egindako elkarrizketa. Badaukazue HABE Liburutegian gauza bitxirik? Gauza zaharren bat norbaitek emandakoa... Ez dakit ba. Niretzako, hemengo bitxikeriarik handiena zera da, jendeak edukitzen duela aurreiritzi bat liburutegi hau ezagutu aurretik, eta aurreiritzi horiek ez dutela sekula asmatzen. Esanda gero ere, jendea ez da jabetzen. Bitxikeria da, eta zailtasun handia.

Imanol Irizar 1981ean hasi zen lanean HABEn. Han hasi eta, berehala, liburutegi bat osatzen hasteko eskatu zioten. Eta ekin zion. Ikasketaz pedagogoa zen, baina liburuzain bukatu du. Duela gutxi komunikabideetan agertu da liburutegi hau, Euskal Herriko Unibertsitatearekin hi-tzarmena sinatu duelako eta. Ez da nolanahiko biblioteka: 35.000 liburu ditu eta 600 aldizkari, besteak beste.

- Txiripaz hasi zinen liburuzain.

- Pedagogia ikasi nuelako sartu nintzen hona. Liburu batzuk bazeuden eta esan zidaten biblioteka txiki bat osatzen hasteko. Gogoratzen naiz liburuetako bat Van Passel-ena zela, Enseñanza de idiomas a los adultos uste dut zuela izenburu. Lehenengo liburua izango zen, gaztelaniaz, hizkun-tzen didaktikari buruzkoa. Orduan ez zegoen ezer, ez euskaraz ez gaztelaniaz. 80ko hamarkadaren hasieran hasi ziren hizkuntzen didaktikari buruzko lanak publikatzen; ordurarte, intuizioz irakasten ziren hizkuntzak.

- Eta joan zinen liburutegia osa-tzen. Irizpide handirik gabe, pentsatzen dut.

- Ez, dena intuizioz. Eta gero zer eskatzen zizuten erabiltzaileek, horren arabera. Adibidez, zer eskatzen zizuten HABEko teknikariek, metodoak edo materialak sortzen ari ziren teknikariek. Begiratu zer zegoen beste hizkuntzetan eta saiatu ekartzen. Zer gertatu zen? Beste jende bat etortzen zela soziolinguistikako liburuak eskatzera, arlo hori oso pil-pilean egon zelako. «Hizkun-tzen normalizazioa», «plangintza» eta horrelako terminoak hitzetik hortzera aipatzen ziren Jakin aldizkarian, adibidez.

- Biblioteka honen azpian kon-tzeptu giltzarria eleaniztasuna da.

- Eleaniztasunaren alde soziologiko, didaktiko, psikologikoak... hartzen dira kontuan. Lehen, Hizkuntzalaritza Aplikatua terminoa erabiltzen zen, orain Eleaniztasuna, termino hura ez baita ondo ulertzen; iluna da.

- Hau ez da «euskal biblioteka bat», beraz,

- Ez, hemen Tibeteko hizkuntz egoerari buruzko liburua daukazu.

- Eta liburutegiaren erabiltzaileak ere askotarikoak izango dira.

- Gure abiapuntua da gizartean eleaniztasuna dagoela eta behar berriak daudela. Hemezortzi urteko ikasleak hiru hizkuntzatan ari dira lanean. Eta ikertzaileak ere etortzen zaizkigu, baina kontuan izan ezazu euskaraz lan egiten duten ikertzaileak beste hizkuntza batzuk erabiltzen ari direla: nahikoa da ikustea euskaraz idatzita dagoen tesi baten bibliografia, jakiteko jendeak nondik edaten duen. Gure zerbi-tzua ez da daukaguna eskaintzea soilik; baizik eta daukaguna eta ez daukaguna eskaintzea, ez daukagun hori gure esparrukoa baldin bada.

- Adibidez?

- Ikertzaile batek eskatu zigun Filadelfian argitaratutako liburu bat, orain dela 30 urtekoa, agortuta dagoena. Agortuta zegoenez, ez geneukan eta ezin zen erosi. Begiratu genuen Estatu Batuetako biblioteka unibertsitarioetan eta ez zegoen, begiratu British Libraryn eta ez zegoen. Baina Suedian bazegoen; portzierto, oso erreferentzia ona Suedia, nire-tzat. Eskatu genien, handik hamar egunera hemen zen. Ez dago distantziarik. Suedia oso gertu dago eta Australia ere ez dago urruti.

- Horrelako eskariak pizgarri izango dira zuretzat.

- Bai. ikertzailea egiten ari den gai horrekin inplikatzen baldin zara, esparru hori landu egiten duzu alde bibliografikotik, eta hurrengo besteren bat etortzen bada atzetik, arlo hori oso betea dago.

- Zer egingo zenuke gustura ondorengo urteetan?

- Badut obligazio bat: bibliotekari etengabeko berrikuntza ematea. Berritu ezean atzera geldi-tzen da segituan. Orain badago fenomeno interesgarri bat, eta ez da Internet, baizik eta horko baliabide digitalak erabiltzea zerbitzu berriak «a la carta» emateko. Kontua ez da gauza asko edukitzea eta nobedadeen zerrenda bidaltzea erabiltzaileei. Lehen, egin behar zen nobedadeak erosi, eta garestia zen. Orain, hor daude web 2.0, mundu horrek ematen dituen aukerak.

- Azaldu zertan den 2.0 hori.

- Batetik, programa ez duzu zure ordenagailura ekarri behar. Beste nonbaiten daude programak eta erabili egiten dituzu. Eta dena dohainik. Lehengoan Geni deskubritu nuen, norberaren zuhaitz genealogikoa egiteko baliabide informatikoa. Eta 2.0 horren beste ezaugarri bat: konpartitua dela. Beraz, bibliotekaren ikuspegitik, bibliotekaren erabiltzaileek parte har dezakete gauza mugatu ba-tzuetan; puntuatu egin dezakete liburu bat, adibidez; edota komentario bat egin.

- Zein dabiltza abangoardian alde honetatik?

- Muskizko udal liburutegia, esate baterako. Baliabide berriak -eta doanekoak- integratu ditu bere jardunean. Eta beste gauza bat: berrikuntzak, aurreko hamarkadetan, liburutegi handietatik etorri dira; kontsortzioak egin dira eta abar. Gaur egungo mugimendu berri hau, aldiz, behetik dator. Zergatik? Nahikoa delako enteratzea. Iraultza handi bat bat izan liteke.

- Aurreiritzietako bat izango da, noski, pentsatzea hemen «euskarari buruzko liburuak» daudela batik bat.

- Bai. Eta eleaniztasunari buruzko adarrean, gure liburuen %70 ingelesez daude.

- Eta zer da jendeak gehien eska-tzen dizuetena?

- Hizkunztak ikasteko materialen atalean DVDak ditugu, filmak-eta. Unibertsitateko campus-a gertu daukagunez, horko ikasle asko datozkigu horiek eskatzera. DVD eleaniztunak dira. HABEk beste hirietan dituen egoitzen bidez ere egiten ditugu liburu-uzteak. Beste biblioteka batzuek -unibertsitarioek, normalean- artikuluak eskatzen dizkigute eta bidali egiten dizkiegu.

- Orain bi urte, Renoko Unibertsitateko euskal liburutegian lan egiteko hartu zintuzten. Baina gaixotu eta denbora gutxi egin zenuen azkenean. Zer ikusi zenuen han?

- Han bi gauza ikusi nituen. Batetik, euskal liburutegiaren egoera oso txarra zela, alde askotatik; eta hor utziko dut. Eta, bestetik, ikusi nuen lan egiteko sistema oso erakargarri bat, baina ez euskal bibliotekan, baizik eta biblioteka unibertsitarioan. Horretaz konturatuta nengoen lehen ere, han lanean hasi baino lehen froga ba-tzuk gainditu behar izan nituelako. Hautatze prozesuak nahiko txundituta utzi ninduen: denak izan ziren elkarrizketak. Adibidez, liburutegiko liburuzain guztiekin elkarrizketa irekia, eta han galdera-bondardaketa. Hiru egunetan zehar hainbatekin izan nituen bilerak eta elkarrizketak. Ez nuen ezer demostratu behar, ez nuen jakin behar zein zen Kanbodiako hiriburua. Eta bilerak ez ziren izan gero buru izan behar nituenekin, ez, baizik eta gero kide izango nituenekin. Eroso sentitu nintzen, nire ingeles maila kaskar samarra eta guzti. Gauza batzuekin emozionatu eta dena egin nintzen: ikusi nuelako posible zela eragitea. Adibidez: gauza tekniko batzuk zirela medio, Kongresuko Liburutegira akzesoa izan nuen. Hango katalogoan ikusi nuean Xabier Mendiguren Bereziartu eta Xabier Mendiguren Elizegi bat bera zirela beraientzat. Ez zuten bereizten, zergatik?; ez zekitelako. Halaxe, hasi nintzen gauza batzuk proposatzen han Estatu Batuetan buru den liburutegi horretan. Hasi nintzen bidea egiten, biblioteka hark aholkulatri moduan har zezan Renoko euskal biblioteka. Baina biblioteka hori penagarri zegoen; asko hitz egiten da eta oso ondo, baina...

Erantzunik ez

Euskadiko Liburutegia

albret 2008/04/04 11:09

Tabakaleran (KuGan) Euskadiko Liburutegia kokatzeak ez zeukan zentzurik, baina asko gutxiagorik dauka Koldo Mitxelenan jartzeak.

Hitzik gabe utzi nau Eusko Jaurlaritzak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Donostiako Udalak aste honetan sinatutako hitzarmenak. Gipuzkoako Foru Aldundiak Eusko Jaurlaritzaren esku jarriko du Koldo Mitxelena Kulturunearen eraikina Euskadiko Liburutegiaren egoitza izan dadin. Koldo Mitxelena hasiera batean Tabakaleran (KuGan) kokatzekotan zen Euskadiko Liburutegiaren egoitza bihurtuko da. Hots, Koldo Mitxelena Euskadiko Liburutegia bihurtuko da edo Euskadiko Liburutegia Koldo Mitxelena bihurtuko da.

Halaber, aipatutako erakundeek funts bibliografiko eta digitalak elkartuko eta utziko dituzte Euskadiko Liburutegia hornitzeko.

Hasierako proiektuan Euskadiko Liburutegirako Tabako Fabrikan 1.000/2000 m2 inguru eman zuten. Bere garaian artikulu bat idatzi nuen honen gainean, Tabako fabrika barruan Liburutegi Nazionalaren kokapenaren desadostasunen argudioak eman nituen eta batez ere emandako espazioa kritikatu nuen: http://eibar.org/blogak/joana-albret/weblog_view?b_start:int=20&-C= (Kataluniako Liburutegia 15.000 m2, Madrilgo Lurraldeko Liburutegia, Murtziako Liburutegia 11.000m2, Nafarroako Liburutegi Orokorra Egoitza: 10.500 m2 ). Aldarrikapen hauei eta beste kontu batzuei esker 5.000 m2 utzi zuten Tabako Fabrikan Euskadiko Liburutegirako, baina azken unean politikoek eraikin honetatik ateratzea eta Koldo Mitxelena liburutegian jartzea erabaki dute.

Erabaki honek hitzik gabe utzi nau. Tabakaleran (KuGan) Euskadiko Liburutegia izateak ez zeukan zentzurik, baina asko gutxiagorik dauka Koldo Mitxelenan jartzeak. Orain arte publikoki ezer esan ez izanak ez du izan ados nengoela esan nahi, lehendabiziko unetik hain gaizki iruditu zitzaidan non hitzik gabe gelditu izan naizen.

Ulergaitza da 25 urte itxaron ondoren horrelako lardaskeriarekin ateratzea!

Oraindik proposamen ofíziala baino ez badugu ere jaso. Hitz hauek baino ez baditugu ere entzun, nahikoa da ganorabako eta zalantzazko proiektua dela konturatzeko: Gipuzkoako Foru Aldundiak Eusko Jaurlaritzaren esku jarriko du Koldo Mitxelena Kulturunearen eraikina, bere baliabide teknologikoekin, zein bere liburutegi funts historikoarekin eta bi erakundeek adostutako liburutegi alorreko pertsonalarekin, Koldo Mitxelena eraikina Euskadiko Liburutegiaren egoitza izan dadin. Halaber, Donostiako Udalak, dagokion digitalizazio plana adostu ondoren, Euskadiko Liburutegiaren esku jarriko ditu bere jabegoko liburutegi funts historikoak (Mandas Dukearen funtsa eta Hemeroteka historikoa).

Euskadiko Liburutegia, lehenengo momentutik Tabakalera (KuGa) proiektuan adabaki gisa erantsi zuten, eta horrela agertu da prentsan ohar guztietan eta agiri guztietan. Azken unean, Liburutegi Nazionala Tabakalera (KuGa) proiektutik at utzi dute eta presazko edozein konponbideren aurkitzera behartu zaie.

Bestela nola ulertzen den Herri bateko Liburutegi Nazionalaren funtzioak egingo dituen Euskadiko Liburutegia egoitza propio batean ez kokatzea? Leku gehienetan egiten duten bezala? http://eibar.org/blogak/joana-albret/weblog_view?b_start:int=20&-C= (Biblioteca de Andalucía Granadan 1994 oin berriko egoitzan sortuta , Biblioteca de Aragón Zaragozan, 1990 oin berriko egoitzan sortuta, Biblioteca Balear Palmako Monasterio de la Realen egoitza, Biblioteca Central de La Rioja Logroñon , 1988 Antigua tabacalera (Antiguo Convento de la Merced) egoitzan, Biblioteca de Extremadura Badajozen, 1995 Antiguo Hospital Militar egotiza, Biblioteca de Castilla-La Mancha Toledoko Alcazar egoitzan, Biblioteca de Castilla y León Valladoliden, 1989 Palacio del duque de Benavente egoitzan, Biblioteca de Galicia oin berriko egoitzan sortuta, Biblioteca Central de Cantabria Santanderren, 1999 Tabacalera egoitzan, biblioteca de Catalunya Bartzelonan, 1939 l’antic Hospital de la Santa Creu egoitzan, Biblioteca Regional de Madrid, 1989 Egoitza, Nafarroako Liburutegi Orokorra Iruñeako oin berriko eraikuntza, Biblioteca Valenciana Egoitza: Monestir de Sant Miguel dels Reis.

Ulertezina da. Gogaituta nago Liburutegi Nazionalaren eginkizunen garrantziaz idazten. Artikulu ugari argitaratu baitut. Gainerako Autonomia Erkidegoetan primeran ulertu dute, gehienek egoitza, baliabide eta pertsonala propio daukate Liburutegi Orokorren funtzioak aurrera eramateko. Zergatik Euskadin ez?

Ea adibide batekin liburuzainak ez zaretenok ulertzen duzuen honen gaineko afera. Euskadik nahi du Legebiltzarra sortu. Primeran, Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak, eta Gasteizko Udalak hitzarmen bitartez erabakitzen dute Foru Aldundiaren Jauregian Euskadiko Legebiltzarra sortzea, Arabako Foru Aldundia edo Arabako Biltzar Nagusien egoitza eta funtzioak baztertuz.

Aurkitutako konponbide eskasa da, astakeria baita. Koldo Mitxelena Liburutegiak ondo funtzionatu du orain arte, zerbitzu ugari ematen ditu, erabiltzaile asko ditu. Hemendik aurrera zerbitzurik gabe geldituko dira gipuzkoar irakurle guztiak? Hemendik aurrera irakurleek nora joko dute Koldo Mitxelena Liburutegiak ematen zituen zerbitzuak jasotzera?

Bi Liburutegi desberdinak dira, bata Gipuzkoako Liburutegi Publikoa eta bestea Euskadiko Liburutegia. Bi liburutegi desberdinak funtzio desberdinekin, zerbitzu desberdinekin, eginkizun desberdinekin… Biak behar-beharrezkoak. Jarritako adibidearekin jarraituko dut, Eusko Legebiltzarra eta Arabako Foru aldundia bi erakunde politikoak badira ere, biek dauzkate, normala denez, bere funtzioak eta bere egoitzak, eta inori ez zitzaion bururatuko Euskadiko Legebiltzarra Arabako Foru Aldundiaren Jauregian kokatzea.

Gerardo Luzuriaga

3 erantzun