Adierazpen hauek Alex Salmond Eskoziako ministro nagusiak egin berri dizkio El Correo egunkariari. Scottish National Party alderdi abertzalearen buruzagi honen ustez "orain dela ehun urte --segurtasunez, zenbait kasutan; ekonomiaz, sarri asko-- herriak inperio ekonomikoen ardurapean babestu izaten ziren. Orain, berriz, beste zenbait botereren susperraldia ikusten dugu, Europako Batasunaren konfederazioa lekuko, eta Europako Batasunaren defendatzailerik sutsuenak estatu txikiak dira, sumatzen baitute elkarrekin bizi ahal izateko ikuspen konfederala onuragarria dela. Uste dut Europako Batasuna hobea dela hogeita bost estaturekin seirekin baino".

Zail da gero azken ehun urteotako mapa mundian ezer bereiztea, baina hona 1908ko mapa europarra. Mendebaldean, oriz, Britainiar Inperioa. Iparrean, ilunxeago, Suedia eta Norbegia garai hartan elkarrekin erresuma berean. Ekialdean, berde argiz, Errusia Ororen Inperio handi-mandia. Erdian, gorrizka, Alemaniako Inperioa. Beronen barrenean, berde ilunez, Austriar-Hungariar Inperioa eta hegoaldean, morez, Inperio Otomanoa, Albania,  Mezedonia eta Montenegro ere barnean zituela. Hala ere, Jugoslavia izango zena oraindik asmatzeke, oraingo egoeraren pareko edo. Guztira 420 milioi biztanle zituen Europak orain dela ehun urte.

  1908

Hemen, berriz, 2008ko mapa, Kosovoren independentziaren aurretik. Imperioak desagertu dira; Suedia eta Norvegia banatu, eta hainbat estatu berri azaldu: Irlanda, Polonia, Finlandia, Estonia, Letonia, Lituania, Eslovakia, Eslovenia, Txekia, Bielorrusia, Georgia, Ukraina, Albania, Mazedonia eta Moldavia tarteko. Biztanleak, berriz, guztira 733 milioi.

   2008

Zer esanik ez Errusiar Inperioaren barruko beste hainbat estatuk ere independentzia lortu duela, nahiz eta europarrak ez izan. Horra, esaterako, Azerbaijan, Turkemenistan, Uzbekistan, Kasajistan, Kirguzistan eta Tayikistan. Eta, mendebaldeko kolonizazioaren ondotik XIX. eta XX. mendeetan gainerako lau kontinenteetan burujabetza lortu zuten edozenbat estatuez gainera (Kanada, Australia edo Zelanda Berria bezain handiak eta aberatsak, zenbait), azken hogei urteotan ere independentzia lortu dute beste hainbatek, Namibia eta Eritrea kasu Afrikan eta Ekialdeko Timor Ozeanian.

Arrazoi politikoak alde batera utzita, nik nere lanbidez sarri erantzun behar izaten diot  Euskal Herritik kanpo behin eta berriz egin ohi den galderari: "Baina, Euskadi bezain herri txikiak izango al luke irauterik bakarrik?" Nik zera erantzun izaten dut: ekonomia gogoan hartu beharreko datua da segurutik, edozein herriren independentzia aldarrikatzerakoan, baina ez da adierazle bakarra eta are gutxiago garrantzitsuena. Eta, edozein modutan, historiaren eskarmentuari bagagozkio behintzat, nekez aurkituko dugu herri independienterik bere askatasunari uko egin dionik hilaren azkenera heldu ezinagatik.

Ezin izango dugu esan gurasoek, lagunek, eskolak, irakasleek edo erakundeek ardurarik ez dutenik edo batere konturik eman behar ez dutenik baina, horratik, erasoa edo dena delakoa egin duen nerabeak ere erantzukizunen bat izango du, ezta?

Gurean nabarmen errotua dugu errua “beste norbaiti” leporatu nahia eta auskalo  honelako jarrerak indartzea modurik onena ote den gazte-jendea hezitzeko. Izan ere, ankerkeriaren bat egin berri duen gazteak sumatzen baldin badu gizartea gauza dela erruduna nor den eztabaidatzeari ekiteko eta, hain zuzen, berak ezezik, beste edozenbatek ere baduela zer ikusirik erruak banatzerako orduan... ez dakit ba nik jokamolde horrek hurrengoko ekintza onartezinak uxatzeko ala suspertzeko balio izan ote dezakeen.

Zentzu berean,  ondo dago inoren ideiak eta iritziak errespetatzea, eta beti ere eskuzabal eta tolerakor samarra izatea baina, “zenbat buru hainbat aburu” esaera zaharra onartu arren ere,  honek ez du esangura iritzi guztiek berdin balio dutenik, den-denak zilegi direnik edota jokabide guztiak etikoak direnik. 

Gizakiak mendeak daramatza gizabidea jorratzen eta, seguru gero, beste horrenbeste mendetan ere lantzen jarraitu beharko duela, bidea ibiliz egiten baita. Baina honek ez du esanahi orain arte urratutako bidea antzua edo alferrikakoa denik, balore-eskalarik ez dagoenik edota bakoitza, batere mugarik gabe, bere etika aproposaren jabe izan daitekeenik.

Gauza bat da "zenbat buru hainbat aburu" onestea eta beste bat "zenbat pertsona hainbat etika" proposatzea. Esan gabe doa ez dagoela etika bat eta bakarra aldarrikatzerik baina, aldi berean, ezin ere ukatu etikak aburuak baino dezente urriagoak direna plazan. Etikak jakineko mugak ditu, gizabidearen, gizalegearen eta giza-duintasunaren mugak, besteak beste.

Edozenbat biktima ikusten ditut nik komunikabidetan kontari. Bai terrorismoaren biktimak eta baita poliziaren torturak eta tratu txarrak salatzen dituztenak ere.  Normala da agertu eta kontatu nahia, norberak sufritutakoaren berri informatu nahia. Bai jendaurrean kritika eta salaketa egin nahi izateagatik, eta baita elkartasuna jaso nahi izateagatik ere. Hain zuzen, biktimaren katarsietako bat gertatutakoa kontatzea da.

Baina badira, ostera, gurean, biktima direnik esateko ere eskubiderik ez duten biktimak. Biktima isil eta ezezagunak, euren egoera adierazteko beldur direnak, mehatxupean bizi arren salatzerik ez dutenak, iraultza-zerga jaso dutenik ere emazteari edo seme-alabei esateko adorerik gabe jota gelditzen direnak Eta ez pentsa arrotzak direnik, ez, ez. Zure herri berean bizi dira. Zurekin batera Goiz kronika hau entzuten ari dira.

Zoritxarrekoa da, bai, biktima izatea, baina ez da gero gozoa izango bere bakardadean kontatu ezin, kejatu ezin eta garraisi egin ezin duen biktima izatea. Frantsesek heroi anonimua asmatu zuten. Euskaldunok, berriz, biktima anonimoa asmatu dugu. Baina, hori bai, askatasunaren izenean.

Goiz kronika. Euskadi Irratia, 2008.02.26

Es decir, casi un siglo antes de que en 1841 surgiera en Bolueta la siderurgia moderna, en Tolosa la primera fábrica de papel y, en Rentería, la de tejidos de lino. La algodonera de Bergara y la de boinas de Azkoitia nacieron en 1846, el primer alto horno es de 1848 y la primera gran fábrica de cemento de 1850, en Añorga, cuando el molinero José María Rezola comprobó con sorpresa lo bien que fraguaba aquella especie de cal en contacto con el agua. Todos, a su modo y manera, fueron grandes innovadores y trataron de desarrollar el siempre difícil arte de la competitividad.

Sin duda las últimas décadas del siglo XIX fueron determinantes en la moderna industrialización del País Vasco pero, siendo ello cierto, no lo es menos que hubo también vida industrial en los siglos anteriores. Frente a quienes, partiendo de posiciones ideológicas contrapuestas, coincidieron en ofrecernos una visión del País Vasco limitada al mundo rural y  cerrado a cualquier influencia externa,  hoy tenemos constancia de importantes focos de actividad fabril desde cuando menos el siglo XVI. Un despertar vasco iniciado, según Julio Caro Baroja,  a partir del siglo XI, y que a lo largo de cinco siglos, “va adquiriendo un progresivo protagonismo en Europa occidental tanto en técnica como en industria y comercio”. En ese sentido, el propio Caro Baroja nos recordó que el País Vasco fue muy poco mediterráneo, en el sentido agrario,  y más nórdico y dado a la industria y al comercio. De hecho, el vasco era el “homo faber” de la Península, imagen que, en palabras de Caro Baroja, no se corresponde con “las ridículas generalizaciones que se han levantado en torno a su aldeanismo, su rusticidad, etc.” Asimismo, el investigador José Antonio Azpiazu ha podido documentar que, ya para el siglo XVI, todo el Valle del Deba se había convertido en un enorme taller dedicado a las diferentes disciplinas de la producción industrial, acompañado de una compleja logística de transportes, comercialización y financiación de las actividades metalúrgicas.

Como recogen tanto Caro Baroja como Azpiazu, los escritos de Garibay son buena prueba de la modernidad que vivía la sociedad urbana de Arrasate-Mondragón, tanto en cuanto a la distinción y elegancia de sus pobladores como a la profusa presencia de las llamadas ‘mujeres libres’ o no casadas, que “se granjeaban el respeto de sus vecinos, por su valor, trabajo y capacidad en los negocios”.  Caro Baroja no tiene reparos en asegurar que, en tiempos de Garibay, en el País Vasco “hay cosas que son de una modernidad absoluta. En el siglo XVI las villas son modernas, los trajes de las calles son modernos, Bilbao se transforma radicalmente con motivo de un incendio, y los problemas que se plantea la economía y la industria son de una modernidad total”. Y añade, en referencia al siglo XVI, una descripción que más de uno lo situaría en el  XXI: “(el País Vasco) es rico y privilegiado económicamente”, donde la gente “vive muy bien, el nivel de vida es grande, y el pueblo, dentro de este país privilegiado, es, o ha sido, un pueblo con exenciones y libertades discutidas o discutibles”.

Obviamente no eran tiempos hedonistas sino de esfuerzo, en un país sin recursos propios. El historiador Azpiazu califica de curioso que se admita con naturalidad que la sociedad vasca produjera tantos marineros, escribanos, secretarios, militares y mercaderes, como si hubieran surgido por generación espontánea. Para Azpiazu, los marinos que asombraron por sus conocimientos técnicos no tienen explicación sin la tradición y práctica marinera de nuestra costa, así como los secretarios de Estado vascos que se distinguieron en la administración imperial no se entienden sin una sociedad donde hasta los hijos de las familias más humildes aprendían en la escuela a leer, escribir y rudimentos de contabilidad. En palabras del Quijote: “Sabiendo leer y escribir bien, con la añadidura de vizcaíno, podéis ser secretario del mismo Emperador”.

El siglo XVII fue de transición, pero no baldío. Especial relevancia tuvieron los núcleos de novatores que, en tertulias de Bilbao, Mutriku, Lekeitio y otras poblaciones reunían a pensadores “preilustrados” y “precientíficos”, interesados en la modernidad y pioneros en la vinculación conceptual entre ciencia y tecnología.  En estos innovadores destaca Pedro Bernardo Villarreal de Berriz (1669-1740), hombre renacentista, matemático, arquitecto e ingeniero, que lo mismo escribe “Máquinas hydráulicas de molinos, y herrerías, y govierno de los árboles, y montes de Vizcaya”,  que comercia con  Inglaterra y Holanda, se relaciona con el lejano Oriente y vive el desarrollo mercantilista, política y culturalmente,  dentro de la órbita francesa.

Los novatores propiciaron sin duda el advenimiento de la Ilustración vasca y  la creación en 1765, a iniciativa de Xabier de Munibe, de la Real Sociedad Bascongada de los Amigos del País, “el movimiento más importante de la historia del País” en opinión de Koldo Mitxelena. La Bascongada “tuvo desde el primer momento una ardiente preocupación por la educación de los jóvenes, entendiendo que de su buena formación y preparación cultural, científica y moral, dependía el futuro del País”, y auspició el Real Seminario de Bergara, centro cultural de primer orden en Europa, con profesores como Proust, Chavaneaux y Brisseau, donde  se trabajaron los aceros y la mejora de las técnicas de ferrerías, y se consiguió el aislamiento del wolframio.

 Real Seminario de Bergara

Como no podía ser de otra forma, el sector primario era mayoritario en la sociedad vasca del siglo XIX, al arribo de la revolución industrial. Pero de ahí, a plantearse una sociedad vasca “malviviendo a través de su triste existencia gracias al producto de su pobre agricultura, sumidos en el retraso y la incultura”, media un abismo. La sociedad vasca era en  el siglo XIX, como lo había sido en  los tres siglos anteriores, tan moderna o más que la de sus vecinos. Entre otras cosas porque la tradición vasca, apoyada en la inexistencia de diferencias estamentales, se mostró siempre dispuesta a compaginar los ingresos de rentas y del trabajo. Los vascos sintonizaron a partir del siglo XVI con la mentalidad europea, basada en la producción, el dinamismo y el progreso, mientras que las elites de la sociedad castellana fueron más proclives a vivir de rentas, de la burocracia y de la colonización americana.

Además, los cambios políticos remaron en la misma dirección que los socioeconómicos. Como asegura el historiador Ferrán Soldevila  “parece oportuno subrayar aquí que fueron Cataluña y Vasconia, los dos ex baluartes del viejo carlismo, aquellas regiones en que más pronto se formó una opinión anticaciquil dispuesta a ejercer de modo efectivo sus derechos cívicos (...)  mientras, por el contrario, el Sur ultrarrepublicano, anarquizante y cantonalista se sometía al caciquismo sin resistencia apenas. Este fenómeno, aparentemente paradójico, guarda conexión con el de ser asimismo las tradicionalistas Cataluña y Vasconia las regiones que se pusieron desde un principio a la cabeza del avance industrial”. Esta paradoja la había advertido previamente Caro Baroja cuando hizo notar que también en el resto de Europa fueron pueblos tradicionalistas como el inglés los más capaces de desarrollo moderno.

Pero, quizá, de paradoja en paradoja, quien mejor vislumbró la estrecha vinculación entre tradición y progreso fue Miguel de Unamuno quien, en relación a “mi pueblo vasco”, señaló en artículo publicado  en el periódico La Nación (26 de octubre de 1907), de Buenos Aires, que: "Los pueblos más tradicionalistas son los más capaces de seguro y duradero progreso, pues son los más capaces de hacer del progreso tradición".

Años más tarde, en tiempos no propicios para florituras (1959), Soldevila aseguró que “el carlismo contribuyó grandemente a dar al pueblo vasco conciencia colectiva y madurez política”, y que, a las puertas del siglo XX, “no por un azar, sino obedeciendo a causas rigurosamente lógicas, los dos países hispánicos más avanzados industrialmente, fronterizos ambos, con un idioma propio, a un tiempo tradicionalistas y abiertos al ancho mundo, se dispondrán a luchar para conseguir que la dirección de sus asuntos internos esté en sus propias manos y no sean, con una centralización de tipo francés, obra de los gobiernos”.

 El Diario Vasco, 25 de febrero de 2008

-- Ferrán Soldevila. Historia de España, VIII. Barcelona, 1959.

-- Miguel de Unamuno. Obras completas, IV. Madrid, 1966.

-- Julio Caro Baroja. Introducción a la historia social y económica del Pueblo Vasco. San Sebastián, 1980.

-- Bizkaiko Foru Aldundia. Pedro Bernardo Villarreal de Bérriz. Bilbao, 1990.

-- Juan Ignacio de Uria. Los Amigos del País. Bilbao, 1998.

-- José Antonio Azpiazu. Un mercader en el reino de Felipe II: el eibarrés Martín López de Isasi. Eibar, 1999.

-- José Antonio Azpiazu. El acero de Mondragón en la época de Garibay. Donostia, 1999.

-- Julio Caro Baroja. Los vascos y la historia a través de Garibay. Madrid, 2002.

Lehen lehendakari-orde berria, berriz, José Ramón Machado, 77 urte, Alderdi Komunistaren burukidea eta 1958an, Sierra Maestrako taldean, Castro anaiekin batera, Che Guevara, Camilo Cienfuegos eta beste hainbat mitorekin hasitakoa. Martxa honetan¸ belaunaldi berriaren lekuko omen den Carlos Lage lehenago egingo dute aittitta, Kubako kapitan pilotu baino. Lagek hogei urte daramatza Kubako ekonomia suspertu nahirik eta Raúl Castro jeneralak, berriz, ia mende erdi militarren buru. Garbi  dago nork duen Iraultzaren kontrola.

Carlos Lage Dávila, Kubako administrazioaren kargu zibilik gorena,  kudeatzaile prestua da. Ondotxo daki ekonomiak politikak ukatu ezin dituen legeak dituena. Mundu zabalera gehien atera den politikari kubatarra da eta euskal enpresen egitasmoak ez zaizkio ezezagun.

Serioa harremanetan, malgua hizketan, atsegina distantzia motzean eta zuhurra erabakietan, sekula ez zaio sistemaren aurkako kritikarik entzun. Hitz jario handiagoa erakutsi du Carlos Lage Codorniú semeak, kubatarrik gehienen burutan dagoena esan duenean: “Behar bada Txinaren aukera ekonomikoa ez dagokio Kubari baina... zergatik ez Estatuak sektore estrategikoen kontrola gorde eta gainerakoetan hiritarren ekimenari amain eman?” Jakina, semea ez da aita, baina kasualitate horiek ez dira inon gertatzen, zer esanik ez gero Kuban.

Ez. Castro II.ak ez du horrelakorik egingo, ez behintzat Castro I.a bizi den artean. Ia 50 urteko asmatu ezinaren ostean, Kubak behar beste itxarongo du mitoaren duintasuna kolokan jarri aurretik. Baina hori, paradoxa bada ere, iraultzailea noiz hilgo zain egotea bezainbateko iraultza da.

                       Carlos Lage                                   Raúl Castro

Cela n'est pas nouveau. Une personne d'Araba comme Juan Pérez de Lazarraga (eusquel erria, 1564), le labourdin Joannes de Leizarraga (heuscal herria, 1571) et le Navarrais Pierre de Axular (euscal herria, 1643) ont pour constante la description d'une communauté constituée par " Naffarroa garaya, Naffarroa beherea, Çuberoa, Lappurdi, Bizcaya, Guipuzcoa et Araba - herria ". C'est-à-dire, le " zazpiak bat ".

Cette identification collective existe non seulement dans les études historiques et linguistiques, mais aussi dans la réalité sociale, étrangère à tout intérêt partisan, depuis l'organisation du Tour Cycliste au Pays basque jusqu'aux journaux Nouvelles de Navarre, aux éditions pour le Pays basque des journaux de Madrid. Le Pays basque est aussi présent dans le journal aquitain Sud-Ouest comme la région au sud de la Bidassoa. Il n'y a pas de citoyen informé qui doute qu'Yves Salaberri (Xala), Montxo Armendariz, Amelia Baldeón, Mikel Urizarbarrena ou Ainhoa Arteta soient des enfants d'un territoire dénommé Euskal Herria. " Un pays qui chante et qui danse des deux côtés des Pyrénées » selon l'expression idyllique de Voltaire qui évidemment ne se rapportait pas aux dix kilomètres qui séparent Endarlatsa de la mer.

Cette reconnaissance de la territorialité d'Euskal Herria n'est pas réduite par la distance. La diaspora basque démontre que ces bergers, marins, commerçants ou pelotaris lorsqu'ils ont choisi d'émigrer se sont présentés face au monde comme des Basques, indépendamment du fait qu'ils soient des Pyrénées souletines, de la vallée du Baztan ou de la Bizkaia profonde. Ce sentiment de propriété ne s'achève pas avec l'émigration du XIXème siècle ou avec les exilés du XXème siècle. Ce sentiment puissant se poursuit dans des expériences récentes comme l'Euskal Etxea de Shanghai, incarnées par de jeunes ambassadeurs de la globalisation industrielle basque du XXIème siècle.

Cette perception se répète à l'extérieur. Qu'il s'agisse du professeur de l'Université de Tokyo, Susuku Tamura, auteur d'un manuel sur la langue basque et sa culture ou du journal parisien "L'Equipe", qui met en relief  l'origine basque de Josemari Olazabal, ou des surfeurs australiens invités à Mundaka-Basque Country ou Biarritz-Pays Basque. Cela est ratifié par l'Encyclopédie britannique, la confiture de cerises d'Itsasu qui est commercialisée à Paris et le guide Michelin qui évoque la « civilisation basque ".

 Est-ce que ce territoire culturel et historique Euskal Herria doit avoir une expression politique nommée Euskadi ? Ce débat n'est pas vraiment nouveau. Comme l'a dit Sabino Arana, en 1895 : "Euzkotarren aberria Euzkadi da ". La différence sémantique entre les deux dénominations et leur complémentarité a été exprimée par le labourdin Michel Labéguerie, père de la " nouvelle chanson basque ", aux environs des années soixante dans le classique et archi-populaire « Gazteri berria »

 Hemen dela Espainia, han dela Frantzia,

mugaren bi aldetan da Euskal Herria.

Gu gira Euskadiko gazteri berria,

Euskadi bakarra da gure aberria.

 Cette double vision est reprise dans les chansons de Benito Lertxundi et de Xabier Lete. L'essentialisme romantique de Lertxundi face à l'existentialisme humaniste de Lete. Les chansons de Lertxundi sont pleines de louanges mélancoliques sur un Euskal Herria qui fut en soi un pari de liberté. Au contraire, Lete pleure sa patrie. Euskadi celle qu'il aime bien même si certaines choses qu'il voit en elle ne lui plaisent pas. L'Euskal Herria de Lertxundi est lyrique, épique et bucolique. Tous les gens sont bons et sont des nôtres. L'Euskadi de Lete est, au contraire plus laide, douloureuse, colérique. On peut se sentir étranger dans son propre pays où il y a même, ceux qui utilisent l'argument des armes. Le ton de l'épopée revêt dans les compositions de Lertxundi une identité fixe et déterministe projetée alors que les textes de Lete nous offrent des incertitudes, le droit à l'indulgence et le besoin d'enrichissement mutuel. Il est facile de tomber amoureux de l'Euskal Herria de Lertxundi. Mais existe-t-elle ? Il est difficile de vouloir l'Euskadi que Lete aime, mais c'est celle qui existe. Personne n'est mort ou n'a été assassiné au nom d'Euskal Herria. Ceux qui ont lutté pour Euskadi sont trop nombreux (un seul est déjà de trop) comme sont beaucoup trop nombreux les assassinés au nom de l'Euskadi Ta Askatasuna.

 Ainsi sont les choses. Il semble que les nationalistes - socialiste radical de gauche - qui constituent le bras politique d'ETA semblent parier dernièrement sur la dénomination Euskal Herria, au détriment d'Euskadi. La question pourrait être la conséquence d'une réflexion qui ne soit pas uniquement esthétique. Trois réflexions me viennent à l'esprit.

La principale, la première est que le monde d'ETA et de Batasuna, déterministe essaie d'articuler son projet politique avec un nom moins porteur d'idéologie. L'argument est d'engendrer une plus grande empathie entre Iparralde et la Navarre. Le succès pernicieux du terrorisme est de dépolitiser la société, perdue dans un marasme essentialiste. Elle est soumise au débat éternel entre la vie et la mort, au détriment de la divergence qui est la légitimité sociale. Elle est soumise à l'essentialisme basque et espagnol. Parce que ni les uns ni les autres ne comprennent ce Pays comme une véritable construction.

La seconde, tactique, est que la gauche radicale cherche à faucher l'herbe sout le pied du nationalisme centriste et institutionnel représenté historiquement par EAJ-PNB, en lui retirant tout protagonisme concernant ses symboles et son legs historique. Il est évident que le nom d'Euskadi est le produit du nationalisme historique comme le drapeau officiel du Pays basque. Il n'en est pas moins certain que quelqu'un qui discute aujourd'hui du caractère national du drapeau officiel du Pays basque n'a aucune alternative connue. En Navarre, son usage officiel y est interdit car il s'agit du drapeau basque. En Iparralde, le drapeau est largement accepté dans l'administration publique et dans les secteurs commerciaux et touristiques. A travers le monde, le drapeau officiel du Pays basque est le symbole basque par excellence. L'implantation de la dénomination Euskadi est, au contraire, plus faible.

La troisième, stratégique, est qu'ETA prépare le terrain le jour de l'abandon des armes. A ce jour, plus de mille morts d'ETA (l'Euskadi Ta Askatasuna). Cela suppose un lourd fardeau à décharger. Ce monde s'enorgueillit de cinquante années d'action armée mais les lendemains lui paraissent bien difficiles. Une tentation peut être que " nous n'avons rien eu à voir avec tout cela" ou "nous étions contre mais ils ne nous ont pas écouté ". Et pour que cette inhibition historique soit plus crédible, la meilleure solution pourrait être l'échange de symbole. C'est-à-dire, " ici rien ne s'est passé ". Ceux qui demeurent avec le mot Euskadi restent sur le marché politique avec un nom sanguinolent qu'il sera très difficile à expliquer aux nouvelles générations.

Euskadi est par son origine un projet politique démocratique. Il y a des raisons objectives pour craindre que la revendication politique d'Euskal Herria cache d'autres paramètres différents de la volonté majoritaire de ses citoyens. Le concept d'Euskal Hiria est morphologiquement proche d'Euskal Herria mais il en est, cependant aux antipodes. La proposition civique d'Euskal Hiria correspond beaucoup mieux à l'évolution connue par Euskadi, durant ses cent dernières années. Que cela plaise ou non, Euskadi est un organisme politique avec un drapeau et un hymne connus. Dans le cadre politique, Euskal Herria n'a jamais eu le même poids historique. Il est possible qu'une image "dure" représente Euskadi, mais au moins elle est réelle, avec toutes ses conséquences. L'image d'un Euskal Herria mythique et béatifié, dans lequel nous serions tous bons, surtout si nous sommes des nôtres, n'est pas la réalité. Euskadi attire sans doute moins les citoyens, mais ils la choisissent. Euskal Herria attire davantage de monde, à condition que personne ne leur demande si elles veulent y être ou non incorporés. Et cela n'est pas dans la tradition basque.

www.iparralde.eu

http://www.iparralde.eu/iparralde/2008/01/euskal-herria-1.html#more

Izan ere, ez nuke ba nik besterik nahi, gurean dugun gatazka Euskal Herria eta Espainiaren artekoa izatea baino. Horrek adieraziko luke, behingoz, euskal hiritarrok bat gatozela, gure jarrera adostu dugula eta Madrilen alternatiba bakarra aurkezteko moduan geundekeela.  Orduan izango litzateke, bai, Euskadi eta Espainiaren arteko gatazka, baina bitartean...

Bitartean ezin duguna egin zera da, geuk gezurrak asmatu eta geuk sinestu. Nik ez dakit zelan erantzungo lukeen Espainiak, euskotarrok bat etorriko bagina eta aho batez aurre egingo bagenio. Baina hori, gaurkoz, fikzio hutsa da, gu geu gure artean bat etortzen ez garen artean.

Nafarroako hiru laurdenak eta Arabako bi herenak abertzale ez diren artean, nor arraiok esan dezake euskal gatazka Euskadi eta Espainiaren artekoa dela? Hemen pendiente dagoen matxinada bakarra zera da: armak utzi, elkarrekin hobeto konpondu eta hauteskunde gehiago irabazi. Eta gero gerokoak.

Auskalo euskaldunok bakeak egin eta bat gatozen egunean independentzia garesti edo merke egongo  ote den Europako merkatuan, baina bat ez gatozen artean, arazoa gurea da, gatazka gurea da eta, jakina, porrota ere gurea.  Bitartean, ez kanpoan errudun bila jardun. Ez gaitezen gero umeak izan.

 Goiz kronika. Euskadi Irratia. 2008.02.19

Zenbaitek dio ez dela bakerik gabeko justiziarik. Jarrera honen arabera, lehenik justizia osoa behar omen da lortu, ondorioz bakerik izan dadin. Ez ei dago bakea aldarrikatzerik aurretik justiziarik ez bada. Justiziarik ezak bake-aukera guztiak eragozten dituelakoan.

Zeharo kontrako jarrerak, berriz, besterik dio hain zuzen: bakea derrigorrezkoa da, justiziarik izan edo ez. Justizia beharrezkoa da, ahalik eta justiziarik gehien eskatu behar da, bai, baina justiziarik ezak ezin omen du inoiz bakea auzitan jarri.

Biek ematen dute zentzuzkoak eta biek dirudite garbiak, baina biek ezkutatzen dute iruzur bikoitz berbera. Batetik, biek ukatzen dute gradualismoa, bakea zein justizia absolutuak balira bezala. Eta, bestetik, biek dute onartezinezko helburu beretsua: justizia absolutua aldarrikatzen duenak bakerik eza zilegiztatu nahi du, armetan jarraitu ahal izateko. Eta bake absolutua aldarrikatzen duena, berriz, gertu dago zenbait kasutan  justiziarik eza zilegi dela defenditzeko.

Ez dago, ordea, bakea eta justizia elkarren aurkako norgehiagokan  jartzerik, biak behar ditugu-eta aldi berean. Ez dago noiz erabateko justiziarik lortuko zain geratzerik, bakeak egin ahal izateko. Eta ez dago noiz erabateko bakeak egingo, justizia indarrean jartzeko.

Bien arteko aukera-maukeran dihardutenak, nahiz eta balore etikoak hitzetik hortzera aipatu,  iruzurretan ari dira.

Deia, 2008.02.18

 Jonan Fernández

SER HUMANO EN LOS CONFLICTOS. Reflexión ética tras una vivencia directa en el conflicto vasco.

Ez zen nonbait giro. Elkarrengandik aldendu eta hoztu, elkarrengana bildu eta zauritu... Jira eta buelta, arre eta so, harat-honat zirri-mirritan, azkenean trikuek ikasi zuten distantziarik komenigarriena neurtzen eta egokitzen. Elkar berotzeko bezain gertu, baina ez elkarri eztenik sartzeko bezain estu. Norberaren askatasuna segurtatzeko bezain zurrun, baina ez guztion elkartasuna eragozteko bezain urrun. Honela, Schopenhauerren ustez, trikuek asmatu omen zuten elkarbizitza zertan den.

Ez dut nik Schopenhauer tronpatu zenik esango baina, gure inguruan behintzat,  adibideak gehiago balio du animalien sena adierazteko, pertsonen jokabidea ulertarazteko baino. Ezin esan bederen, zirika hasi eta odoletan amaitzeari utzi diogunik.

Argia, 2008.02.17

       Arthur Schopenhauer eta trikua

Nafarroan barrena errepidez sartzerakoan, bisitariak diseinu bereko kartel berbera ikusi ahal izango du beti, ez ordea irizpide berberaz idatzita. Hiru dira Nafarroako Gobernuak lurralde-sarreran jartzeko moldatu dituen kartel-motak. Hirurak dute, teoriaz, eduki berbera, baina hirurak dira, dirudienez,  hainbat mezu ezberdinen adierazgarri.

Esan bezala, itxuraz hirurak dira berdinak baina, zertxobait aztertuez gero, izan badria aldaketa sotil samarrak eta mezu  adierazgarri bezain adierazkorrak.

Aragoitik sartuez gero, bisitariak kartel hau aurkituko du bide-bazterrean:

BIENVENIDOS - Bienvenus-Welcome-Willkommen-Benvenuto - Reyno de NAVARRA - Tierra de diversidad.

Arabatik edo Gipuzkoatik sartuez gero, berriz, kartel bat ezezik, bi aurkitzen dira. Zenbait lekutan Altsasu inguruan esate baterako, biak elkarren parean, ezker-eskuinez. Eta Ziordia edo Leitzarandik joanez gero, aldiz, biak erreskadan, bata bestearen ondotik. Bertsioak hauek dira:

BIENVENIDOS/ONGIETORRI-Bienvenus-Welcome-Willkommen-Benvenuto– Nafarroako Erresuma – NAFARROA – Lur anitza.

BIENVENIDOS –Ongietorri-Bienvenus-Welcome-Willkommen-Benvenuto–Reyno de NAVARRA - Tierra de diversidad

Lehen eta behingoz, Aragoitik iritsiez gero, bisitariak ez du inon euskararen azterrenik aurkitzen. Nafarroan ez dago euskararik, Nafarroa ez da euskalduna eta, antza denez, ezta bisitaria ere. Iragarkiari darionez,  nonbait litekeena da Aragoitik frantsesak, ingelesak, alemanak eta italiarrak sartzea baina ez, ordea, euskaldunik.  Seguru gero, astebururo bertatik pasatzen diren euskaradunak gainerako lau hizkuntzadunak baino milaka aldiz gehiago direla baina Nafarroako gobernuak ez ditu kontuan. Ez daki edo ez du jakin nahi.

Euskal Erkidegotik joanez gero, berriz, Nafarroak bere aurpegi euskalduna erakusten dio bisitariari. Aurpegi bikoitza, hain zuzen ere, ezarri den formula ez baita itzulpen soila. Euskarazko bertsioan gaztelaniazko BIENVENIDOS agurrari eusten zaio nagusiki gorenean. Gaztelaniazkoan, ostera, euskara ez da Nafarroako bertako hizkuntza, kanpotik datozenen besteen parekoa baino.

Zenbaitek esango du nere azterketa hauek zazpikien hika-mikak baino ez direla, batere  premiarik gabe gauzak bihurritu nahia alegia. Baina, hala ere, nik uste, zazpikia, hikamikaria eta bihurria izan behar da gero, Nafarroako Gobernuaren bulego ofizial batean horrelako estrategia hainbat egunetan burutzeko eta, gero, beharrezko aginte-mahaian zehatz-mehatz erabakitzeko. Benetan zorrotzak nafar garraio-buruzagiak, bai, zenbait arlotan behintzat.