Izan eta Esan

"Saskia %13 garestitu da iaztik Iparraldean, eta %6 Hegoaldean.-Kontsumitzaileen artean ahoz aho dabil oinarrizko prezioek izandako igoera. Erosketa egitera joan eta elikagaiak gero eta garestiago daudela diote kontsumitzaileek. Oinarrizko produktu horien ekoizleek igoera horretatik ez dutela etekinik lortzen salatu dute, eta bitartekariak eta banatzaileak direla horiek jasotzen dituztenak (…) Iaz egindako erosketa bat orain egun gutxi egindako batekin alderatu du BERRIAk, eta (…)  3,38 euro-%13-garestitu da oinarrizko saskia Iparraldean azken urtean, eta 1,3 euro-%6-Hegoaldean”. Berria, 08-5-17

     Ez da Chicagoko eskolako ekonomista izan behar azken urtean prezioak izugarri igo direla antzemateko. Edozein etxetako erosketa-arduradunak konta diezaizuke lehen berrogeitamar eurorekin merkatuan buelta osoa ematen zuela, eta orain berriz, ezin buelta bukatu. Iaz berrogeitamarrekin egiten genuena egiteko, orain hirurogeitamar behar ditugu, horretarako orri kiskillak irakurtzeko premiarik barik.

Esne-litroa euro batetik gora, nekez hamar eurotik beherako arraina, zaila bi eurotik beherako fruta-kilorik. Eta gerta daiteke saltoki handiaren zurrunbiloan ez jakitea gauza bakoitzak zenbat balio duen, baina erraz somatu soldatak baino gehiago igo direla produktuak.

Zer gertatu da? Denaren errudun gasolina? Nork igotzen ditu prezioak? Nor ari da gu guztion bizkar aberasten? Ekoizleak ez, esnea jeisten duen baserritarrak, legatza harrapatu duen arrantzaleak edo laranjak hazi dituen ekoizleak ez omen dituzten prezioak igo. Nork orduan, bitartekariak? Produktu horrek merkaturatzen duenak? Zergaitik ez dakigu garbi katearen zein begitan egiten duen prezioak gailurra? Non dago trikimailua?

Gero eta arazo gehiago hil bukaerako mugara iristeko. Ilva Scalik, magialari emakumeak, joan zen ostiralean Elgetan zapiak uso eta usoak untxi bihurtu zituen ikusle guztien txundidurako. Ostera, irrigarri geratzen da magia hori etxe askotan egiten denaren aldean: iazko soldata berarekin jakiak iaz baino %13 gehiago, hipoteka 100 bat euro gehiago eta gasolina 14 euro gehiago tanke bakoitzeko, eta hala ere, zubi eta oporretarako toki hartzera joan, eta dena okupatuta. Hurrengo urteko Magia mostran sartzeko modukoa.

Blog hitza Eibarren entzun nuen lehen aldiz, Luistxori Eibar.org-eko afariren batean. Ez nion esplikatutakoari erabilera handirik ikusi, baina hura zer zen jakitea erabaki nuen. Eibar.org-ek horretarako ikastaroa antolatu zuen egunean, ordea, lankidea ezkondu zitzaidan, eta ni ikastera joan ezin. Nik bakarrik ezin izan nuen prestatu zidaten bloga abiarazi.

Goienako ahaideek adopzioa eskaini zidaten, ikastaro bat eman eta bloga prestatu. Guztia irribartsu eta lagunkiro. Milaka esker, Goiena, guztiarengaitik. Zuek bai jakin ematen.

Baina altzora bueltatzeko garaia iritxi da. Eibar.org berritua, hamargarren urtehurrena, blog berria... Erralek migrazioko tramiteak egin dizkit, eta sustraietara bueltatzen naiz.

 Goiena, maite zaituztet, baina ...my heart belongs to daddy.

Amama María Iriondo Azpiazu ia ez nuen ezagutu, berak ni bai, hiru urte neukala hil zen. Ezagutu ditut bere sei ahizpak, guztiak txikiak, ipurterreak, langileak eta fundamentu handikoak, irribarrea galdu gabe, jeniodunak beharrezko zenean.

Abuela Carmen Torrecilla Rioja gehiago ezagutu nuen. Hau ere txikia eta fundamentuzkoa, hamar seme-alaba aurrera ateratzeko modukoa. Etxean eta kanpoan lan mordoa egindakoa, beti umore onez, beti ingurukoak pozik edukitzeko ahaleginetan.

Udaberriak ekarri dizkit aurten ospelak. Urtero hatzamarretan ospelak irteten zaizkidanean, nire bi amonez gogoratzen naiz.

Beste denbora batekoak diruditen ospelek, elkartu egiten dute nirea den denbora hau, bestela bat ere zerikusirik ez duen amonen denborarekin.

Asteleheneko Goienkaria

“Nik ez dut zoriontasunean sinisten, egia esaten badizut. Ezinegonean baino ez dut sinisten; hau da, sekula ez naiz erabat zoriontsu, beti behar dut beste gauza bat egin. Baina onartzen dut bizitzan badaudela hamar segundu edota ordu erdi irauten duten zoriontasunak, adibidez, nire lehen semea jaio zenean bezala; une horretantxe zoriontsu izan nintzen. Baina une labur-laburrak dira. Bizitza osoan zoriontsu dena ergel bat da. Horretxegaitik, nahiago dut zoriontsu izan baino, geldiezina izan”. Umberto Eco, EPS 08-3-30.

Gizakiaren oinarrizko helburua bizitza honetan zoriontasuna bilatzea ei da. Horretan ados, besteak beste, filosofari grekoak, budistak, Amerikako Estatu Batuetako sortzaileak. Kristautasunaren arabera, zoriona gizakiak Jainkoarekin bat egiterakoan emango da, bizitza honetan ala bestean, baina zoriona azkenik. Kontzeptua zer den argi jakin gabe ere, denok nahi dugu zoriontsu izan.

Zorion maila ezberdinak daude. Ez baita berdin laneguna ondo bete ondoren etxeratzean familia maitagarriarekin topo egiten duenaren zoriona, edota espetxean luze egon ondoren askatasuna eskuratzen duenarena; azken hilabeteetan gorputza erasotu dion gaixotasuna menderatuta daukala esaten diotenarena; urteetan administrazioarekin borrokan ibili ondoren, paperak lortu dituen etorkinarena.

Sarritan zoriona gauza materialek ematen dute, eta kontrakoa dioenak, gezurti galanta: erostea, ametsetako kotxea, etxe bat, liburu bat, txupa bat, korrika egiteko zapatilla zoragarri horretxek… Baita ere bidai bat edo afari eder bat egitea. Gauzen bitartez zoriona nola ikutzen den ikusita, bitxia deritzo herrialde pobreetara bidaiatzen duenak bertako jendea zoriontsu izatea, bueltan topiko bihurtu baita azpimarratzea ze gauza gutxi dituzten, eta hala ere, zelako zoriontsu diren. Gure zorionaz galdetzera behartzen ote gaitu horrek.

Gertakizunek ere eman diezaigukete zoriona, eta ez txikia: su-etenaren aldarria, euriborraren jaitsiera, eguraldi onaren iragarpena, futbol-taldearen garaipena. Bakoitzak bere interesen arabera, jakina.

Zorion mota guztien artean, ni Ecoren zoriontasun horrekin geratzen naiz. Fitxatuta dauzkat hamar bat segundutik hamar bat minutura iraun dezaketen zorion uneak. Suntsikorrak, eta aldi berean, bortitzak. Gauza oso txikietan gehienak, oso goi mailako helburuetan gutxi batzuk. Eta zorion-uneak bukatzen direnean, Ecok bezala, ezinegona, mugikortasuna. Dabilen harriak goroldiorik ez.

...eta kitto! aldizkarirako

Joan zen urteko San Juan egunean indarrean sartu zen irakurketa, liburua eta liburutegiak arautzen dituen Legearen arabera, Administrazio publikoek herritarrok liburutegiak izan ditzagula bermatu behar dute. Horren helburua, pentsamenduaren eta kulturaren zabalkuntza sustatzea, informazioa ezagutza bilaka dadin, eta kultura eta ikerkuntza garatu daitezen. Ikusten denez, asmoak behintzat ez dira bat ere apalak.

Legeak ekarri zituen berrikuntzen artean, ezarri zuen oro har titularitate publikoko liburutegiek ez zutela liburu-egileen baimenik behar izango liburuak maileguan emateko. Hala ere, nahiz eta egileek baimenik behar ez, Legeak zioen maileguan emandako liburuengaitik egileek ordainsari bat jasoko zutela, kanon esaten zaion hori, eta saria egile-eskubideak kudeatzen dituzten erakundeen bitartez ordainduko zela. Ordainketatik salbuetsita geratzen dira 5.000 biztanletik beherako herrietako udal liburutegiak, eta Espainiako irakaskuntza-sisteman sartuta dauden erakundeetako liburutegiak.

Salbuespen hauek kontutan izanda, duela bi aste jaso ditu CEDROk, eskubide hauek kudeatzen dituen erakundeak, lehen ordainketa: 1.300.000 euro, 2007 urtean Espainiako liburutegi publikoetan egindako maileguen truke. Hogei zentimo liburutegi publikoetan maileguan emateko erosten den liburu bakoitzeko. Nahiz eta ordainketa hori udalei egokitzen zaien, aurten Kultura-Ministeritzak ordaindu du, eta itxura denez, hurrengo urtean ere Ministeritzak zati bat ordainduko du.

 Hilketa guztiek ukitzen zaituzte, baina normala dena baino ahulago harrapatzen zaituztenean, oraindik eragin gehiago egiten dute zuregan.

Ostiral arratsalde osoa ospitaleko erreanimazio gelan pasa nuen, goizean egindako ebakuntza txiki garrantzibako anestesiatik esnatzen, ohe bat libratu zain. Laurehun metro inguruko gela bateko izkina batean baztertuta, erdi lo, erdi tontotuta, betaurreko eta lentillarik gabe ezer ikusten ez nuela. Gorputzetik kanporako harreman bakarra, alde batera eta bestera somatzen nituen erizainen berriketa, eta Kiss FM. Laurogei eta 90 hamarkadetako hit guztiak irenstarazi zizkidaten, nahiz eta anestesiagaitik buruko mina neukan, eta musika orratzen pare sartu buruan. Eta top pop abesti guztien artean, informaziozko flash bat: Arrasaten zinegotzi izandako bat hil dutela.

Hasieran ez nekien oso ondo benetan entzun nuen ala ez. Segituan konturatu nintzen ostera zer zen hura. Ez nuen ulertu baina zergaitik eta zertarako. Kanpoarekin harremanik gabe, nahikoa denbora izan nuen horri buruz pentsatzeko.

Herritar bat tiroz hil dute. Sarraski bat da eta ez du lojikarik ez gizalegerik. Herritar huts bat, zinegotzi ohi bat. Edozerk balio du, edozeinek balio du?

Eta nola bilatu dakioke lojika politikoa edo militarra horrelako ekintza bati? Zein mesede egiten dio herri honi, gu herritarroi, hauteskundeen gogoeta-egunean hilotz bat jartzeak mahaiaren gainean? Zeinen alde egiten da hori? Zer lortzeko? Gatazka konpontzeko? Nik ere nahi dut gatazka konpontzea, hitz egitea, herriaren burujabetza, baina ez nago prest auzokoa hil diezadaten bide horretan.

Atzo gauean Paca gelakideari baimena eskatu nion artean erabili ez genuen telebista pizteko. "Sí, pon a ver a quién vamos a tener". Hauteskundeen emaitzak triste ikusi nituen, galtzaile sentsazioarekin. Euskal herritar asko, boturik eman ezinda. Alderdi abertzaleak, botuetan behera. Alderdi txiki guztiak, galtzaile. Espainiako bi alderdi handi eta ia bakarren esku geratu gara. PSOEk atentatuari esker botu gehiago lortu ditu seguruasko. Eta PPko botu-emaileak, erabat mobilizatuta. Madrilen agertzen ziren irudi haiek ez ziren nireak. Laster itzali nuen telebista, ordurako Paca zurrungaka lo seko zegoen.

Asteleheneko Goienkaria

“Sharon Stonek, hilaren 10ean 50 urte betetzear dagoenak, irudi eder, sexi eta, harrigarriena, duela hamabost urteko Instinto básico hartako gaiztoak bezain gaztea ematen du. Berdin Kim Bassinger ederrak, 54 urterekin (…) Bederatzi urte gutxiagoko Demi Moorek hogei urteko baten gorputza erakusten du (…) Emakume guzti hauetan, beste edozein merezimenduren gainetik, betiko gaztetasuna lortzeko miraria lortu dutela azpimarratzen da. (…) Madonna bezala, Teri Hatcher bezala. (…) Gorputz glamurotsu eta aldi berean irreal hauek adin hedluko emakumeentzako presio bilakatu dira, eta osasun adituen iritziz, gero eta segurtasun-ez handiagoa dakarkie gorputzaren gainean”. El País, 08-3-2.

Egunkariak hauteskunde-kanpainaz beteta daude, hemengo ekitaldia, hango debatea, toki guztietako ego-puztea (onenak gara), ondokoentzako mespretxua (besteek gaizki egingo dute), berriketaren zarata baino ez da ikusten. Kalea ere politika giroaz josita dago, zakarrontziak paretetako karteletan, oldartzeko moduez inguratuta gaude. Egunkari eta kaleko paisaiari erreparatuz gero, irudiko luke politika eta hauteskundeak direla herritarron burua bueltaka ipintzen duena.

Baina badaude herrietan bertan beste toki batzuk, non politika esistitzen ez den, non herritarren kezkak erabat bestelakoak diren, herriaren eskizofrenia (ala  osasun ona) islatzen dutenak: bidai-agentziak eta edertze-aretoak. Lehenengoak lepo daude, nekeza garai honetan Aste Santuko oporretara joateko txartel bat topatzea. Bigarrenak, edertze-aretoak, sotilagoak dira oraindik, sekula ez delako jende asko ikusten barruan, baina sinistu, bertako erabiltzaile guztiek hauteskundeetan botua emango balute, porrota galanta abstentzioaren aldekoena.

Topikoa da gure gizartean irudiak duen garrantzia azpimarratzea. Denok ez dut esango, baina gehienok kezkatzen gaitu irudiak. Lehen emakumeok bakarrik, orain gizonak ere bai. Eta kezka nagusien artean dugunez, irudiak denbora eta dirua gastatzeko prest gauzka. Gorputz eta arpegirako tratamenduak, beltzaran ipintzeko bideak, guapo, dotore eta, ahal bada, gazte egotea da jende askoren helburu (ez dut esango bakarra) urte sasoi honetan.

Irudi-kanpainak baina ez gaitzala engaina. Demi Moorek erakuslehio horretatik kremak saldu nahi dizkigunean, Monica Beluccik standetik sensualki makillatzera gonbidatzen gaituenean, haueskundeetako eskaintzak bezain faltsuak dira. Eskaintza ederragoak, bai, baina ez errealagoak.

Zeren edertasunaren kontu honetan (eta ez dakit politikaren kontu honetan ere ez ote den hala izango) plaentxiarrek zapatuan Elgetan kantatu zuten fadoak dioen moduan, “todos temos nosso fado e o que nasce mal fadado melhor fado nâo terá”. Daukaguna daukagu, eta hoberik, ba, ez dut uste edukiko dugunik.

"Unibertsitatean zapia baimentzeko lehen urratsak eman ditu Turkiak.- Cevher-eta eta Tugç-ek goi mailako ikasketak egiteari uko egin zioten. Arrazoia, 1998tik indarrean zegoen debeku bat. Urte horretan, unibertsitatera beloarekin joatea debekatu zuten eta beraiek, musulmanak izanik, zapiarekin janzteko eskubidea aldarrikatzen zuten. Atzo, TurkiakoLegebiltzarrak lege hura indargabetzeko bi emendakin onartu zituen". Gara, 08-2-10.

Atentzioa eman zidan joan zen egunean Eibarren hogei urte inguruko neska batek zelako estiloarekin zeraman aurtengo modako poltsoa, “it bag”a, aurretik sekula ikusi ez bezala: besoa ukondotik tolestuta, esku-ahurra itxita, eta poltsoa ukondo parean katiatuta, gorputzari pegatu barik. Aurten modak agintzen duen arren, zaila estilo piska batekin eramaten, adibidez Sarah Jessica Parkeren argazkiren bat ez baduzu ikusi.

Poltsa ukondoan zintzilikatuta, eta burua zapi beltz batez estalita, musulmana. Harrez gero gehiagotan ere ikusi dut, batzuetan lagunekin, denak zapia buruan, denak modako poltsoarekin, baina estilotsuena, bera.

Euskal Herri osoan oro har, ez dago, momentuz, inolako arazorik nahi duten emakumeek burua estalita eraman dezaten. Ez eta nahi duten gizonek eraman dezaten: txapela ondo onartuta dago. Ez dago, ezta ere, trabarik monjek euren beloak, apaizek lepoko zuria, umeek urrezko kateak, futboleko kamisetak, eskolako uniformeak eraman ditzaten, neskatxoei jaioberritan belarriak zulatu diezaieten. Hori guztia onartuta daukagu eta normaltasunean sartzen dugu. Baina zer gertatuko litzateke, adibidez guraso batzuk behin eta berriro mutikotxo bat gonaz jantzita eramango balute? Gizarte-zerbitzuek esku hartuko al lukete neska jantzita daramaten mutiko baten gurasoen kontra?

Garai batean kaikuak debekatuta egon ziren, etorkizun hurbilean ez dakigu. Arropa guztiak dira ikur, tangak, markako arropak, modan dauden zapi palestinarrak, praka gainetik ikusten diren kaltzontziloak. Gainean daramagun gehiena da ikur. Galdetu bestela zergaitik datozen beti politikoak audi ilunetan, eta zergaitik horren beste gizonek (ia beti gizonak dira) imitatu nahi dituzten. Egiten ditugun gauza gehienak dira ikur edo sinbolo, kontua da zenbateraino egiten ditugun libre edo behartuta. Eta libreki egiten ditugula erantzuten badugu, zenbaiteraino garen zintzo geure buruarekin.

Horregaitik ez dit trabarik sortzen nire ondoko emakumeek zapia eraman ditzatela. Beraiek libreki erabaki badute, ez naiz ni izango ikur batzuk beste  batzuren gainetik ipiniko dituena. 

Sei emakume kitxua zeuden deituta epaiketara. Leporatzen zitzaien delitua: Cden kopia piratak saltzea Donostiako kalean. Atzeman zituztenean, emakumeak ez zebiltzan salmentan, baizik eta furgoneta batean sartuta, aparkatu nahian. Poliziakoek, furgoneta gerarazi eta miatu zutenean, bostehunetik gora CD kopia topatu zituzten, motxila batean. Polizia azkarrek ondorioztatu zuten emakume haretxek zirela kalean salmentan zihardutenak, korrika alde egin zutenak polizia ikusi zutenean, eta ondorioz, salaketa ipini eta epaitu egin zituzten.

Emakumeak epaiketan ezetz, eurak furgonetan zeudela aparkaleku bila, furgoneta lagun batek utzi ziela, ez zekitela barruan zer zegoen, eta eurak ez zirela izan kalean salmentan zebiltzanak.

Poliziakoek baietz, kalean emakume kitxua batzuk ikusi zituztela disko piratak saltzen. Konturatu zirenean polizia gertu zebilela manta jaso, diskoak bertan sartu, eta ospa egin zutela. Beraiek atzetik, metro gutxira, beti euren begiradapean, furgonetan sartzen ikusi zituztela, eta bertan atzeman zituztela, Cden kopiekin.

Emakumeen abokatua, poliziakoei zalantza sortu nahian: ziur al zaude saltzen ziharduten eta furgoneta barruan zeuden emakumeak berberak zirela? Poliziakoak baietz, bistatik galdu gabe segika ibili zirela, ez zegoela inolako zalantzarik. Abokatuak berriro:baina ondo begiratu, badaiteke zuretzako emakume kitxua gehienak berdintsuak izatea. Poliziakoek ezetz, oso ziur zeudela

Saltzaileek manta jaso, ihesean joan, polizia segika metro gutxira, begibistatik galdu gabe, furgonetan sartu, segundu gutxira poliziakoak miatu, nola da posible orduan Cdak motxila batean topatu izana, eta ez manta batean? Zelan izan zuten emakume horiek aukera bostehunetik gorako CD horrek mantatik atera eta motxilan sartzeko segundu gutxi horietan?

Joan zen astean ospatu genuen absoluzioa. Ez Ministeritza Fiskalak, ez SGAEko defendatzaileak ez dute epaiaren aurkako errekurtsorik aurkeztu.