Kalean da, bai, Thomas L. Friedman kazetariaren Caliente, plana y abarrotada (Hot, Flat, and Crowded, 2008) deritzan liburua (Planeta, 2010). Seirehun orrialde ditu eta ondoko hilabeteetan zer esan askorik eragingo du.  Gurea omen, aurrez aurre dugun erronka. Horretara, hainbat proposamen egiten ditu Friedmanek, alegia: Lehen-lehenik, orain artekoari muzin egin eta nolabaiteko iraultza berdeari ekin. Ondoren, egoeraz jabetuko diren buruzagien lidergoaz baliatu. Eta, hirugarrenik, gobernuek hartu beharreko erabakiez berrikuntza eta garapen arduratsua gizartearen baitan sustatu.

Seirehun orrialde ez dira gero artalak, eta nola hala laburbildu beharraren beharrez, hona oinarrizko hiru ideia horiek adierazten dituzten beste hainbat testu, hitzez hitz: Ezezkoaren kulturaren salaketa, lidergoaren garrantzia eta iraunkortasunaren erronka.

Ezezkoaren kultura

Como democracia, nosotros, en Estados Unidos, somos cada vez más bananeros en este sentido (BANANA. Build Absolutely Nothing Anywhere Near Anything –"inondik ere ez ezer eraiki ezein lekuren ondoan"--). Necesitamos más energía nuclear, pero nadie quiere que los residuos se almacenen cerca de su casa; pensamos que los aerogeneradores podrían dar un impulso tremendo a nuestra red eléctrica, pero por favor no pongáis ninguno en Hyannis Port (Massachusetts), no vaya a ser que me estropee la vista al océano; la energía solar claro que sí, la energía solar es la solución, pero que a nadie se le ocurra hacer pasar la línea de transmisión de alta tensión desde donde se puede generar energía solar a gran escala, en los desiertos de Arizona, por todo el territorio que la separa de Los Ángeles, donde más la necesitan; tal vez el gas natural sea mejor que el carbón para producir electricidad, pero no es atreváis a construir una terminal de gas licuado, que nos permitiría importar más gas natural, en ninguna localidad de la costa norteamericana; de acuerdo pues, optemos por el carbón con secuestro del CO2, pero si secuestráis el CO2 en cavernas subterráneas, empieza a gotear y sube por mi váter, ya os podéis preparar porque os pondré una demanda de agárrate, o sea que no se os ocurra almacenar carbono cerca de mi casa; y en cuanto a la energía maremotriz, sí, de acuerdo, siempre que no pongáis uno de esos grandes generadores cerca de mi playa favorita.

Lidergoaren garrantzia

Por todas estas razones, si somos capaces de reunir la voluntad, la determinación y la autoridad para impulsar una auténtica revolución verde, necesitamos un presidente que no tenga miedo a hacer lo que haga falta para liderarla… Siempre que uno se enfrenta a un gran reto, como acabar con la segregación o luchar en una guerra mundial, la calidad del liderazgo es frecuentemente  el factor decisivo. En el caso de la Era del Clima y la Energía, necesitamos líderes que sean capaces de presentar las cuestiones de forma que la gente entienda por qué ignorarlos es una amenaza y por qué enfrentarse a ellos es una oportunidad tan grande.

En un planeta caliente, plano y abarrotado, es esencial que el próximo presidente también sea un director general que encuentre la manera democrática de imponerse a esa bestia energética, que brama y se agita, de la que unos tiran hacia un lado y otros, hacia otro, y concentrarla en una sola prioridad: innovar y generar energía limpia, ahorro energético y conservación a través de un sistema inteligente.

Necesitamos primero un presidente que sepa presentar este reto como una oportunidad y como una obligación. Si lo verde se toma como un gasto, será un fracaso. Si se ve como una inversión más, será un fracaso. Si se ve como una gran oportunidad, como una inversión extraordinaria que significará una transformación radical y que reportará unos beneficios colosales, será un éxito.

Iraunkortasunaren erronka

Somos la primera generación de estadounidenses en la Era del Clima y la Energía. Ya no estamos hablando de las ballenas; hablamos de nosotros. Y lo que hagamos con los retos del clima y la energía, la conservación y la preservación, les dirá a nuestros hijos quiénes somos de verdad. Nuestra suerte es que nacimos en una época de gran prosperidad e innovación tecnológica. Nuestra desgracia es que para extender esa prosperidad y alcanzar nuevas cotas de desarrollo tecnológico, ya no podremos hacerlo a la antigua usanza, simplemente esquilmando los recursos mundiales y pensando que el universo y la naturaleza giran a nuestro alrededor, y no al revés.

Debemos redefinir lo verde y redescubrir América, y al hacerlo redescubrirnos a nosotros mismos y lo que significa ser norteamericanos. Volvemos a ser todos Peregrinos. De nuevo navegamos en el Mayflower; nunca hemos llegado a estas costas. Si no somos capaces de reconocer esto, seremos una más de las especies amenazadas. Pero si aceptamos el reto y realmente nos convertimos en la Re-generación –redefiniendo lo verde y redescubriendo, resucitando y regenerando Estados Unidos—nosotros, y el planeta, no sólo sobreviviremos, sino que prosperaremos en una Tierra caliente, plana y abarrotada.

Testuak irakurri besterik ez dago konturatzeko Friedman Ameriketako Estatu Batuez ari dela behin eta berriro. Bi arrazoi ditu, besteak beste. Batetik, amerikarra izanik batez ere bere aberkideen merkatuarentzat idatzi duelako. Bestetik, Estatu Batuen lidergoa aldarrikatzen duelako, bai orain arte kalterik gehien egin dituenetakoa delako eta baita aurreratzean hartu beharreko bidean eragilerik handienetako izan ere izan daitekeelako.

“Invictus” filma sinboloz, ikurrez, zeinuz, seinalez  eta bigarren zentzuzko irudiz josita dago, ezin bestean. John Carlinen liburua Mandelaren biografiaren laburpena da. Clint Eastwooden filma, berriz, John Carlinen liburuaren laburpenaren laburpena eta, horrenbeste laburtu beharraren beharrez, gidoiak nahitaez behar du irudien azalpen isilaren laguntza ikusentzulea hainbat mezuz jabetu dadin.

Filmaren hasiera-hasieran, Mandela espetxetik atera zen egunean zurien eta beltzen egoera zein ezberdina zen adierazten dute lehen planoek. Autoa bi gizarte arras ezberdin bereizten dituen errepidean zehar doa. Ezker-eskuin, burdinezko sarea.

Albo batean, hainbat afrikaner jokalari errubian ari dira entrenatzen zelai berde-berdean. Ondo hazitako gazte lerdenak dira, zuriak, ilehoriak, sendoak eta apain asko berdintsu jantziak. Beste alboan, ostera, batere belar-aztarrenik gabeko lur gorritan, mutil kozkor beltzak futbolean, argalak bezain makalak, nor bere kabuz jantziak edo erdi biluzik,  trakets, zikin, narrats.

Filmaren azken planoan hamazortzi-hogei urteko gazte beltzak dira errubian dihardutenak. Ondo hazitako mutil iaioak, osasuntsuak, txukunak, kirol-arropa modernoak soinean. Zelaia berdea da, jakina, eta atzekaldean, barrenean, energia-zentrala lurruna dariola. Itxura guztien arabera zentral nuklearra. Afrika osoan bat bakarra dago. Hegoafrikan.

Morgan Freeman eta Matt Damon, 2009

Nelson Mandela eta François Pienaar, 1995

Los niños que nacerán este año apenas conocerán otro coche que no sea eléctrico. Según la Agencia Internacional de la Energía, el 50% de los vehículos que en 2030 circularán por el mundo serán eléctricos. Lo que significa que este porcentaje será muy superior en los países de occidentales y, concretamente, en la Unión Europea.

En esto, como en todo, hay escépticos y entusiastas. Los primeros consideran que estos procesos de cambio son muy lentos y que hay que darle tiempo al tiempo. Los segundos, por el contrario, están convencidos que todo se desarrollará mucho antes de lo esperado. Que, en apenas unos años, a todos nos va a dar por pasarnos al modelo eléctrico.

Lo cierto es que las noticias al respecto no han parado desde que el pasado mes de octubre  Cegasa solicitara su ingreso como asociado en el Cluster de la Energía. La pregunta era evidente ¿qué está pasando para que una empresa que lleva 75 años fabricando pilas de consumo  solicite de pronto su participación como agente directo dentro del sector energético vasco?

Desde entonces las informaciones se han producido una tras otra sin necesidad de salir del mismo Euskadi. Primero fue la propia Cegasa la que anunció que en menos de tres años estaría en condiciones de ofrecer en el mercado baterías para los coches eléctricos. Más tarde, el Ente Vasco de la Energía y Repsol llegaron a un acuerdo para el estudio y posterior desarrollo de una red piloto de estaciones de servicio eléctrico, a cuya idea se sumarían más tarde la Diputación Foral de Bizkaia e Iberdrola. Mientras tanto, el Departamento de Industria del Gobierno Vasco llegaba a un acuerdo con Mercedes Benz para la fabricación, antes de 2011, de furgonetas eléctricas en sus instalaciones de Vitoria-Gasteiz y, a las pocas semanas, un consorcio instalado en el Parque Tecnológico de Alava anunció la comercialización para 2012 de un ‘city car’ o biplaza eléctrico dentro del proyecto Hiriko, driving in mobility. Entretanto, a la chita callando, la Administración Pública está cambiando la legislación para que la recarga se pueda llegar a hacer en los garajes de las comunidades de vecinos. Y, por si todo ello fuera poco, el pasado día 9 de febrero los clusters vascos de Automoción y Energía, que reúnen a 380 empresas con una facturación de 51.000 millones de euro, firmaron un acuerdo de colaboración respecto al “nuevo modelo de movilidad, la transformación de los vehículos, las necesarias infraestructuras energéticas y los nuevos comportamientos de los usuarios”.

Un viejo invento

Contra lo que pudiera parecer, el coche eléctrico no es un invento de nueva creación. Ya entre 1996 y 1998 Mondragón Corporación Cooperativa (MCC) e Iberdrola desarrollaron una furgoneta eléctrica, denominada Zeus. Su mercado potencial contemplaba el medio urbano, apropiado para mensajeros, repartidores, reparaciones y servicios a domicilio etc.  con una autonomía de 100 kilómetros y una velocidad máxima de 90 km/hora. Llegaron a montarse cinco prototipos pero, finalmente, debido la bajada de los precios del crudo, su comercialización fue pospuesta para mejor ocasión.

Con todo, fue en 1953 cuando la empresa Electrociclos, de Eibar, no sólo desarrolló sino que incluso llego a comercializar una furgoneta de reparto eléctrica, con motor de General Electric y batería Tudor. Se llegaron a vender del orden de 200 unidades en Bilbao, Pamplona, Zaragoza y Barcelona, al precio de  30.000,-- ptas. (175 €), con transformador para recarga eléctrica incluido. Tenía una autonomía  aproximada, en llano,  de 100 kms.  y una velocidad máxima de 45 km/hora.

Pero el invento del coche eléctrico como tal se remonta a 1835, es decir con anterioridad a la automoción del motor de explosión de cuatro tiempos. La paternidad del invento se le adjudica al escocés Robert Anderson, y los desarrollos posteriores tuvieron relativo éxito tanto en Francia y Gran Bretaña como en los Estados Unidos, cuando menos hasta que, en 1908, Henry Ford estableció el sistema de producción en cadenas de montaje de forma masiva y barata, en favor de los vehículos de combustión y en detrimento de los de automoción eléctrica, tradicionalmente más reacia a mejoras e innovaciones.

En 1930 la industria del automóvil eléctrico desapareció prácticamente por completo y, muy probablemente, cien años más tarde, hacia 2030, terminará por tomarse la revancha.

La suerte está ya echada. Hay razones objetivas totalmente favorables al éxito del coche eléctrico. El lento pero inevitable agotamiento del petróleo, la previsible tendencia al alza de su precio, las medidas adoptadas para disminuir las emisiones de CO2, la mayor sensibilidad medioambiental de las nuevas generaciones, el afán competitivo del sector de automoción, el impulso institucional… Los vientos del mercado soplan sin duda a favor del coche eléctrico.

EIBAR. Herriaren arima. Núm. 94. 2010 aratosteak

Ignacio Sánchez Galán, Iberdrola, Antonio Brufau, Repsol, eta Cristina Garmendia, Zientzia eta Berrikuntza ministroa

Aurreko udazkenean, Erromako Klubeko lankideetako batek mortalak eta bi esan zizkidan euskal gizartean bizi omen dugun ikerkuntzarik ezaz, hezkuntza eskasaz, aurrekontu publiko urriaz eta, besteak beste, gure arlotekeriaz, harropuzkeriaz  eta ondo bizi nahiaz. Laburbilduz, abia honetan gureak laster egingo omen du, gutxieneko lehiakortasuna lortu aurretik ameto eman dugunez gero hurrengo belaunaldiak nekez izango duelako gureak ezagutu bezainbateko ongizaterik berrikuntzaz, kulturaz, ekonomiaz zein bestelakoez.

Eta, hain zuzen ere, bere haserrearen adierazgarri gisa, Euskal Herriko Unibertsitateak mundu mailako zerrendan zuen postuaren berri eman zidan. Hau da, 9. espainiar estatuan, 99. Europan eta 273. munduan zehar. Bestelako kontuak ipuin hutsak omen, alukeriak baino ez, esne-berbak alegia.

Lagunaren hitz-jarioak lur jota utzi ninduen eta, blog honetan hausnarren bat egin ahal izateko edo, informazio haren iturri zuzena eskatu nion. Baita azaroaren 22an.  emailez jaso ere, hainbat zerrenda zehatz eta gaiari zegokion linka. Geroztik, asteak joan eta asteak etorri, hiru hilabete joan zaizkit txanda hartu ezinik… atzo Pello Salaburu euskaltzainaren artikulua irakurri arte.

Bai, atzo bertan Pello Salaburu errektore ohiak “Entre las 100 mejores” artikulua idatzi zuen Vocento taldearen euskal egunkarietan non, Euskal Herriko Unibertsitatearen nazioarteko maila dezente ona txalotzeaz gainera, euskal gizartea zorioneko jotzen zuen gurean dugun unibertsitatea izateagatik.

Hasieran nere buruari galdetu nion zer gertatu ote, azken hiru hilabeteotan euskal unibertsitatearen egoera horren nabarmen hobetzeko eta gero pentsatu nuen, berriz, segurutik informazio-iturri ezberdinak izan zitezkeela, beste zenbait irizpidez egindako sailkapena ezin bestean. Baina, itxura guztien arabera, harrigarri bada ere, Erromako Klubeko taldekideak Euskal Herriko Unibertsitatea errotik gutxiesteko azaroan erabili zituen datuak eta otsailean Pello Salaburuk txalotzeko, aldiz, erabili izan dituenak berdinak ezezik berberak dira.

Begirune handia diot Pello Salaburu irakasleari eta ez dut zalantzan jarriko taldekideari zor diodan konfiantza. Bata zein bestea biak iruditzen zaizkit zentzudun eta sinesgarri, baina ez da gero erraz ulertzekoa nola arraio giro bereko bi lagunek horren iritzi kontrajarririk izan dezaketen datu berberen aurrean. Botila erdi betea ala erdi hutsa leloa nonbait nagusi. Nekez gero bestelako arrazoirik.

                                                                                Pello Salaburu

Azken hamabost egunotako albistea: zientzialari estatubatuarrek estreinako lortu omen dute 111 milioi graduko tenperatura. Errekor honetara iritsi ahal izateko, 192 argi-izpi elkartarazi behar izan dituzte, aldi berean, Kalifornian indarrean jarritako munduko laserrik handienaz. Helburua, bat eta bakarra: fusio nuklearra bideratu “mugabako energiarik garbiena erdiesteko, CO2 ixuririk eta hondakinik gabe”. Une honetan Kaliforniako The National Ignition Facility erakundea da fusio nukleargintzan diharduen laborategi bakarra eta berehalakoan hastear da, Genevan, egitasmo europarra. Argentinarrek, ostera, lehenxeago ekin zioten.

Hitlerren heriotzarekin batera II. Mundu Gerra amaitu ostean makina bat nazik Argentinara alde egin zuten ihesi eta, antza denez, baita ondo samar hartuak izan ere. Haietako bat  Ronald Richter fisikari austriarra, gero jakin zenez  lehergailugintzan sei hilabete eskaseko esperientzia baino ez izan arren, sekulako egitasmo nuklearrari ekin ahal izanaz Juan Domingo Peron presidenteari sinestarazteko bezainbateko hitz-jarioa erakutsi zuena. Baita Peronek egitasmoa sustatzeko ordena eman ere, energia nuklearraz ezer ez zekielako, sekretupean aritu beharraren beharrez zientzialari argentinarren eskuhartzea debekatu zuelako eta jakina, ezin bestean, Peron bera handi-mandi samarra zelako.

Zer gerta ere, kontua da Richterrek Huemul Proiektuari ekin ahal ziola 1948an Patagonian, gaur egun ulertezinak diren eraikuntzak jaso, inori batere azalpenik eman beharrik gabe 300 milioi dolar xahutu eta, halakoren batean, 1951eko otsailaren 16an, Peron presidentearekin batera eta mundu guztitik bertaratutako kazetarien aurrean, Buenos Airesen fusio nuklearraren aurkikuntza aurkeztu zuela: "El 16 de febrero de 1951 en la Planta Piloto de Energía Atómica en la Isla Huemul, de San Carlos de Bariloche, se llevaron a cabo reacciones termonucleares bajo condiciones de control en escala técnica." Euforia hartan, Peronek berak pozarren erantsi zuen: “Laster asko energia nuklearra etxera eraman ahal izango da eguneroko esne-botiletan".

Albiste harek ezjakinak eta sinesberak konbentzitu zituen baina ez, nonbait, benetako zientzialariak. Urtebete geroago, prentsaurrean iragarritako aurkikuntzak batere ondoriorik ez zuela eta,  Pedro Iraolagoitiaren ardurapeko “Comisión Nacional de Energía Atómica” erakunde argentinarrak egoera zertan zen bertatik bertara aztertzea agindu zuen eta, José Antonio Balseiro ikerlariak egindako txostenaren ondorioak ezin  adierazgarriagoak dira mende erdi geroago. Laburbilduz, Richterrek ez zuen batere neurketarik egin --neurgailurik ere ez zuelako--, gairik oinarrizkoenez ere ezer gutxi bide zekien eta nahas-mahas emandako azalpenak iritzi pertsonal hutsak omen, batere zientifikoak ez alegia. Iraolagoitiak hitzez hitz orduan esana: "Richter burutik dago". Eta une hartan bertan amaitu zen fusio nuklearraren abentura argentinarra.

Peronek ez zuen inoiz gehiago Richterrekin hitzegin  nahi izan, eta fisikari austriarra 1991an hil zen Buenos Airesen, gobernu argentinarrak jarritako etxean, sekula amore emateke eta fusio nuklearra berak lortu zuelakoan.

Jesus Ferrerok dio: Izan gaitezen arrazoitsu, zer esanik ez  gero ordenagailua eta liburu elkarrekin bizi direla eta bizi izango direla. Erabakigarriena ez da hau. Erabakigarriena zera da: elkarri galdetu beharra zerk ote duen gero eta garrantzi gehiago geure buruetan eta, batez ere, gazteagoen buruetan, 'diskurtso' digitalak ala liburuen diskurtsoak? Alegia, teknika digitalak egituratzen ari diren munduak ala moldiztegiak egituratu izan duenak?

Baita beste hau ere: Internetek narrazio-legeak aldatzen dihardu, eta ezein narrazioren helburua zentzua sortzea baldin bada, Internet zentzuaren legeak aldatzen legoke, hau da, norabidea zein xedea aldatzen. Gutenberg ereduaren arabera abiatzeko burututako literaturaren azken hatsa dugu aurrez aurre, azken bostehun urteotan gure kultura gehienbat baldintzatu duen ereduaren hatsa. Zer gertatuko ote?

Galdera honi erantzuna eta are gehiago, hemen.

Jesus Ferrero

Low-costeko zenbait hegazkin-konpainia pirateria hutsean ari da azken urteotan. Erabat ahaztu ez badut behintzat, duela zortzi urte edo,  Eusko Jaurlaritzaren Industria, Merkataritza eta Turismo Sailari milioi bat euro eskatu zizkion Irlandako Ryanair konpainiak Forondako aireportura 100.000 inguru bidaiari berri ekartzearen truke, hamar euro bisitari berriko alegia. Ez zirudien bidaiariko lartxo zenik eta gure erantzuna, berriz,  baserritar xumearena: Bapo, erakarri itzazue ahal dituzuen guztiak eta guk hamar euro ordainduko dizkizuegu bidaiari berri bakoitzeko, ehun mila nahiz gehiago ekarri. Irlandarrek ez zuten, ordea, gure proposamenik onartu. Zergatik ote? Ba milioia eskutan nahi zutelako eta bidaiariak, aldiz, geroko gerotan, hegan… Harrezkero Arabako Diputazioa konbentzitu zuten eta hitzarmen-epea amaitu aurretik benetan hegan egin zuena konpainia bera izan zen, 643.000 euro kobratu ostean, hori bai.

Bai, Arantxa Tapia Gipuzkoako Garraio Diputatuak arrazoi osoa du low-costeko hegazkin-konpainiek xantaia egin ohi dutela salatzerakoan. Ondo egiten du, bai, Garraio Diputatu andereak. Ongi egiten du low-costeko hegazkin-konpainiez batere fio ez delako. Eta primeran egiten du sistema bera zalantzan jartzen duelako. Izan ere, zilegi da administrazio publikoa zenbait ekimen suspertzen ahalegintzea, baina ez duena zentzurik zera da: enpresa pribatuaren ustiapen-kontuan diru publikoa ohiko mozkintzat jotzea.

Hala ere, hegazkin-konpainien alde edo esan dezagun, ez dugula sekula zehatz-mehatz jakingo zein arraio izan ote zen jatorrizko erruduna. Hau da, hegazkin-konpainiak hasi ote ziren administrazio publikoak xaxatzen ala hegaldi-zerbitzu askorik gabeko administrazio publikoek ekin ote zioten hegazkin-konpainiak zirikatzeari.

Urrunegi joan gabe, honelako zerbait gertatzen ari da gurean pilotaren inguruan ere, hainbat enpresak dirua eskatzen baitie udalei herrian pilota-partidak antolatzeagatik. Galdera zera da: enpresek ekin zioten pilota-partidak antolatzeagatik udalei dirua eskatzen, ala euren herrian sekula pilota-ikuskizunik  ez zuten udalak hasi ziren dirua eskaintzen?

Auskalo gero zein den katramila honen benetako sustraia baina, kantxetan zein hegaldietan izan, ez dut inondik ere uste diru publikoak horren erraz eta usu sartu beharko lukeenik muturra. Tapia diputatu andereak arrazoi.

Arantxa Tapia Gipuzkoako Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketako Diputatua. Nafarroako Unibertsitatean Industria Ingeniaritzan Doktoradutza eta Euskal Herriko Unibertsitatean Sistema eta Automatika Ingeniaritza arloko katedraduna

Cayetano Ezquerra diputatu nagusiari inoiz gutxitan gertatu ohi den misioa bete beharra egokitu zitzaion: 1977an diktadura osteko erakunde frankistaz arduratu eta, 1979an,  demokraziak erakarritako agintarien eskutan utzi. Historian zehar oso tarteka-marteka baino gertatu izaten ez den kinka hartan, Arabako Diputazioak berrogei urtean Espainia bat eta bakarrari ezkutatutako diruok isil-poltsatik atera behar izan zituen eta sail bakoitzeko diputatuei sosak zertan xahutu erabakitzeko aukera erdi-ezkutuan eskaini.

Diotenez, Osasun diputatuak geriatriko garaua egiteko asmoa azaldu omen zuen eta baita egin ere Lakuan. Ez zen sekula  ospitaletzat erabili izan baina nik neuk behintzat --1980ko udaberrian Euskara Zuzendariarenak egiteari ekin nionean-- ortopedia-tramankuluez jantzitako bainuontzi eta guztiko bulegoa estreinatu ahal izan nuen. Urteak ez dira alferrik joan baina, hainbat urtez, Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiari geriatrikoa deitu izan zitzaion arrunt asko.

Nekazaritza diputatuak, berriz, Ganadu Plaza eskatu zuen eta baita eraiki ere, Zurbanora bidean. Baina Gasteiz berria ez zegoen nonbait ganadutarako eta, baserri-azokak noizik behin baino antolatzen ez zirenez gero, 1990an  Baskoniak saskibaloitarako egokitzea lortu zuen, Josean Kerejeta lazkaotarraren eraginez.

Forondako hegazkin-landa eraiki beharra ere diru-banaketa hartan otu omen zitzaion orduko Garraio diputatuari. Geroztik ez du izan, bidaiari-kopuruari dagokionez, zenbaitek itxaro zuen arrakastarik baina bai, ordea, merkantziatan. Hutsaren hurrengotan hasi eta iazkoan 28.000 tonako trafikoa kudeatu ahal izan zuen. 28.000 tona ez dira gero artalak, espainiar estatutuko laugarren merkantzia-aireportua hain zuzen ere.

Geriatrikoa, Lakuan, Eusko Jaurlaritzaren lehen egoitza

Aireportua, Forondako landetan

Orduko eta oraingo egoeren artean bada gero alderik. Batetik, duela bost urte estreinako onartu zuen Athletic-ek iragarkirik bere elastikoan eta oraingoan, ostera, denboraldi bi daramatza Petronorren leloarekin. Eta, jakina, estreinako zelako edo (eta krisialdirik ez), Eusko Jaurlaritzak orain baino hiruzpalau bider gehiago ordaindu behar izan zuen. Bestetik, orduan Lehendakariordetzak ordaindu zuen, Athletic-en finantzen lagungarri, eta oraingoan, berriz, Turismo Sailak beronen europar kanpainiaren ildotik

Paradoxa bada ere, 2005ko Lehendakariordetzaren irizpide politikoak eta oraingo Jaurlaritzaren Turismo Sailaren arrazoi komertzialak bat etorri dira Euskadi leloa hautatzerakoan. 2005eko Turismo Sailak Pays Basque izena (Euskaltel, kasu) erabili ohi zuen Europan zehar, Euskadi hitza politikoegia zein ezezagunegia zelakoan turismo-sektorearen baitan. Eta, mutu geratu zen arren, orduko Turismo Sailari ez zitzaion askorik gustatu Lehendakariordetzak bere kautan hartutako erabaki hura. Bost urte geroago, aldiz…

Inori gustatzen ez bide zaiona, ostera, zera da: Saboréala leloa. Zail da gero horrelako "claim" edo aldarria erabakitzerakoan bete-betean asmatzea baina, egia ere bada, genero-kontuetan murgiltzeak arriskuak gehitu ohi dituela. Zer ote dastatu edo gozatu beharreko hori? Lurra? Nazioa? Aberria? Komunitatea? Gaztelaniaz, behintzat, Herria ezin izan. Asturias printzerriak honelatsu konpondu zuen arazoa 2006an: Asturias. Esta es tu casa. Saboréala.

Rosa Diezek euskal turismoa armairutik atera zuen, Josu Jon Imazek industria-sektoretzat egituratu eta suspertu, eta Ana Agirrek nazioarteko bisitarien helbidetzat eta xedetzat sustatu. Hemendik aurrerakoak geroak esango ditu. Bitartean...

Athletic, gorri ta zuria, danontzat zara zu geuria.
Herritik sortu zinalako, maite zaitu herriak.
Gaztedi gorri-zuria, zelai orlegian, Euskalherriaren erakusgarria.
Zabaldu daigun guztiok, irrintzi alaia: Athletic, Athletic, zu zara nagusia!

Fernado García Macua, Athletic-en presidentea, erabaki ezinik edo

2005eko Athletic europarra

Gizakia da etorkizunaz hitzegiten duen izaki bakarra. Baina honek ez du esangura beti asmatzen duenik. Esate baterako, Enciclopedia Salvat de las Ciencias Modernas delakoak zera dio Geopolítica de la Energía alean: Las reservas de petróleo conocidas sólo podrían asegurar la producción al ritmo actual durante 25 años. Liburu hau etxean daukat. Nere amak erosi zuen 1964 urtean. Baina, geroztik,  petrolioaren kontsumoa ikaragarri gehitu da eta, hala ere, bistan denez, ez zen 1989an agortu.

Horrelako esaldi handi-mandirik ez da sekula falta izan. Elektrizitateak estreinako argitu zuen Parisko Opera plaza 1878ko Erakusketa Unibertsalean zehar eta Erasmus Wilson Oxford Unibertsitateko irakasleak esan zuen orduan: Parisko erakusketa ixtearekin batera argindarra hil egingo da eta ez dugu honetaz sekula gehiago hitzegiterik entzungo.

Energia nuklearraz esandakoak ere mortalak izan dira. Esate baterako, Ernest Rutherfordek --fisika nuklearraren aita eta 1908ko Kimika Nobel Saria-- bota zuen batere zalantza izpirik gabe: Atomoa bereiztetik lortu ahal den energia oso urria da. Atomoetatik energia-iturririk eragiterik itxaro duenak txorakeriak baino ez ditu esaten.

Eta, mutur batetik bestera, ia mende erdi geroago, 1955an, Alex Lewyt enpresariak harro iragarri zuen: Energia nuklearra garbitzeko ‘aspiradoreak’ merkatuan izango dira hamar urte barru. Geroztik beste mende erdi bat pasatu da eta oraindik ere ez dakigu zer arraio egin hondakin nuklearrekin.

Einstein jakitunak ere horrelako hankartzeren bat edo beste egin zuen. Haren ustez, bonbat atomikoa  egitea ez omen zen batere zaila, bonba atomikoa eramateko bezainbateko hegazkin galanta egin ezina baino.  Hainbat urte geroago, 1945an,  hegazkin txiki samar batek lehen bonba atomikoa hartu, jaso eta Hiroshima gainean bota zuen.

Gertakari haren berri irrati guztiek eman zuten, ez ordea telebistak. Izan ere, Winston Churchill estratega handiak iragarri zuenez: Telebistak ez du sekula balio izango albisteak emateko.

Beraz, etorkizunaz hitzegitea ez da zaila. Denok hitzegin dezakegu etorkizunaz. Baina asmatuko dugun ala ez jakitea, ordea, zailxeago da. Zuhurtasuna eta apaltasuna beti ere ondo etorri ohi dira.

                                            E=mc²